– Berik, ádette Elbasy týraly fılm túsirý jumysy qolǵa alynǵanda oǵan joǵary bilikti kınomamandar shaqyrylady. «Juldyzdar toǵysqanda» fılmindegi Elbasynyń róline usynys qalaı tústi jáne siz ony qalaı qabyl aldyńyz?
– О́mirdiń qıyndyqtaryna qarsy tura bergennen ábden qajyp, ózin joǵaltyp alǵan talantty kompozıtordyń taǵdyryn beınelegen «Adel» atty fılmniń túsirilimi aıaqtala sala, «Juldyzdar toǵysqanda» kınokartınasynyń kastıngine kelgenimde, Elbasy róline tańdaý jumysy bir aıdan artyq júrip jatqan bolatyn. Kelsem, búkil respýblıka teatrlaryndaǵy «men» degen akterdiń bári osynda júr. Shynymdy aıtsam, «Adelde» júrip sharshap qalyppyn, azdap tynyǵyp alýdy jón kórip júrgenmin. Alaıda Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly eki-úsh márte telefon soǵyp, Elbasy týraly fılm túsirilgeli jatqanyn, bas qaharmannyń róline meni laıyq kóretinin aıtyp, kınosynaqqa qatysýymdy qolqalady. Onsha qulyqty bolmaǵandyqtan, ýaqyt sozyp, syrǵaqtap júrgenmin, birde mınıstr: «Áı, Berik, sen áli túsirý alańyna barmaǵansyń ba? Rejısser Sergeı Snejkınge sen týraly aıtqan edim, ol kútip júr ǵoı» degen soń senim arta aıtylǵan sózdi aıaqasty etýge arym jibermedi. «Jaraıdy, bir kórinip qaıtaıyn» degen nıetpen kınosynaq alańyna keldim. Biraq qansha elestetsem de, Elbasy sekildi úlken tarıhı tulǵanyń rólinde ózimdi kóre almadym, sondyqtan bolar, oınaýǵa zaýqym soqpady. Bul oıymdy irikpesten rejısserdiń ózine de aıttym. «Sergeı Olegovıch, siz menen qandaı Elbasynyń obrazyn kórip tursyz? Túrim bolsa, mynaý» deımin qý jaǵymdy qaýlaı ósken saqal-murtymdy saýsaqtarymnyń syrtymen sıpaı nusqap. Kastıngke qatysýyn qatyssam da, «Meni synap baıqaǵan soń, ózderiniń de kózi jetip, «bul tıpaj emes» dep, bosatar» degen oı basymyraq boldy. Rejıssermen áńgimelesip, bir saǵattyń aınalasynda synaq jasadyq. Alǵashqy synaqtan keıin «boldy endi, qutyldym» dep alańsyz úıge kelgen betim sol bolatyn, keshkisin assıstent qyzdar habarlasyp, erteń ótetin úlken beınesynaqqa kelip qatysýymdy ótindi. Taǵy da unjyrǵam túsip ketti. El nazarynda júrgen, júris-turysyna deıin tanys, tipti kirpik qaǵyp, sóılegenine deıin kóz aldymyzǵa erkin elestete alatyn Elbasynyń rólin qalaı oınamaqpyn? Jaýapkershiligi ushan-teńiz syndy aqtaı alam ba? Qobaljý men qorqynyshtyń arasynda júrip beınesynaqqa túsýge barǵanda da, rólge bekitiletinime sengen joqpyn. Rejısserdiń aıtqandaryn oryndap, ózime tıesili jumysty tez-tez atqardym da qosh aıtysyp, ketip qaldym. Erteńinde: «Rejısser sizdi tańdady, Elbasy róline siz óttińiz» degen habar qulaǵyma tıgende, tóbemnen jaı túskendeı boldy.
– Nege?
– Men – aktermin. О́zime júktelgen mindetten bas tartý álsizdigim bolar edi. Tym jeńil-jelpi, arzan, azamattyq ustanymyńa qaıshy, qolaıyńa jaqpaıtyn jobalardan bas tartatyn kezderimiz bolady, al mundaǵy jaǵdaı kerisinshe, Elbasy róliniń jaýapkershiligi bıik bolǵandyqtan kótere almaıtyn shoqpardy belime baılap, ózimdi mert etpeımin be degen qaýip jeńip kete beretin edi.
