Halyqtyń kúni halyqpen

Juma, 24 aqpan 2012 8:23

EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń qysqy sessııasy bastaldy

Jahandaný jaǵdaıynda búkil álem elderi bir-birimen jalǵasyp, jymdasyp jatyr. Adamnyń kúni adammen degenge endi halyqtyń kúni halyqpen deıtindi qosyp aıtýǵa aınaldyq. Biz osy jaqqa júrerde bul jıynnyń – Eýro­pa­daǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymy Parlamenttik As­sambleıasynyń dástúrli qysqy ses­sııasynyń jumysy qalaı-qalaı bo­lyp keterine alańdaǵanymyz ras. Kári qurlyqtyń keıingi eki jyl­daǵy basty bas aýrýyna aınalǵan «Afına agonııasy», ıaǵnı

Juma, 24 aqpan 2012 8:23

EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń qysqy sessııasy bastaldy

Jahandaný jaǵdaıynda búkil álem elderi bir-birimen jalǵasyp, jymdasyp jatyr. Adamnyń kúni adammen degenge endi halyqtyń kúni halyqpen deıtindi qosyp aıtýǵa aınaldyq. Biz osy jaqqa júrerde bul jıynnyń – Eýro­pa­daǵy qaýipsizdik jáne ynty­maq­tastyq uıymy Parlamenttik As­sambleıasynyń dástúrli qysqy ses­sııasynyń jumysy qalaı-qalaı bo­lyp keterine alańdaǵanymyz ras. Kári qurlyqtyń keıingi eki jyl­daǵy basty bas aýrýyna aınalǵan «Afına agonııasy», ıaǵnı Grekııa­nyń syrtqy qaryzynyń el­diń ishki jalpy óniminiń 160 paıyz­dyq deń­geıine jetip, birjolata defoltqa jaqyndatýy jalpy Eýroaımaqqa qater tóndirgenin barsha jurt biledi. Abyroı bol­ǵan­da, Venadaǵy myna jıyn bastalardan eki kún buryn Brıýsselde bas qosqan Eýroaımaq elderi­niń qarjy mınıstrleri on úsh saǵat boıy talasyp-tartysyp oty­ryp, aqyry Afınaǵa 130 mıllıard eýro kóleminde nesıe berý jóninde sheshim qabyldady da, eldi bankrottyqtan saqtap qaldy. Bul arqyly Eýroaımaq eýronyń ózin de saqtap qaldy deýdiń ar­tyq­tyǵy joq. Al eýrony saqtap qalý – Eýropa Odaǵynyń tutas­tyǵyn saqtap qalý degen sóz.

Sonymen, eýro da ornynda, Eýroodaq ta ornynda. EQYU-nyń basty jumys organdarynyń biri – Parlamenttik Assambleıanyń qys­qy sessııasy da keshe óz jumysyn aldyn ala belgilengen kún tártibi boıynsha bastap ketti. Bıylǵy qysqy sessııaǵa Qazaqstannyń parlamenttik delegasııasyn Senat Tóraǵasy Qaırat Mámı bastap keldi. Bul delegasııa burynǵydan ózgerek – kóppartııaly Parla­ment­tiń delegasııasy. Onyń qu­ramyndaǵy I.Adyrbekov, M.Áshim­baev, Á.Ahmetov, E.Astaev, S.Bych­kova, Q.Sultanov, J.Ahmetbekov, A.Perýashev sııaqty depýtattar – ár partııanyń ókilderi. Sóıtip, bıyl kádimgideı qysylmaı júrip jatqan jaıymyz bar. «Qysyl­maı» deıtinimiz, ótken jyly qazan aıynda Q.Á.Mámıdiń Senat Tóraǵasy qyzmetindegi alǵashqy shetel saparyn gazet betinde kórsetý úshin osy Venaǵa kelgenimizde, bir kezdesýde bul máseleniń betimizge shirkeý bolyp basylǵany esimizde. Sol kezde Avstrııa as­tanasynan joldaǵan reporta­jy­myzda: «Iá, Májilis bir partııa mú­shelerinen túzildi. Halyq qa­laýy solaı boldy. Basqa partııa­lardyń saılaýaldy tuǵyrnama­lary halyq tarapynan qoldaý taba qoıǵan joq. Alǵan daýystary sol kezdegi belgilengen beldeýden asa almady. Oǵan bıliktiń qandaı kinási bar?», dep jazǵan ekenbiz. О́ıtpegende qaıtemiz, áıteýir bir ýáj aıtýymyz kerek qoı. Negizinde, Májilis saılaýynda ol palata­nyń mindetti túrde kem qoıǵanda eki partııaly bolýy zań júzinde qarastyrylǵany óte oryndy shyq­qanyn búginde barsha jurt kórip-bilip otyr. Qaırat Ábdi­razaq­uly elimizde ótken parlament saılaýy jónindegi oılaryn erteń, EQYU Parlamenttik As­sam­bleıasynyń turaqty komıteti­niń májilisinde sóıleıtin sózinde aıtatyn shyǵar dep shamalaımyz.

