Halyqaralyq jıynnyń birinshi kúni «Aqyldy qalalardaǵy ınvestısııa», «MICE: Bıznes-týrızm», «Qalanyń turaqtylyǵy: eksporttyq ekologııalyq tehnologııalar jáne ekologııalyq turaqtylyq», «Blockchain damyǵan, turaqty jáne aýasy taza qalalar úshin» jáne taǵy basqa taqyryptar boıynsha keleli kelissózder, qyzý jaryssózder ótti.
Máselen, «Blockchain damyǵan, turaqty jáne aýasy taza qalalar úshin» taqyrybymen ótken sessııa jumysynda Astana qalasy ákimdigi Investısııalar jáne damý basqarmasynyń basshysy Álisher Ábdiqadyrov Astana búginde bastapqydaǵy memlekettik qyzmetkerler qalasy ataýynan kásipkerler qalasy degen ataýǵa aýysa bastaǵandyǵyn atap ótip, sózin dáıekti derektermen bekite tústi.
Jalpy, forýmda HHI ǵasyrdaǵy Jibek joly boıyndaǵy memleketterde sıfrlandyrýdyń mańyzdy máseleleri, turaqty damý, ekonomıkalyq teńsizdikti tómendetý, halyqaralyq saýdanyń jańa erejeleriniń sulbasyn anyqtaý, krıptovalıýtalardy paıdalaný men retteý, halyqaralyq iskerlik yntymaqtastyqty uıymdastyrýdyń jańa formatyn paıdalaný jáne t.b. máseleler keńinen talqylandy. Bir sózben aıtqanda, zamanaýı jańalyqtar men jańashyldyqtar arqyly ilgeri basý, turǵyndardyń turmys jaǵdaıyn jaqsartý men jeńildetý basty máselelerdiń qataryna shyǵaryldy.
Forýmda «Jibek jolynyń altyn kópiri» arhıtektýralyq kesheniniń irgetasyn qalaý da tarıhı sát bolyp qalady, bul dostyq sımvolyn álemge tanymal qytaılyq óner qaıratkeri Shý Iýn salǵan. Kópirdiń uzyndyǵy – 28 metr. Skýlptýra taǵdyry ortaq ǵalamdyq qaýymdastyq qurý armany men kópshiliktiń múddesin jáne jaýapkershiligin beıneleıdi. Endi kópir qurylysy Astanada taıaý kúnderi bastalýy tıis.
Forýmnyń birinshi kúni-aq sheteldik qala basshylary Astananyń jetistikterine tamsana qarap, oń tájirıbelerine súısinip jatty. Máselen, Jibek joly elderi qalalary basshylarynyń forýmynda Úndistannyń Pýna qalasynyń meri Tılak Mýkta Astananyń qarqyndy túrde damyp jatqanyn, ony álemdegi basqa astanalarǵa úlgi etýge bolatyndyǵyn aıtty.
– Men bul qala týraly kóp estidim. О́te qarqyndy damyp jatyr dep esepteımin. Astana – basqalarǵa úlgi bolar shahar. Al «Aqyldy qalalar» – jańa uǵymdardyń biri. Men bul forýmǵa tehnologııalar, «aqyldy qalalar» týraly kóbirek bilý úshin keldim. Onyń nátıjeleri bizdiń qalamyz úshin jemisti bolady degen oıdamyn. Úndistan halqy kóp memleketterdiń biri bolǵandyqtan biz qorshaǵan ortaǵa qatysty problemany durys jolmen sheshýge múddelimiz, – dedi ol.
Al forýmnyń ekinshi kúni Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda ótken jalpy otyrysty Bolgarııa Respýblıkasynyń burynǵy prezıdenti Petr Stoıanov júrgizip, alǵashqy sózdi Astana ákimine berdi.
Áset Isekeshev: «Astana – elimizdiń eń mańyzdy jobasy. Onyń avtory jáne negizgi sáýletshisi – Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev! Búginde elordamyz ǵasyrlar toǵysynda keń qadam jasap, álemge tanyldy. Ekonomıkasy men ınfraqurylymy qalyptasqan megapolıske aınaldy. Investısııa tartyp, týrızmdi damytyp, smart-sıtıdi qalyptastyrýǵa bet burǵan Astana úshin búgingi kezdesý óte mańyzdy. О́ıtkeni bul forým – sizdermen tájirıbemen bólisýge, pikir almasýǵa, jalpy qalalar arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa septigin tıgizedi», – deı kele Astananyń keshegisi, búgingisi men mejelengen bolashaǵyna sholý jasap ótti.
