Sammıtti ashqan Nursultan Nazarbaev Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekovke dástúrli qonaqjaılyq kórsetkeni úshin rızashylyq bildirip, sammıtke О́zbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Shavkat Mırzııoev pen Vengrııa Premer-Mınıstri Vıktor Orbannyń qatysyp otyrǵanyn erekshe atap ótti.
– Búgingi basqosýǵa qurmetti qonaqtardyń kelýi Túrki keńesiniń yqpal aıasy keńeıip, mańyzy artqanyn kórsetedi. Sammıtte qol jetkizetin ýaǵdalastyq pen sheshimderdiń arqasynda ózara yntymaqtastyǵymyz ben baýyrlastyq baılanystarymyz odan ári arta túsetinine senimdimin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy kirispe sóziniń sońynda Túrki keńesiniń tóraǵalyǵyn Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sooronbaı Jeenbekovke tabystaı otyryp, onyń jańa mártebesine oraı tabys tiledi.
Nursultan Nazarbaev qazirgi jahandaný zamanynda ulttyq salt-dástúrimiz ben mádenıetimizdi jas urpaqqa qaldyrý erekshe mańyzdy ekenin aıtty.
– Osyǵan baılanysty búgingi sammıt ulttyq oıyn túrlerin jáne jastar saıasatyn damytýǵa arnalyp otyr. Júıeli túrde Túrki keńesi jastary kóshbasshylarynyń forýmyn, ǵylymı konferensııalar men semınarlar ótkizýdi, túrki áleminiń biregeı tarıhı jerlerine ólketaný ekspedısııalaryn uıymdastyrýdy usynamyn. Bul sharalar jastarymyzdy jaqyndastyryp, elderimizdiń mádenı ereksheligi týraly bilimderin tereńdetýge septigin tıgizedi dep senemin, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń Túrki keńesine tóraǵalyq etken kezeńdegi nátıjelerine arnaıy toqtaldy.
– Bizdiń tóraǵalyǵymyz barysynda ǵylymı-aǵartýshylyq jumystarǵa aıryqsha kóńil bólindi. Atap aıtqanda, «Ortaq túrki tarıhy» oqýlyǵy ázirlenip, Ázerbaıjannyń, Túrkııanyń, Qyrǵyzstannyń jáne Qazaqstannyń mektep baǵdarlamalaryna engizildi. Túrki Akademııasy tarıhymyzdy tanytyp, sanany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan 90-nan astam kitap shyǵardy. Tórt myń jyldyq mádenı muramyzdy jınaqtap, ony jarııalaýǵa arnalǵan «Atalar mırasy» portaly iske qosyldy. Týysqan elderdiń tirshilik tamyryn basyp otyratyn «Túrkbarometr» áleýmettik zertteý jobasy júzege asyryla bastady. Týrızm salasyndaǵy áriptestigimizdi jandandyrý maqsatymen «Zamanaýı Uly Jibek joly» atty joba iske qosyldy. Bul Uly Jibek jolynda ornalasqan elderimizdiń kóne tarıhy men mádenıetinen syr shertetin kıeli oryndaryn 14 kúnde aralap shyǵýǵa múmkindik beredi, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy álemdegi geosaıası jáne geoekonomıkalyq ahýaldyń ózgerýine oraı halyqaralyq qaýipsizdik problemalary shıelenise túskenin atap ótti.
– Bul – terrorızm, dinı ekstremızm, uıymdasqan qylmys, zańsyz mıgrasııa jáne esirtki tasymaly. Atalǵan zamanaýı syn-tegeýrinder túrki dúnıesine de áser etpeı qoımaıdy. Munyń barlyǵy bizdiń keshendi is-áreketterdi qolǵa alýymyzdy talap etedi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Túrki keńesi aıasyndaǵy yntymaqtastyq kúsh-jigerdi jumyldyryp, ózara damý úshin elderimizdiń odan ári órkendeýine qolaıly jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beretinin aıtty.
– Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń múmkindikterin birlese paıdalanýymyz kerek. Onda qarjy quraldaryn damytýǵa, kapıtaldy shoǵyrlandyrýǵa jáne tanymal ınvestorlar men qarjy ekspertterin tartýǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. Osyǵan oraı, elderińizdi qarjy ortalyǵynyń jumysyna belsene qatysýǵa shaqyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev Túrki keńesine múshe memleketter arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq qatynastardy tereńdetýdiń mańyzdylyǵyn atap ótip, elderdiń tranzıttik áleýetin paıdalanýdyń basymdyqtaryn toqtaldy.
– Bizdiń elderimiz qurlyqtyń ortasynda Batys pen Shyǵystyń, Soltústik pen Ońtústiktiń arasyn jalǵastyryp jatyr. Aqtaýda qabyldanǵan Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi jónindegi konvensııa óńirimizdiń tranzıttik áleýetin odan ári damytýǵa septigin tıgizedi. Sondyqtan, Túrki keńesi kólik jáne teńiz ákimshiligi mınıstrleriniń kezdesýi aıasynda tarıf saıasaty men ákimshilik tártipterdi jeńildetý jónindegi jumystardy belsendi júrgizýi kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń júzege asyrylýyna oraı Memleket basshysy túrki halyqtarynyń rýhanı jańǵyrý máselesine toqtalyp, osy elderdiń qasıetti oryndaryn kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, keıingi urpaqqa laıyqty mura etip qaldyrý úshin Túrki keńesiniń janynan «Túrki álemindegi 100 jańa esim», «Túrki áleminiń kıeli jerleri» arnaıy jobalaryn ázirleýdi usyndy.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti Túrki keńesiniń basqarýshy organdarynyń qyzmetin ońtaılandyryp, tıimdiligin arttyrý máselelerine arnaıy toqtaldy.
Jıyn sońynda Memleket basshysy qyrǵyz tarapyn Túrki keńesine tóraǵalyǵynyń bastalýymen taǵy da quttyqtap, tabys tiledi.
***
Memleketter basshylary sammıttiń qorytyndysy boıynsha mynadaı qujattarǵa qol qoıdy:
1. Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi VI sammıtiniń deklarasııasy.
2. Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń Bas hatshysy men onyń orynbasaryn taǵaıyndaý týraly sheshim.
3. Vengrııaǵa Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesindegi baqylaýshy mártebesin berý týraly sheshim.
Memleketter basshylary sammıt qorytyndysy boıynsha mynadaı qujattar qabyldady:
1. Túrki tildes memleketter ıntegrasııasynyń tujyrymdamasy.
2. Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi memleketteri basshylarynyń ulttyq sport túrleri salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý jáne jastar saıasaty týraly birlesken málimdemesi.
3. Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesi memleketteri basshylarynyń Shyńǵys Aıtmatovtyń 90 jyldyǵyna baılanysty birlesken málimdemesi.