Senat Tóraǵasy bastaǵan delegasııa Avstrııa astanasyna aldyń­ǵy kúni, sársenbiniń sátinde kelgen edi. Ol kúni kósiltip jazyp ja­tatyndaı kóp is-shara bola qoı­ǵan joq. Astanadan Venaǵa jetkenshe, qonaq úıine ornalasqansha, delegasııa músheleri qysqy ses­sııa­ǵa qatysýshylar retinde tirkelgenshe biraz ýaqyt ótti de, tús­ten keıin bizdiń ataqty sýretshimiz Erbolat Tólepbaıdyń osyndaǵy jeke kór­mesin tamashalaýǵa, odan shyǵyp, Qazaqstan Respýblıkasy men Avs­trııa arasyndaǵy dıp­lo­ma­tııalyq qatynastardyń ornaýy­nyń 20 jyl­dyǵyna arnalǵan kon­ferensııaǵa qatysýǵa ǵana ýaqyt qaldy.

Iá, Avstrııa – Qazaqstan táýel­sizdigin tez tanyǵan memle­ket­terdiń biri. Osydan dál jıyrma jyl buryn, 1992 jyldyń 19 aq­pa­nynda eki el arasynda dıplo­ma­tııalyq qatynastar da ornatylyp úlgergen. Sodan beri Qazaqstan-Avstrııa qatynastary syndarly únqatysý, ózara senim qaǵı­dat­ta­ry negizinde damyp keledi. Eki tarap ta kóptegen kókeıkesti ha­lyq­aralyq máselelerdiń sheshimi jó­ninde uqsas ustanymdardy basshy­lyq­qa alady. Memleketter bas­shy­lary qaı kezde de jıi kezdesip, dostyq ráýishte pikir almasyp otyrǵan. Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń Federaldyq kans­ler F.Vranıskıımen kezdesýi táýelsizdik tańy atardyń aldyn­da, 1991 jylǵy qazanda Baıqo­ńyr­dan avstrııalyq ǵaryshkerdiń ushýy kezinde bolǵan edi. Odan keıin de Elbasymyz bul elge 1993, 1999, 2000, 2004 jyldary resmı saparmen kelgen. Avstrııanyń Fe­deraldyq prezıdenti H.Fısherdiń EQYU-nyń Astana Sammıtine kelgeni, onyń sońy resmı saparǵa jalǵasyp, kelissózder qory­tyn­dysy boıynsha el basshylarynyń Birlesken málimdemesi qabyl­dan­ǵany esimizde. Aıtqandaı, Qazaq­stanǵa resmı saparǵa deıin Avs­trııa tarapynyń tájirıbesinde memleketter basshylarynyń Birlesken málimdemesine qol qoıý kezdespegen eken. Munyń ózi de Avstrııa basshylyǵynyń Qazaq­stan­men qatynastarǵa bólekshe mán beretindiginiń bir belgisi.