– Fılmde Prezıdenttiń obrazy otty, jigerli, qaısar minezde beınelenedi. Únemi qarbalas, qaýyrt. Rejısser maqsatty osylaı belgiledi me?
– S.Snejkın maqsatymdy belgilegen kezde, Prezıdenttiń túr-álpetin, minezin naqty kórsetýge mindetti emes ekenimdi kesip aıtty. «Biz Prezıdent týraly emes, eń aldymen adam týraly, adamnyń taǵdyry týraly fılm túsiremiz» dedi rejısser. Teatrda bolsyn, kınoda bolsyn, eń aldymen akter men rejısserdiń arasynda úılesimdilik, senim ornaı alsa ǵana ortaq jumys nátıjesin beredi. S.Snejkın birden: «Berik, qoryqpa, maǵan sen! Meniń qasymda bol, biz birge alyp shyǵamyz» dedi. Sóıtip fılmniń eń alǵashqy kadrlary Nursultan Nazarbaevtyń ómirindegi eń jarqyn kezeńniń biri – 1984 jyly Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵalyǵyna taǵaıyndalǵan kezinen bastap túsirile bastady. Qandaı jobany bastaǵanda da, alǵashqy birinshi, ekinshi aptada kúdik pen kúmánniń qursaýynda júresiń, jumys ta qıyndyqpen óristeıdi. Biz fılmde Prezıdenttiń adamı qasıetin, tóńiregindegi seriktesterimen, qarapaıym jandarmen qarym-qatynasyn ashýdy kóbirek maqsat tuttyq.
– Rólge baılanysty qandaı syndar aıtyldy? Syndy qalaı qabyldadyńyz?
– Syn, negizinen, oıynǵa qatysty emes, grımge baılanysty kóp aıtyldy. Fılmde Reseıdiń «Odın v odın» sııaqty telebaǵdarlamalarynda qoldanylatyn sılıkondy grım qoldanyldy. Bul kemi 5-6 saǵat jasalatyn kúrdeli grım sanatyna jatady. Grımge tańǵy saǵat 4-ten bastap otyrǵan kúnderim boldy. Telebaǵdarlamalarda sátti shyqqanymen, bul grımniń kórkem kartınada obrazben tym úılesim taba bermeıtini anyq baıqaldy. Sebebi sezim, adam janynyń tolqynysy, býyrqanysqa toly kóńil kúı reńki ekranda jandy áserin joǵaltyp alatynyn ańdamaý múmkin emes. Keıde Prezıdenttiń aǵa jasyna aıaq basqan kezeńin men sııaqty jas emes, ózimen zamandas akter oınaǵanda senimdirek, sáttirek shyǵar ma edi degen oılar keledi.
– Elbasy tarapynan ról qalaı qabyldandy, ekrandaǵy kórkem beınesi týraly qandaı pikir aıtty?
– Fılmniń premerasynan keıin túsirý tobynyń tórt-bes adamnan quralǵan shaǵyn ǵana shoǵyry Nursultan Ábishulymen kezdesýge shaqyryldy. Bárimiz birge túski as ishtik. Prezıdent qaljyńdap, kúlip otyryp, fılm týraly jyly pikirin aıtty. Naqty ózime qarata aıtqany: «Áı, Berik, sen fılmde qabaǵyń qatýly, tym salmaqtysyń. Men ómirde sen sııaqty tunjyrap júrmeımin. Men ázildi jaqsy kóremin, ándi jaqsy kóremin. О́mirde kúlip júretin adammyn» dedi kúlip.
– «Traktorshynyń mahabbaty» men «Juldyzdar toǵysqanda» – biri kommersııalyq, biri kórkem janrda túsirilgen, janry da, mazmuny da, ıdeıasy da bir-birimen salystyrýǵa kelmeıtin eki basqa dúnıe bolǵanymen, kórermen jyly qabyldap, tanymaldylyǵyńyz da arta tústi. Traktorshynyń rólinen Elbasynyń orbazyna deıingi aralyqta kınoakter retinde qandaı da bir ózindik formýlańyz qalyptasty ma, mysaly, nashar fılmge túspeımin degen sııaqty...