Onyń aıtýynsha, Astana salystyrmaly túrde álemdegi jyldam damyp kele jatqan qalalardyń biri jáne ǵalamdyq deńgeıdegi ýrbanıstıkalyq joba bolyp otyr. Sońǵy 20 jyldyń ishinde qala halqy 3 esege artyp, 1 mıllıondyq mejeni baǵyndyrdy. Al qala aýmaǵy 3 esege ulǵaıdy, avtokólikter sany 10 esege artty, jańadan salynǵan turǵyn úılerdiń kólemi 19 esege kóbeıdi. Jyl saıyn elordada 2 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilip keledi. Sondaı-aq Astanaǵa salynǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi jıyrma jylda 47,7 mlrd AQSh dollaryna jetken nemese 1997 jylmen salystyra qaraǵanda 49 ese ósim tirkelgen.
– Astananyń munaıly jáne ónerkásip aımaǵy emes ekenin eskergendikten, ınnovasııa men bıznesti damytý mańyzdy boldy. Osyǵan qaramastan, ónim óndirý kólemi 12,6 mln dollardy qurady jáne qala ekonomıkasynyń qurylymyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 57 paıyzǵa ósti, – dedi Á.Isekeshev.
Plenarlyq otyrysta joǵaryda atalǵan Bolgarııanyń burynǵy basshysynan bólek, Norvegııa parlamentiniń múshesi, «Merler beıbitshilik úshin» uıymynyń vıse-prezıdenti Tor Vestbı, Jibek joly halyqaralyq ǵylym akademııasynyń birinshi vıse-prezıdenti Nurtaı Ábiqaev, «Jibek joly» halyqaralyq saýda palatasynyń bas hatshysy Lı Chjýnhang, Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵy jáne arbıtrajdyq ortalyǵynyń sot tirkeýshisi K.Kempel-Holt, Nobel syılyǵynyń laýreaty Rae Kvon Chjýng, Máskeý saýda-ónerkásip palatasynyń prezıdenti Vladımır Platonov, Halyqaralyq qoǵamdyq kólik odaǵynyń bas hatshysy M.Mezganıler forýmǵa qatysýshylarǵa quttyqtaý sózderin arnady.
Al is-sharada eldiń izdegeni de, kútkeni de gonkongtyq Hanson Robotics kompanııasy jasaǵan gınoıd Sofııanyń sózi edi. Bul robot kádimgi adamı minez-qulyqqa ıe jáne adamdarmen til tabysa alady. Sofııa buǵan deıin de tórtkúl dúnıedegi aıtýly sharalarǵa qonaq retinde shaqyrtý alyp, adam sanasy men qııalynyń ozyq jetistigi retinde erekshe tanymaldyqqa ıe boldy. Al byltyr osy robotqa Saýd Arabııasynyń azamattyǵy berildi. Bet pishini, tipti terisine deıin adamǵa uqsatylǵan jasandy ıntellektiniń alǵashqy qarlyǵashy qala merleriniń aldynda sóz sóıleýge arnaıy shaqyrylǵan.
«Maǵan IýNESKO-nyń «Beıbitshilik qalasy» mártebesi bar Astana qatty unady. Astanalyqtar erekshe qonaqjaı eken. Men ózime berilgen múmkindikti paıdalana otyryp, Jibek joly elderi qalalarynyń merler forýmyn uıymdastyrýshylarǵa alǵysymdy bildiremin. Osy forým arqyly Astana Jibek joly elderiniń iskerlikti jáne mádenıetti damytatyn álemdik kóshbasshy qalalar arasynda bola alatyndyǵyna jáne bolashaqta Jibek joly boıy halyqtarynyń ortalyq dıalogynyń shańyraǵyna aınalatynyna senimdimin. Al Qazaqstan Prezıdentiniń G-Global bastamasy ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýǵa úlken úles qosatyn biregeı joba. Men osy bastamanyń prınsıpterin qoldaımyn jáne atap aıtqanda, olardy BUU alańynda qoldaýǵa daıynmyn», degen Sofııa robottyń sózin jınalǵandar uıyp tyńdady.
Taǵy bir atap óterligi, forým aıasynda robottyń astanalyq jastarmen kezdesýi uıymdastyrylyp, jasandy sanasy bar robot mektep oqýshylarynyń saýaldaryna jaýap berdi.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