Konferensııada ekijaqty qa­rym-qatynastardyń san alýan qyr­lary jaıynda jan-jaqty áńgime qozǵaldy.

Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy Parlamenttik Assambleıasynyń qysqy sessııasynyń jumysy keshe tań­erteń «Hofbýrg» saraıynda Demokratııa, adam quqy jáne gýma­nı­tarlyq máseleler boıynsha or­taq komıtettiń májilisimen bas­tal­dy. Májilis óte qyzý ótti. Álemdik daǵdarystyń tusyndaǵy parlamentaralyq yntymaqtastyq­tan, adamdyq ólshemnen, sot júıe­siniń reformalanýynan Reseıdegi, Belarýstaǵy saılaýlarǵa, Iýlııa Tımoshenkonyń sottalýyna (bul másele boıynsha onyń qyzy Evgenııa Tımoshenko sóz sóıledi) deıingi talaı másele talas-tartys arqaýyna aınaldy. Túrmelerde­gi­lerdiń jaıy arnaıy áńgime etildi. Qazir álemde uzyn sany 10 mıllıon adam túrmede otyr eken, so­lar­dyń 4 mıllıony EQYU-ǵa múshe memleketterde eken. О́kinishke oraı, Qazaqstan myń adamǵa shaq­qanda abaqtyǵa qamalǵandar sany boıyn­sha aldyńǵy toptan tabyl­dy. Qıt etse sottap, temir tordyń ar jaǵy­na toǵyta bermeýdiń jol­daryn qarastyryp jatqanymyz oryn­dy ekendigine kózimiz jete tústi.

Qysqy májilistiń resmı ashy­lýynda Parlamenttik Assambleıa Tóraǵasy Petros Eftımıý qut­tyq­taý sóz sóıledi. Biz bıliktiń atqarýshy tarmaǵynyń qarsylasy emespiz. Biz aldaǵy kezde qazir­giden áldeqaıda artyq áriptestik jasaı alamyz, degen Tóraǵa zań­nyń basymdyǵyn qamtamasyz etý isinde eshkim úırenerlik úzdik úlgi kórsete almaıtynyn da aıtyp ótti. EQYU-nyń Bas hatshysy Lamberto Zannerdiń sózinde Astana Sammıtinde qabyldanǵan dek­larasııany basshylyqqa alý jóninde arnaıy aıtylǵanyna qýa­nyp qaldyq. «О́tken jyldyń shilde aıynan beri Uıymǵa múshe 22 memlekette boldym. Barlyq jerde de qarjy daǵdarysynyń áseri sezilýde. Uıymnyń bıylǵy bıýd­jeti ótken jylmen salystyr­ǵan­da 4 mıllıon eýroǵa qysqarǵany sonyń bir dáleli», dedi Bas hatshy.

Senat Tóraǵasy Q.Á.Mámıdiń EQYU Bas hatshysy Lamberto Zan­nermen kezdesýi kezinde elimiz­diń osy bedeldi Uıymmen ynty­maq­tastyǵy áńgimeniń negizgi ar­qaýy­na aınaldy. Qaırat Ábdir­azaq­uly Qazaqstan EQYU-ǵa ótke­li bergi jıyrma jylda uıym qyz­metiniń barlyq qyrlary boıynsha naqty áriptestikti jalǵastyryp ke­lemiz, deı otyryp, búginde EQYU aýmaǵynda órkenıet­ara­lyq, mádenıetaralyq, dinaralyq únqatysýdyń qajettiligi burynǵy qaı kezdegiden de arta túskenin atap ótti. «Biz EQYU-nyń áleýe­tin ultshyldyqty, dinı tózbeýshi­lik­ti, násilshildikti, ksenofobııa­ny, antısemıtızmdi eńserý úshin barynsha paıdalanýdy jaqtaı­myz», dedi Senat Tóraǵasy. Q.Mámı bıylǵy 30-31 mamyrda Astanada ótetin Álemdik jáne dás­túrli dinder kóshbasshy­lary­nyń IV seziniń basty maqsaty dinderdiń rýhanı jáne parasat áleýetin halyqaralyq qaqtyǵys­tar­dyń aldyn alýǵa paıdalaný ekenin, Elbasymyz N.­Á.Nazar­baev­tyń mundaı forýmdy ótkizý bastamasy búkil álemde keńinen qoldaý tapqanyn qadap aıtty. EQYU Bas hatshysy bul jóninde: «Toleranttylyq máselesi EQYU-nyń kún tártibindegi birinshi má­sele bolyp tabylady. Biz óz tara­pymyzdan Qazaqstan lıderiniń Álemdik jáne dástúrli dinder kósh­basshylarynyń sezderin ót­kizý bastamasyn qulshyna qol­daı­myz», dedi. Senat Tóraǵasy son­daı-aq elimizde jaqynda ótken par­lament saılaýynda zań shy­ǵa­rýshy organnyń kóppartııaly bo­lyp qurylýy ondaǵy pikirta­las­tardyń deńgeıin kóterip, ıdeıalar básekelestigin arttyrady, tutas­taı alǵanda, eldiń saıası júıesin jetildire túsedi degen oıyn da aıtty.

