Til órisin keńeıtý jolynda

Keshe Qazaqstan halqy Assambleıasy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ-tyń qoldaýymen «Táýelsizdiktiń 20 shyńy» – Memlekettik til kúni sharalary aıasynda semınar-trenıng pen memlekettik tildi oqytýdyń ınnovasııalyq ádistemeleri kórmesin ótkizdi. Belgili túrkolog I.Bensıng «Ǵy­ly­mı, ádebı, tildik jáne tarıhı turǵydan qaraǵanda, qazaq tili túrki tilderiniń ish­indegi óte ásemi, óte baı tildiń biri» degen qazaq tiline Keńester Odaǵy tusynda kádimgideı qater tóngen edi. Táýelsizdik tańymen birge tilimizdiń de eńsesi kó­te­rilse dep úmit oty oıanǵan halyq aına­la­syna qaraǵanda, qazaq tilinde sóıleý­shi­ler sanynyń tym mardymsyz ekenin kórgen-tin. Shúkir, azattyqpen birge «Til týraly» Zań qabyldanyp, el ishinde qa­zaq mektepteriniń sany kóbeıdi, til bi­le­tinderdiń de sany arta túskendeı. Biraq, til janashyrlarynyń jany tynshıtyn emes. Memlekettik minberden «Qazaq qa­zaqpen qazaqsha sóılessin» dep aıtylsa da, tegin til úıretý kýrstary jumys istep jatsa da jaǵdaı túbirimen ózgerýden alys jatyr. Bul – qansha jasyrǵyń kelgenmen, jabýǵa kelmeıtin shyndyq. QHA uıymdastyrǵan semınar-lıng­vıstıkalyq trenıngte memlekettik tildiń qazirgi jaı-kúıi áńgimelenýmen birge, jınalǵandar sózden iske kóshýdiń aýadaı qajettigine toqtalǵan. Sol sebepten sha­rany ótkizýshiler Qazaqstan óńirlerin­de­gi oqytýshylardy, lıngvıstıkalyq orta­lyq basshylaryn, «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ qyzmetkerlerin, etnomádenı birlestikter ókilderi men jýrnalısterge arnalǵan qazaq tilin oqytý salasyndaǵy jańa ázirlemelerdi tanystyrýdy maqsat etipti. Arnaıy kórme daıarlanyp, tyń ádis­temelik quraldar, oqýlyqtar, til­asharlar men sózdikterdi jıyp til ustar­tam degen janǵa óris bar ekenin kórsetti. Osyǵan deıin memlekettik til máse­lesinde kóbirek synalatyn Soltústik Qa­zaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Pavlodar, Qaraǵandy, Aqmola oblysta­ryn­da arnaıy semınarlar ótkizip, olarda shet elderdiń tilderdi oqytý ádistemeleri kórsetilip, myqty-myqty mamandar sha­qyr­ǵan uıymdastyrýshylar bul joly Máskeý shet el tilderi ınstıtýtynan – psıholıngvıst, otyz tildi kásibı meń­ger­gen álemge belgili aýdarmashy-sınhron­shy, tilderdi tez úıretýdiń biregeı ádis­temeleriniń avtory Dmıtrıı Petrovty, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinen qazaq tilin oqytý baǵdar­la­malaryn ázirleýshi, Amerıkada qazaq tilin úırenýshilerge sabaq bergen ǵylym doktory Álııa Quryshjanovany, memlekettik tildi oqytýdy tezdetý ádisteme­si­niń avtory, «Parasat jáne Dil» qoǵam­dyq birlestiginiń dırektory Quralaı Mutanovany shaqyrypty. Semınardy uıymdastyrý Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Memleket bas­shy­synyń Assambleıa sessııalarynda bergen tapsyrmasy aıasynda memlekettik til­di úıretýge jaǵdaı jasaý jáne qoldaý baǵytynda atqaryp jatqan aýqymdy ju­mystarynyń bir bóligi ǵana. Atalǵan strategııalyq mindetti sheshý úshin QHA qamqorlyǵy aıasynda birneshe qoǵamdyq qorlar qurylypty. Atap aıtqanda, «Til­daryn» tilderdi tezdetip oqytýdyń ınno­va­sııalyq ádistemeleri túzilip, Al­ma­tyda QHA korporatıvtik qory janyn­daǵy «Lın­gva» til úıretý ortalyqtary ashyl­ǵa­n. Olardyń mindeti taldaý, sarap­ta­ma­lyq baǵalaý, qoldanystaǵy jáne ja­ńadan ázirlengen oqytý baǵdarlamalary, ádis­te­meleri men til oqytý quraldaryna konsaltıng júrgizýmen qatar, halyq­aralyq, res­pýblıkalyq, aımaqtyq ádistemelik semınarlar ótkizip, biliktilikti arttyrý kýrs­ta­ryn, konferensııalar, tilderdi oqy­tý men olardy ázirleý forýmdaryn ótkizip turý eken. Búgingi shara da sonyń bir parasy. «Qazaqstan halqy Assambleıasynyń áleýmettik konsorsıýmy» qoǵamdyq qo­ry orys tildi azamattarǵa memlekettik til­di oqytýdyń arnaıy baǵdarlamasyn ja­sapty. Ol Ońtústik Koreıanyń LG fır­­masy ázirlegen IT tehnologııa negizinde jasalǵan jańa qural kórinedi. Bul qural semınarǵa qatysýshylarǵa taratyldy. Bir aıta keterligi – semınarda tek óz elimizdegi til úıretý tehnologııalary ǵa­na emes, shet elderdegi til úıretý úde­ris­teri, olardyń tabystary qamtyldy. Iаǵ­nı, óz­ge­lerdiń ozyq tájirıbelerin ózimiz­de jú­ze­ge asyrýdyń joldary keńinen kórse­tildi. Semınarǵa qatysýshylar til órisi keńeıe tússe degen tilekpen tarasty. Anar TО́LEÝHANQYZY, Astana.