«Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıynda damýdyń jańa múmkindikteri» atty taqyrypta ótken basqosýda tek mashına jasaý salasynyń ǵana ózekti máseleleri emes, barlyq óńdeý ónerkásibiniń iri júıeli máseleleri talqylandy.
Shara basynda Úkimet basshysynyń birinshi orynbasary Asqar Mamın Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń forým qatysýshylaryna arnalǵan quttyqtaý sózin oqyp berdi. Elbasynyń quttyqtaý sózinde: «Mashına jasaý – ekonomıkanyń negizgi salalarynyń biri. Memleket bul baǵyttyń ornyqty damýy úshin barynsha qoldaý kórsetip keledi. 2017 jyly mashına jasaý óniminiń kólemi 1 trln teńgege jýyq boldy. Bıylǵy forýmnyń negizgi ıdeıasy mashına jasaý salasyndaǵy tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa, jahandyq tehnologııalyq progrestiń qazirgi bolmysyna sáıkes keledi. Mashına jasaý isi qarqyndy damyp, júrgizýshisi joq avtokólikter, robottandyrylǵan zaýyttar jáne sýtegi otynymen júretin mashınalar búginde ozyq elder úshin úırenshikti qubylysqa aınaldy», delingen. Sondaı-aq Memleket basshysy atalǵan salanyń sandyq format úderisinen tys qalmaý kerektigine mańyz beredi. «Mashına jasaý salasyn damytýdyń 2019-2030 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary forýmda talqylanatyn mańyzdy taqyryptardyń biri bolmaq. Jahandyq tehnologııalyq úderisterge saı óndiriste jańǵyrtýdy kózdeıtin atalǵan baǵdarlamalyq qujat salany damytýdyń strategııalyq baǵdaryn aıqyndaıdy. Is-shara aıasynda nátıjeli pikirtalas bolyp, osy salada ózekti máselelerge qatysty naqty usynystar ázirlenedi dep senemin», dedi N.Nazarbaev.
Alqaly jıyndy Qazaqstan mashına jasaýshylary odaǵynyń basqarma tóraǵasy Meıram Pishembaev júrgizdi. «Bizdiń mashına jasaý salasynda atqaratyn jumystar aýqymdy deýge bolady. Salanyń ónimderi óz memleketimizge kerekti qural-jab-
dyqtardyń 25%-in ǵana qamtamasyz etedi, al qalǵan 75-%-i ımporttan keledi. Aldymyzǵa qoıyp otyrǵan maqsatymyz 2019-2030 jyldarǵa arnalǵan mashına jasaý salasyn damytý jospary, ózimizdiń ishki óndiristi birneshe ese ulǵaıtý. Bıyl mınıstrlik memlekettik qoldaýdyń tıisti qosymsha sharalaryn jasaý úshin jekelegen kásiporyndarǵa Indýstrııa 4.0 elementterin engizý jobasyn iske asyrýda. 7 modeldi sıfrlyq fabrıka, sonyń ishinde 3 mashına jasaý kásiporynymen jumys jasaldy. Bul «Kentaý transformator zaýyty» AQ, «Almaty jeldetkish zaýyty» AQ jáne «Karlskrona» JShS. Bul kásiporyndarǵa tehnologııalyq aýdıt júrgizildi, onyń nátıjesinde sıfrlandyrý boıynsha jol kartalary bekitilip, iske asyrý jumystary bastaldy», dedi ol.
Forýmda sóz alǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń málimetine súıensek, elimizde 2018 jyldyń 8 aıynyń qorytyndysy boıynsha jalpy quny 117,7 mlrd teńge bolatyn 19 myńnan asa avtomobıl shyǵarylǵan. «Mashına jasaý salasy – ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵdarlamasynyń basym baǵyty. 2018 jyldyń 8 aıynyń qorytyndysy boıynsha mashına jasaý óndirisiniń kólemi 638,1 mlrd teńgeden asyp, óndiristiń ósimi 13,8%-ti qurady. Avtomobıl quraý mashına jasaý salalary arasynda eń úlken ósim qarqynyn baıqatty. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 1,6 esege kóp», dedi mınıstr.
Jıynda vedomstvo basshysy atap ótkendeı, óndiristiń qarqyndy ósýine naryqtaǵy suranystyń artýy, eksporttyq naryqtardyń ashylýy, sondaı-aq memleket tarapynan jeńildetilgen avtonesıe men lızıngtik qarjylandyrý baǵdarlamalary sep boldy. Bul baǵdarlamalar avtomobıl jasaý sektorynyń damýyna oń serpin berdi. Eger 2017 jyly satylǵan árbir úshinshi avtomobıl otandyq kásiporyndarda shyǵarylǵan bolsa, 2018 jyldyń 8 aıynyń qorytyndysy boıynsha satylǵan árbir ekinshi avtomobıl otandyq óndiriske tıesili.
Aıta ketýimiz kerek, bıylǵy forýmǵa 20-dan astam elden 1000-ǵa jýyq delegat kelgen. Atap aıtqanda, jetekshi otandyq jáne sheteldik mashına jasaý kásiporyndarynyń basshylary, kvazımemlekettik sektordyń, damý ınstıtýttarynyń, bıznes qaýymdastyqtar men úkimettik emes uıymdardyń ókilderi alqaly jıynda óz oılaryn ortaǵa saldy.
Forým aldynda Investısııalar jáne damý mınıstriniń birinshi orynbasary Roman Sklıar arnaıy baspasóz máslıhatyn ótkizip, jurtty otandyq avtokólikke otyrǵyzý maqsatynda elde avtonesıelendirý baǵdarlamasy iske qosylǵanyn málimdegen bolatyn. R.Sklıar atap ótkendeı, búgingi tańda halyqqa jalpy somasy 61 mıllıard teńgeni quraıtyn nesıe berildi. Bıýdjetten bólinetin búkil qarajat eselep qaıtarylady. Jalpy, mashına jasaý salasyn damytýǵa 110 mıllıard teńge bólingenin aıta ketkenimiz jón.
Mınıstr J.Qasymbek keltirgen derekterge súıensek, avtomobıl quraý mashına jasaý salalary arasynda eń úlken ósim qarqynyn kórsetse, temir jol mashınasyn jasaýda da bıylǵy jyldyń 8 aıynda 1000-nan asa júk vagony óndirilip, kórsetkish 2017 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 37,2%-ke artqan. Sondaı-aq 2018 jyldyń 6 aıynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy sektorynyń óndiris kólemi 12 mlrd teńgeni qurady. Bul kórsetkish ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 33,8%-ke ulǵaıǵan. О́ndiris kólemderiniń ósýi «Agromashholdıng» AQ, «Kombaınovyı zavod «Vektor» JShS, «Kazahstanskaıa agroınnovasıonnaıa korporasııa» JShS-nda da baıqalady.
Memleket mashına jasaý salasyn qoldaýdyń birqatar sharalaryn qabyldap kele jatyr. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn ótkizýde qosymsha qun salyǵynan bosatý, bıyl bıýdjetten kombaındar men traktorlardyń jeńildetilgen lızıngine qarajat bólý qolǵa alynǵan. Odan bólek, mınıstrlik kelesi jyly qosymsha 3 mlrd teńge bólýdi pysyqtaýda.
Forým aıasynda atalǵan salada nátıjeli eńbek etip, óz isimen kóp úlgi bolyp júrgen birqatar azamattar marapattaldy. Bas shahardaǵy Botanıkalyq baqta mashına jasaýshylardyń alleıasy ashyldy.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
