Túgin tartsań maıy shyǵatyn Jetisýda egin sharýashylyǵy basym mańyzǵa ıe. Ásirese qant qyzylshasyn ósirý boıynsha Almaty oblysy aımaqtar arasynda kóshbasshy. О́tken jyly jetisýlyq dıqandar 11,2 000 gektar alqapqa tátti túbir tuqymyn seýip, odan 442 000 tonna qyzylsha jınady. Jyl saıyn tanaptardy kútip-baptaýdyń jańa tehnologııalarǵa negizdelip jańǵyrtylýy ónimdilikti arttyryp otyr. Mysalǵa, ótken jyly qant qyzylshasynyń ár gektardan jınalǵan ortasha ónimdiligi 400 sentnerden aınaldy. Al oblys aýdandary arasynda Eskeldi aýdany rekordttyq kórsetkishke qol jetkizip, tanaptan 520 sentnerge deıin ónim alǵan.
О́ńirde qant qyzylshasyn ósirýge berilgen basymdyq óndiristiń de damýyna jol ashyp otyr. Sońǵy 2 jyl kóleminde toqtaýsyz jumys istegen Kóksý jáne Aqsý aýdanyndaǵy qant zaýyttary jergilikti shıkizattan ónim shyǵaryp, ishki naryqty aq qantpen qamtamasyz etýge bet burdy. Málimet boıynsha byltyr osy 2 zaýyttan alynǵan daıyn qant ónimi 42 000 tonnaǵa jetken eken. Bul oblystyń ishki suranys tolyqtaı qamtamasyz etýge jetkilikti ónim. Búginde jetisý agrarshylary «altyn shyqqan jerdi belden qazýǵa» kiristi. Dıqandar qyzylsha egistiginiń kólemin kóbeıtip jatyr.
- Bıyl qant qyzylshasynyń kólemin 14 myń gektarǵa jetkizip, 485 myń tonna tátti túbir alýdy josparlap otyrmyz. О́nim kóbeıgesin, ony óńdeıtin zaýyt kerek. Qazir tolyq qýatynda jumys istep turǵan Kóksý men Aqsý qant zaýyttarynan bólek, Alakól aýdany men Eskeldi aýdanyndaǵy toqtap turǵan qant zaýyttaryn qaıta iske qosýdy qolǵa alyp jatyrmyz. Qazir qalpyna keltirý jumystary bastaldy. Investorlar taptyq, buıyrsa bıylǵy qyzylsha jınaý naýqanynda alǵashqy ónim qabyldaıdy dep kútemiz. Al Almaty mańyndaǵy aýdandardyń ósirgen qyzylshasyn alysqa tasý máselesin sheshý úshin Qapshaǵaı qalasynan jańa qant zaýytyn salý josparda bar. Osy jobalar júzege asqannan keıin Jetisýda óndirilgen qant elimizdiń naryǵyn qamtýǵa úles qosatyn bolady, - deıdi Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov.
Jaqynda «Kóksý» qant zaýytynyń qant qyzylshasyn ósirýshi sharýa qojalyqtary aldyndaǵy qaryzy 600 mln teńgeden asyp, dıqandardyń tıisti ótemaqylaryna qol jetkize almaı otyrǵany jaıly aqparat taraǵan bolatyn. Alańdaýshylyq bildirgen dıqandar kóktemgi egistiń merzimi jaqyn qalǵandyqtan, tıisti qarajat qolǵa tımese tuqym men tyńaıtqysh satyp alýdan qınalatyndyqtaryn aıtqan edi. Qazir bul másele tolyqtaı oń sheshimin tapqan kórinedi.
- Almaty oblysynda kóktemgi egis naýqany sáýir aıynan bastalady. Osy merzimge deıin «Kóksý» qant zaýyty sharýa qojalyqtaryna bereshegin tolyq tólep, jańa jumystyń bastalýyna jaǵdaı jasaıdy. Másele oblys ákiminiń baqylaýynda. Qant qyzylshasyn ósirý bizdiń aımaq úshin strategııalyq maqsat bolyp otyr. Sondyqtan qyzylsha ósirýshilerdiń alańdaýyna negiz joq, - dedi bizge jaǵdaıdy túsindirgen Almaty oblysy ákiminiń baspasóz hatshysy Ǵalymurat Júkel.
Aıtpaqshy, keıingi jyldary oblystyń qyzylsha ósirýshileri jergilikti tuqymdy paıdalanýǵa kóship jatyr eken. Qazirgi Panfılov aýdanyndaǵy «Qamqorlyq» tájirıbe sharýashylyǵyn alqaptarynda ósirilip, synaqtan ótken «Aısholpan» atty otandyq qant qyzylshasynyń tuqymy ónim bere bastapty. 2018 jyly «Qamqorlyq» sharýashylyǵy Qazaq aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birlese óndiriske engizgen jańa sort sapasy jóninen shetelden alynǵan tuqymnan esh kem emes eken. Esesine, baǵasy qol jetimdi. Ári Jetisý topyraǵyn jatsynbaıdy.
- Biz 15 jyldan beri ózimizde ósirilgen qyzylsha tuqymyna tájirıbe jasap kelemiz. Maqsatymyz qazaq dıqandarynyń sapaly qyzylsha tuqymyn egip, mol ónim jınaýyna kómek kórsetý. Otandyq tuqymnyń sapasy shetelden mıllıondaǵan dollarǵa satyp alynatyn tuqymnan esh kem emes, qaıta ónimdiligi anaǵurlym joǵary ekendigine kóz jetkizdik. Qazir bizdiń ónimdi Ýkraına, Reseı eginshilik jáne ósimdik sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýttary synaqtan ótkizip, joǵary baǵa berdi, - deıdi Panfılov aýdanyndaǵy «Qamqorlyq» elıtalyq-tuqym sharýashylyǵynyń dırektory Álen Joldasov.
Jalpy Almaty oblysynda kóketemgi dala jumystaryna qyzý ázirlik jasalýda. 1 sáýirden bastap aımaqtyń barlyq egis alqaptaryna soqa men túren salynady. Sondaı-aq, bıyl óńirde sýarmaly jerdiń kólemi kóbeıedi. Bul aýdandardaǵy ırrıgasııalyq jelilerdi qalpyna keltirýdiń nátıjesinde múmkin bolyp otyr. Esep boıynsha, 25 myń gektar sýarmaly jerdi aınalymǵa qosylmaq. Irrıgasııalyq jelilerdi qalpyna keltirý, túgendeý jumystaryna osydan 3 jyl buryn jergilikti bıýdjetten 10,3 mlrd teńge bólingen edi, sol jumys jemisin bere bastady.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
