– Islam – aqıqat din. Babalarymyz ustanǵan biregeı jol. Alaıda, búgingi býynnyń arasynda asyl dinimizdiń ustanymdary men qaǵıdattaryn durys túsine almaı júrgender bar sııaqty? Mundaı saýatsyzdyqqa bizdiń halyq qaıdan kezikti?
– Búginde biz kóp jaǵdaıda din ıslamdy baǵalaǵan ýaqytta onyń negizgi mazmunyn quraıtyn ishki qundylyqtaryna emes, kerisinshe ózin musylman etip kórsetken nemese «Men musylmanmyn» degen adamnyń boıyna qarap baǵa berip jatamyz. Islamdy bulaı túsiný, oǵan jeńil baǵa berý – múldem qate. Sebebi, ol adamnyń boıynda jalpy adamǵa tán kemshilik bolýy múmkin nemese ol dinı saýaty az, ıakı dindi jamylyp, óziniń jeke múddesin kózdep áreket etetin belgili top, jamaǵat múshesi bolýy da yqtımal. Endi qalaısha biz ondaı jannyń áreketine qarap, bútin dinge baǵa beremiz?!
Mysaly, eger siz medısına salasyn baǵalaıtyn bolsańyz, onda qandaı da bir dárigerdiń kásibıligine, bilimdiligi men bilimsizdigine qarap baǵa bermeısiz. Medısına – paıdasy mol sala, al dárigerdiń óz mamandyǵyn bilip, bilmeýi qabiletine baılanysty. Nashar bolsa, dáriger nashar bolýy múmkin, biraq medısına emes. Dál sol sııaqty, Islam dini – izgilik. Kemshilik dinde emes, ony boıyna durys sińire alamaǵan adamda. Al endi qolyna jarylǵysh alyp, beıbit turǵyndardy óltiretin toptardy kórsetip, «Islam – osy» dep BAQ quraldarynda kórsetýshilerdiń maqsaty – qoǵamda ıslamofobııa (ıslamdy jekkórýshilik) týǵyzý. Bul jaǵdaı batys memleketterinen jıi kórinedi. О́ıtkeni, olar Eýropanyń tolyqtaı musylman bolyp ketýinen qorqady.
– Islamdy izgilik dedińiz. О́zge de kórkem, ádil, aqıqat, biregeı jaqtaryn molynan tizbekteýge ábden bolady. Siz oqyrmandarymyzǵa qysqasha qalaı aıtar edińiz?
– Rasynda, bul – úlken taqyryp. Áıtsede, bir-eki sózben aıtsaq, Islam – álemdik dinderdiń eń jasy. Soǵan qaramastan, ol álemdegi eń úlken ekinshi dinniń qataryna jatady. Islam álemniń 1,8 mıllıard halqyn Qurannyń jalpyadamzattyq qundylyqtary men gýmanıstik muraty, Muhammet paıǵambardyń (s.ǵ.s) ósıetteri negizinde biriktirip otyr. Muny biz «Islam mádenıeti» dep te atap júrmiz. Sondaı-aq Islam – beıbitshilik pen meıirimdiliktiń dini retinde túrli násildi, túrli tilde sóıleıtin, árqıly ulttyq erekshelikteri bar ulttar men ulystardy biriktirip, ıslam qundylyqtary aıasynda toptastyryp, dúnıetanym jáne ómir súrý saltynyń, dildik, ımanı ustanymdaryn aıqyndaýda.
Boıyna Islam qundylyqtaryn sińirgen ımandy adam – kórkem minezdiń ıesi. Qazaq buzyq, qııanatshyl, kórgensiz adamdy «ımansyz» dep sógedi. Demek, ımandy adam – jaqsy adam. «Islam» sózi beıbitshilik, amandyq maǵynalaryn bildirse, «musylman» sózi Allanyń ámirine boıusynǵan degen maǵynany beredi. Dindar, qudaıshyl ári taqýa adam qalaısha Jaratýshynyń: «Adamdy óltirme» degen ámirine qarsy shyǵyp, basqalardy qanisherlikke shaqyrmaq, jazyqsyz adamdardy óltirmek?!
Islamda adam ómiri, quqyǵy – qasıetti uǵymdar, bular qatań saqtalady. Sebebi, din Islamnyń qaǵıdatyna, túsinigine sáıkes, adamǵa shybyn janyndaı jan bergen, oǵan jaryq ómir syılaǵan – Jaratýshy. Demek, adamnyń jany – Allanyń oǵan bergen amanaty. Al amanatqa qııanat jasaý – musylman balasyna jat qylyq. Bergen amanatty onyń ıesi ǵana alýǵa quqyly.
– Terrorızm men ekstremızm jaıynda da áńgimeleı ketýdiń oraıy kelgen sııaqty...
– Iá, Islam jazyqsyz adamǵa onyń ómirine, jeke múlkine basqynshylyq jasaýǵa, sondaı-aq, onyń ar-namysyna qatysty qandaıda bir qatty sóz aıtýǵa ruqsat bermeıdi. Islamdaǵy bul qaǵıda barlyǵyna teń. Paıǵambar (s.ǵ.s.) óziniń eń sońǵy jasaǵan qoshtasý qajylyǵynda halyqqa qarap, adamnyń ómirine, jeke múlkine jáne ar-namysyna Qııamet kúnine deıin qol suǵylmaýy tıistigin bylaı aıtqan bolatyn: «Qııamet kúninde adamdar arasynda alynatyn eseptiń birinshisi – adam óltirý» (Múslım, Termezı, Nısaı jáne Ibn Májáh).