Qaırat Mámıdiń EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń Tóraǵa­sy Petros Eftımıýmen kezdesýi kezinde elimizdiń EQYU-men baı­lanystaryn ulǵaıta túsýdiń má­se­leleri talqylandy, Qazaqstannyń osy asa bedeldi Uıymǵa tabysty tóraǵalyǵy razylyqpen atap ótildi.

Biz osy reportajdy jazý úshin jańa ǵana «Hofbýrg» saraıynan keldik. Álemge áıgili ǵımarat al­dynda «Kazahstanskaıa pravda» gazetindegi áriptes inimiz Sábıt Mal­dybaev ekeýmiz eskertkish fo­toǵa túse qoıaıyq dep jan-jaǵy­myzǵa qaraǵyshtap turǵanbyz. Jaqyn mańda júrgen qyz ben jigit kózge jylyushyraı ketti. Qa­zaq­tar sııaqty. Jandaryna bar­dyq. Iá, qazaqtar. Bizdi sýretke túsirgen soń az-kem sóılesip qal­dyq. «Qaı jerdensizder?». «Astanadan». «Osynda oqısyzdar ma?». «Joq». «Osynda turasyzdar ma?». «Joq». «Jumys isteısizder me?». «Joq». «Sonda qalaı?». «Jaı». «Jaıy qalaı?». «Solaı. Jaı. Qydyryp. Kelýge bolmaı ma, nemene? Ádemi qala ǵoı». Sóıtsek, Qaırat degen inimiz ben Janna degen qaryndasymyz Venaǵa týrıstik saparmen kelgen eken. Jaı. Qydyryp. El kórý, jer kórý úshin. Aǵaıyny joq jerge attap basyp jatpaıtyn qazekeńniń jańa býyny osylaı júretin bolǵan. Tamasha emes pe? Tamasha.

Muny nege jazyp otyrmyz? Bul áńgimeniń saıasatqa ne qatysy bar? Tikeleı qatysy bar. Saıasat eń aldymen halyqtyń ál-aýqa­ty­nan, kóńil-kúıinen tanylady, sol arqyly qalyptasady. Bile bilsek, osy áńgimeniń ózinen memleketi­mizdiń mereıin asyratyn sózdi estýge bolady. Búkil álemde qarjy daǵdarysynyń kezekti tolqyny jaqyndap kele jatqan shaqta da Qazaqstannyń myǵym otyrǵany, aldaǵy synaqtarda syr bermeýdiń joldaryn naqty qarastyryp, dúıim dúnıede jumys oryndary qysqartylyp jatqanda jańa ón­di­ristik qýattardy iske qosyp jat­qa­ny qýantady. Dúnıe dúrbeleńge túsken myna jantalas ýaqytta ornyqty turǵanymyzǵa shúkir­shi­lik aıtqyzady.

Saýytbek ABDRAHMANOV, «Egemen Qazaqstan» –  Venadan.