1916 jylǵy ult-azattyq kóteriliske 1936 jyly 20 jyl tolýyna baılanysty kóterilis kósemi Amankeldi Imanovtyń portretin salý týraly kompartııa sheshim shyǵarady. Sharýany atqaryp shyǵý Máskeý kórkem sýret stýdııasynyń túlegi, sýretshi Ábilhan Qasteevke júkteledi. Sóıtip Ábekeń 1939 jyldan bastap batyrdyń portretin salý isine kirisedi.
Biraq batyrdyń eshqandaı beınesi saqtalmaǵan. Endeshe, kórmegen adamnyń sýretin qalaı salady? Ne isteý kerek? «Bilim jáne eńbek» jýrnalynyń 1960 jylǵy birinshi sanynda Ábilhan aǵa: «Amankeldi batyrdyń shynaıy beınesin somdaý úshin, áýeli ony kórgen adamdarmen jolyǵý maqsatynda Torǵaı óńirine attandym» dep suhbat beripti.
Sóıtip Ábekeń batyrdyń týǵan eline barǵan, kózi tiri sarbazdaryna jolyqqan. Olarmen áńgimelesip, batyrǵa uqsastyǵy bar-aý degen 30 adamnyń portretin salyp, 40-qa jýyq etıýd, detal jasaǵan.
Osy sapary týraly sýretshi óziniń esteliginde: «Batyrdyń beınesin izdegende eki túrli tarıhı materıalǵa súıendim. Onyń birinshisi: dokýmenttik (arhıvtik) materıaldar, onda Amankeldiniń sýretteri bolmaǵanymen, ózi qurǵan otrıady, júrgizgen jumystary týraly derekter jazylǵan. Sondaı derekter jumysymdy tolyq túsinip alýǵa qajet boldy. Ekinshisi – batyr týraly halyq aýzyndaǵy ańyz-áńgimeler. Olar Amankeldige baılanysty oqıǵalardy, onyń túr-sıpatyn, kelbetin, is-áreketin, minez-qulqyn qolmen qoıǵandaı etip aıtatyn. Osyndaı materıaldardy mol zertteı kelip, durys túıindegende, izdegen beıneń oıdaǵydaı shyǵatynyn baıqadym» dep jazypty.
Uzyn sózdiń qysqasy, Ábilhan Qasteev 1939 jyly batyrdyń portretin salyp, kelesi 1940 jyldyń jazynda Torǵaı óńirine alyp baryp, adamdarǵa kórsetedi. Kórgender «uqsaıtyn sııaqty» degendi aıtady. Alaıda, bul sýretke ózi qanaǵattanbaıdy. Júzi uqsaǵanymen, qazaq halqynyń qasıetine tán tıptik beınesi ashylmaı qalǵan. 1941 jyly Amankeldiniń ekinshi portretin salady. Ol da qanaǵattandyrmaıdy. 1943 jyly úshinshi portretin fas jáne profıldik baǵytta salyp shyǵady. Munda burynǵy ekeýine qaraǵanda batyrdyń kelbeti daralana túsedi. Myna gazet betindegi sýret osy. Bul portretti osy jyly Almaty qalasynda Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń foıesinde ótken sýretshiler kórmesine ákelip qoıady. Kórmeni aralap kórgen Álibı Jangeldın batyr dosynyń sýretine qarap turyp: «Myna nusqa Amankeldiniń ózine óte jaqyn. Kelbet uqsastyǵy, minez bitisi, tıptik ereksheligi men belgisi kádimgi ómirdegi Amankeldiniń ózindeı» dep yqylas bildiripti («Qazaqstan sýretshileri». 1943 jyl, №2). Kelesi 1944 jyly Amankeldiniń týǵan balasy Shárip Amankeldiuly ortalyq mýzeı kórmesinde turǵan ákesiniń osy beınesin kórip, mekemeniń qoltańba kitabyna «Ábilhan aǵanyń salǵan sýretine qarap ákemdi kórgendeı áserde boldym» dep jazypty.
Biraq Ábilhan aǵa munymen de qanaǵattanbaı 1947 jyly Amankeldi batyrdyń jańadan taǵy bir sýretin salyp shyǵady. Bul sýretti Qaz KSR Mınıstrler kabıneti bekitip, qaýly qabyldaıdy. Bizdiń qazirgi tańda «Amankeldi Imanov» retinde tanyp júrgenimiz osy portret.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