Paıǵambar (s.ǵ.s.) bul talapty tek musylmandar úshin aıtqan joq, bálkim barlyq adamdarǵa qatystyryp meńzedi. Beıbit ómirdi bylaı qoıǵanda, tipti urys zamanynda da Islam soǵysqa qatysa almaǵan bala-shaǵany, kempir men shaldy, áıelder men din qyzmetkerlerin qınaýǵa, atýǵa tyıym salǵan. Buǵan tań qalýǵa bolmaıdy, ótkeni Islam janýardy da qınaýdy quptamaıdy. Paıǵambar (s.ǵ.s.) bir áıeldiń mysyqty tamaqtandyrmaı ash qaldyrǵany úshin tozaqqa túskeni týraly hadıs aıtqan (Buharı). Bul áıel mysyqty qamap, oǵan tamaq bermegen, ne onyń ózine tyshqan aýlap ustaýyna múmkindik jasamaǵan eken. Sol úshin ony Alla tozaqqa túsiripti.
Eger Islam janýardy qınaǵan adamdy osylaı jazazalasa, onda adamdardy qınaǵan, olarǵa kúsh kórsetken nemese jábirleýshilerge qandaı jaza bermek?! «Bir-birińdi óltirmeńder. Rasynda, Alla senderge erekshe meıirimdi. Al kim aıtylǵandy dushpandyq, zulymdyqpen istese, ony jaqynda otqa salamyz. Bul – Allaǵa ońaı» («Nısa», 29-30) delingen Quran Kárimde. Jazyqsyz adamdarǵa qarsy jasalǵan qastyq – aýyr qylmys, úlken kúná. Bul zardap shegýshi adamnyń násiline, shyqqan tegine nemese ustanǵan senimine qatysty emes. Jazyqsyz adamdy óltirý nemese jazaǵa tartý máselesinde Islam barlyq pendelerge teń qaraıdy, olarǵa teń quqyq beredi.
– Sizdiń sózińiz «Islam dini ózge din ókiline de senim erkindigin beredi» degenge saıady. Solaı ma?
– Árıne, Islam kez kelgen din ókiline senim erkindigin berdi. Musylman qoǵamynda basqa din jáne senim ókilderine ómir súrýleri úshin kepildik berilgeni tarıhtan belgili. Oǵan mynaý hadıs kýá: «Kim (musylmandar qamqorlyǵynda ómir súrip jatqan) hrıstıandy nemese ıahýdıdi ustanǵan dini úshin óltiremin dep sert berip, keıin olardy óltirse, oǵan jánnattyń ıisi buıyrmaıdy. Rasynda, jánnattyń ıisi qyryq jyldyq joldan ańqyp turady» (Buharı).
– «Bir adamdy óltirý – barlyq adamdy óltirgenmen teń» degen hadıstiń de bary esimizde...
– Iá, Islam dogmasy boıynsha bul dúnıede urlaǵan nemese qıratkan adam da Alla taǵalanyń ashýyna tap bolady, jazalanady. Qurannyń «Máıda» súresinde Alla taǵala bir adamnyń ómirin kúlli adamnyń ómirimen teńegen. Bir adamdy óltirý – barlyq adamdy óltirgenmen teń bolǵany sııaqty, bir adamnyń ómirin qutqarý – búkil adamnyń janyn aman alyp qalǵanmen birdeı. «...Sonyń saldarynan Biz Israıyl áýletterine: «Buryn ózi adam óltirmegen, jer betinde buzaqylyq jasamaǵan naqaq adamdy óltirýshi kisi barlyq adam balasyn óltirgenmen teń. Al eger bireý bir adamdy tiriltse (ólimnen qutqarsa), ol – barlyq adamdy tiriltkenmen birdeı bolady dep ámir ettik» (Máıda: 32) deıdi qasıetti kitapta.
Kórip otyrǵanymyzdaı, adam óltirý – úlken kúná. Al adam ólimine arasha túsip, aman alyp qalý – úlken marapat. Adam ólimi – qaı zamanda da qatty synǵa alynǵan qubylystardyń biri. Qylmysker bul ómirde jasaǵan qylmysy úshin qapasqa salynsa, aqyrette Allanyń jazasyna ushyraıdy.
Islamda násildik, senimdik úshin adam óltirýge bolady degen qaǵıda joq, kerisinshe, adamdardyń tatýlasýy, birigýi, beıbit ǵumyr keshýi nasıhattalady. Islam adamnyń rýhanı jáne mádenı jetilip, kóterilýin qalaıdy. Sol sebepti orta ǵasyrlyq musylman ǵalymdary «ınsanýn kámılýn» (kemel adam) tujyrymdamasyn jasap, ony damýtyǵa kúsh saldy. О́ıtkeni, musylman ózin-ózi tárbıelep, rýhanı jetildirýi qajet.
– Áńgimeńizge rahmet!