– Kınoakterdiń basty jaýy – amplýa. Bizdiń Áýezov atyndaǵy teatrda 2000 jyldardyń orta sheninde «Saǵynysh pen eles» atty tragedııalyq drama júrdi. Áıgili akterimiz Qudaıbergen Sultanbaevpen sahnalas bolyp, men nemeresin oınadym. Sonda Qudaıbergen aǵamyz sahnaǵa shyǵar-shyqpastan, sonaý túkpirden tóbesi kóringennen kórermen jyrtańdap kúlip, qol shapalaqtaı bastaıtyn edi. Qudaı-aý, bul tragedııa emes pe? Nesine kúledi? Nege qol shapalaqtaıdy? Amplýanyń tutqyny bolýdyń qandaı ekenin alǵash osy mysaldan kórdim. Kıno men teatrdyń tarıhynda mundaı mysaldar óte kóp. Orys komedııasynyń atasy Gaıdaıdyń fılmderinde oınap, bas aınaldyratyn ǵajap tabysqa kenelip, dańqy dúrildegen ataqty Demıanenko Shýrıktiń kesirinen akterlik taǵdyryn qasiretpen aıaqtady. Ishki qýaty mol drama akteri bola tura, komedııalyq rólden basqa rólde oınaı almaı, ishqusa boldy. Sheber akter osyndaı shablonǵa túsip qalýdan saqtaný kerek. О́zimdi taý qoparyp tastaǵan keremet aktermin dep eseptemeımin, biraq bir sarynda, bir janrda qalyp qoımaýǵa tyrysamyn. Bul másele ózińniń akterlik, azamattyq ustanymyńa, kásibińe qarym-qatynasyńa baılanysty qalyptasady. Meni eń aldymen materıaldyń mańyzdylyǵy qyzyqtyrady. Traktorshynyń rólinen de basqa áldeqandaı áleýmettik toptyń ókilin oınaý kerek bolsa jáne ol beıne qyzyqty, kórermenge oı salarlyqtaı mazmundy bolsa, bas tartpastan birden keliser edim.
– Tórt jyl buryn siz ákemteatrdan ketip qaldyńyz, nege kettińiz jáne jýyrda teatrǵa qaıta oralǵanyńyzdy estidik, oralýyńyzdyń syry nede?
– Iá, tórt jylǵa jýyq teatrdan qol úzdim. Ol meniń jeke ustanymym men kózqarasyma baılanysty qabyldaǵan sheshimim bolatyn. Teatrdaǵy bul shyǵarmashylyq úzilis ózimmen-ózim jumys istep, rýhanı qaıta túleýim úshin kerek boldy. Eger teatrdaǵy rólderim bolmasa, men bálkim, búgingi Berik Aıtjanov bolmaýym da múmkin edi. Tipti teatr bolmasa, kınoǵa belsendi túsip júrgen akterdiń óziniń ishki organıkasy, plastıkasy álsirep, solyp qalar edi dep oılaımyn. Tragedııadan komedııaǵa, komedııadan psıhometafızıkalyq dramaǵa kelip oınaıtyn, sol arqyly sheberligi shyńdalyp, ishki qory jınaqtala túsken teatr akteri kıno alańda kamerany óte názik sezinedi, kez kelgen róldi qınalmaı oınap shyǵady. Sol sebepti akter eń aldymen teatrda oınaýy kerek.
– Teatrǵa kelisimen orystyń ǵana emes, álem klassıkasynyń jaýharyna aınalǵan Chehovtyń «Vanıa aǵaıyndaǵy» Astrovty oınaǵaly jatyr ekensiz. Ájeptáýir úzilisten keıin kórermen nazary aldymen sizge aýatyny belgili, ómir týraly tolǵanǵysh dáriger Astrovty qaı qyrynan ashýdy kózdep otyrsyz?
– Ony sahna kórseter. Teorııada basqasha, al is júzine kelgende óńi aınalyp túsetin tosyn jaǵdaılar teatrda jıi kezdesedi. Astrov – kúrdeli obraz. Qashpaǵan qashardyń ýyzynan dámetip: «Oıbaı, Astrovty men bylaı oınaımyn, olaı oınaımyn» degenimmen, erteńgi kúni sóziń men isiń qabyspaı jatsa, kórermendi qadirlemegeniń bolyp shyǵady. Aryq aıtyp, semiz shyqqannan artyq ne bar, bárin ýaqyt kórseter. Ázirge, izdenis ústindemin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
