Zań jobasy 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan naqtylanǵan makroekonomıkalyq kórsetkishter negizinde ázirlendi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasynyń «Nur Otan» partııasynyń XVIII sezinde, Memleket basshysynyń jyl saıynǵy Joldaýlarynda aıtqan tapsyrmalaryn, Prezıdenttiń «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin odan ári jetildirý sharalary týraly» Jarlyǵyn, Prezıdenttiń bıýdjet salasyndaǵy aılyǵy tómen qyzmetshiler men atqarýshy organdardyń tómengi sanattaǵy memlekettik qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn kóterýdi 1 shildeden 1 maýsymǵa aýystyrý týraly tapsyrmasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan.
Álemdegi qazirgi jaǵdaıdy, syrtqy naryqtardaǵy kórsetkishterdi jáne 2018 jylǵy ekonomıkalyq damý qorytyndylaryn eskere otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik – ekonomıkalyq damý boljamy aıasynda 2019 jylǵa arnalǵan makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń boljamy naqtylandy.
Osylaısha, bazalyq ssenarııde 2019 jyly munaı baǵasy barreline 55 AQSh dollary deńgeıinde saqtaldy.
2019 jyly nomınaldy Jalpy ishki ónim 64 335,0 mlrd teńge kóleminde baǵalanady, ol 2018 jylǵy qarashada maquldanǵan kórsetkishten 323,5 mlrd teńgege artyq. Jan basyna shaqqandaǵy Jalpy ishki ónim 9 409,2 AQSh dollaryn quraıdy. Jalpy ishki ónimniń naqty ósimi 3,8 % deńgeıinde saqtaldy.
Ulttyq bank jyldyq ınflıasııanyń buryn josparlanǵan 4-6% shegindegi maqsatty dálizin saqtap qaldy.
2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjettiń kiris boljamy (transfertter túsimin eseptemegende) 200,4 mıllıard teńgege ulǵaıyp, 6 986,3 mlrd.teńge somasynda belgilendi.
2019 jylǵa arnalǵan transfertterdiń túsimderi 621,0 mlrd teńgege ulǵaıyp, jalpy somasy 3 466,1 mlrd teńgeni quraıdy.
2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet túzetilip, 1 168,8 mlrd teńgege ulǵaıdy jáne bıýdjettiń shyǵystary 11 895,1 mlrd teńge somasynda kózdelip otyr.
Kórsetilgen ulǵaıtýlardy, sondaı-aq qarajatty qaıta bólýdi eskere otyryp, respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary:
- jańa áleýmettik «Áleýmettik qamqorlyq» sharalaryna 444,3 mlrd teńge somasynda;
- Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Básekege qabilettilikti arttyrý jónindegi keıbir sharalar týraly» tikeleı ınvestısııalar qoryn qurýǵa arnalǵan Jarlyǵyn iske asyrýǵa 370,0 mlrd teńge somasynda;
- «Jastar jyly» aıasyndaǵy sharalarǵa 24,6 mlrd teńge somasynda;
- óńirlik ınfraqurylymdy damytý jónindegi sharalarǵa;
- elimizdiń buryn qabyldaǵan mindettemelerine jiberiletin boldy.
2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy 347,6 mlrd teńgege ulǵaıyp, 1 326,6 mlrd teńgeni nemese Jalpy ishki ónimniń 2,1% - yn qurady.
Qosymsha baıandama jasaǵan Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraǵasy Olga Perepechına birqatar ózekti máselelerge nazar aýdardy. «Jańa áleýmettik bastamalardy júzege asyrý úshin taǵy da kepildendirilgen transfertti ulǵaıtyp, Ulttyq qor qarjysyn paıdalanýǵa májbúr bolyp otyrmyz. Tıisinshe, kelesi jyly respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystaryn turaqty negizde talap etetin sala retinde áleýmettik salany qarjylandyrý qalaı josparlanady degen zańdy suraq týyndaıdy. Bolashaqtaǵy bul shyǵyndardy qarjylandyrý kózderi búginde áli naqty anyqtalǵan joq», - dedi O. Perpechına. Senator sondaı-aq aýyl turǵyndarynyń ómirin túbegeıli jaqsartýǵa baǵyttalǵan «Aýyl – el besigi» jańa arnaıy jobasyn iske asyrýǵa toqtaldy. Bul jobanyń negizgi maqsaty keleshegi bar aýyldyq eldi mekenderdiń áleýmettik, ınjenerlik jáne jol ınfraqurylymyn jańǵyrtý bolyp tabylady. Alaıda, aýyldyq aýmaqtardy damytý máselelerin sheshý ártúrli baǵdarlamalyq qujattarda: Aımaqtardy damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy, 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» ınfraqurylymdyq damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy jáne basqalardyń aıasynda belgilengen. «О́kinishke oraı, búgingi tańda Úkimet áleýmettik ıgilikter men memlekettik qyzmetterdiń tizbesi men qol jetimdiliginiń naqty kórsetkishterin qamtıtyn túrli eldi mekenderge arnalǵan óńirlik standarttar júıesin ázirleýdi aıaqtaǵan joq. Osyǵan baılanysty, ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalardy júıesiz qarjylandyrýdy boldyrmaý úshin osyndaı barlyq baǵdarlamalardy úılestirý, aýyldyq eldi mekenderdiń basymdylyǵyn irikteý jónindegi naqty dálelderdi anyqtaý, sondaı-aq olardy iske asyrý kezeńderi men tetikterin qarastyrý qajet dep esepteımiz», - dep atap ótti O. Perpechına.
Senat Tóraǵasy D. Nazarbaeva O.Perepechınanyń sózine qoldaý bildirip, áleýmettik shyǵyndardy qarjylandyrý kózderine jáne aýyldy damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń úılestirilmeýine baılanysty máselelerdiń asa mańyzdy ekenin atap ótti. «Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıteti Úkimetpen jáne salalyq mınıstrlikpen birlesip osy máseleni pysyqtaıdy dep oılaımyn, keıin biz Senattyń otyrysynda tyńdaıtyn bolamyz», - dedi Parlament joǵarǵy Palatasynyń Tóraǵasy.
Senat komıtetiniń tóraǵasy O.Perepechına qosymsha baıandamany aıaqtaı kelip, bıylǵy jyldyń 20 naýryzynda ótken Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda mańyzdy sheshimder qabyldanǵanyn jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti respýblıkalyq bıýdjetti túzetýdi talap etetin birqatar tapsyrmalar bergenin atap ótti. Olardy iske asyrý úshin 38,8 mlrd teńge qajet bolady, ol úshin respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵynyń esebinen onyń nomınaldy mánin arttyryp ári Jalpy ishki ónimge qatysty mólsherin 2,1% deńgeıinde saqtaı otyryp qarastyrý usynylyp otyr. Zań jobasy Májiliske jiberildi.
Bıýdjetke túzetýlerdi talqylaý barysynda qyzý pikirsaıys týyndady. Depýtattar ózderiniń syn eskertpeleri men usynystaryn aıtty. Senator Edil Mamytbekov bıýdjettik baǵdarlamalar basshylarynyń bıýdjettik qarajatty sapasyz josparlaý men tıimsiz paıdalanǵany úshin jaýapkershilik sharasyn kúsheıtýdi jáne tártiptik jazany ákimshilik jaýapqa tartý jazasymen kúsheıtýdi usyndy. «Bul «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi talap etedi. Bul rette, jaza naqty bolýy kerek jáne eskirý merzimine qaramastan basqa jumys ornyna aýystyrylýy nemese bıýdjettik baǵdarlama basshysynyń jumystan bosatylýy tıis», - dep atap ótti senator.
Ol Ulttyq bank zańnamalyq turǵyda ekonomıkalyq ósim úshin jaýap bermeıtinin atap ótti. Sonymen qatar, Ulttyq Bank jyl saıyn Úkimetpen birlesip aqsha-kredıt saıasatynyń negizgi baǵyttaryn belgileıdi. E.Mamytbekovtyń pikirinshe, Jalpy ishki ónim ósimi úshin jaýapkershilik ortaq bolýy tıis.
Senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq qorynan 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zańǵa ózgeris engizdi.
2019 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetke Ulttyq qordan beriletin kepildendirilgen transfert mólsheri 2 700 mlrd teńge somasynda belgilendi.
2019 jyly kepildik berilgen transfert esebinen respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń 23 paıyzy qarjylandyrylady, ol Ulttyq qordaǵy qarjynyń tómendetilmeıtin qaldyǵy boıynsha tıisti qarjy jylynyń sońyndaǵy Jalpy ishki ónimniń boljamdy máninen 30%-y mólsherinde sharttardyń oryndalýyn qamtamasyz etedi.
Otyrys barysynda senatorlardyń depýtattyq saýaldary jarııa etildi. Vladımır Volkov Besaǵash aýylyndaǵy kólik jol aıryǵynan Talǵar qalasyna deıingi kúre joldy eldi mekenderde 7 jer ústi jaıaý júrginshiler ótkelin salý arqyly qaıta jańartýdy jáne keńeıtýdi 2020-2024 jyldarǵa arnalǵan «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyna engizý máselesi boıynsha; Mıhaıl Bortnıktyń Beıneý kentinde temirjol vokzalynyń qurylysyn qarjylandyrý týraly depýtattyq saýal joldady.
