Eksgýmasııa
Beısenbi, 15 naýryz 2012 7:07
Qytymyr qystyń bet qaratpaıtyn aıazdy kúnderiniń birindeHleborobnoe aýylynan eki shaqyrymdaı jerde ornalasqanmusylmandar zıratyna jurtshylyq kóp jınaldy. Bular – jaryqdúnıede 23 jyl ǵana ǵumyr keship, tosynnan kelgen ajal almasqylyshtaı qıyp túsken Jolaman Esmaǵambetovtyń múrdesin ashyp,ólikti qazyp alýǵa, sóıtip qaıta tekserýge berýge kelgentýǵan-týystary men táýelsiz sot-medısına saraptama ókilderibolatyn. Mundaı is-áreketti medısına tilinde eksgýmasııa deıdi.Degenmen, ótken jyldyń 2 qyrkúıeginde jerlengen máıittiń qaıtaqazylýyna, ıaǵnı ıslam dininde óte sırek kezdesetin tosyn áreketkebarýǵa ne sebep boldy?
Beısenbi, 15 naýryz 2012 7:07
Qytymyr qystyń bet qaratpaıtyn aıazdy kúnderiniń birindeHleborobnoe aýylynan eki shaqyrymdaı jerde ornalasqanmusylmandar zıratyna jurtshylyq kóp jınaldy. Bular – jaryqdúnıede 23 jyl ǵana ǵumyr keship, tosynnan kelgen ajal almasqylyshtaı qıyp túsken Jolaman Esmaǵambetovtyń múrdesin ashyp,ólikti qazyp alýǵa, sóıtip qaıta tekserýge berýge kelgentýǵan-týystary men táýelsiz sot-medısına saraptama ókilderibolatyn. Mundaı is-áreketti medısına tilinde eksgýmasııa deıdi.Degenmen, ótken jyldyń 2 qyrkúıeginde jerlengen máıittiń qaıtaqazylýyna, ıaǵnı ıslam dininde óte sırek kezdesetin tosyn áreketkebarýǵa ne sebep boldy?
Bar ǵumyryn aýylda ótkizip kele jatqan Ǵalym erdiń jasy 50-ge jetkende 10 bala tárbıelep otyrǵan kelinshegi Kúltan shekesi torsyqtaı ul syılady. Sońynan ini ergenine bárinen buryn oıyn balasy Jolaman qatty qýandy. Ol ózimen teteles Talǵatqa kóbirek uqsaýǵa tyrysyp, sportqa beıimdelip ósip kele jatqan. Mektepti bitirgennen keıin aýylda qalyp, bes jyldaı eńbek etti. Sosyn oblys ortalyǵyna keldi. Ondaǵy oıy – jumysqa ornalasý. Talǵat ózi jumys isteıtin mamandandyrylǵan kúzet salasyna ornalastyrýǵa nıetti bolǵanymen, áskerı ótilsiz qabyldamaıtynyn aıtty.
– Qınalatyn túgi joq! Jasym 23-te. Mindetimdi ózgege artatyndaı bala emespin. Otan aldyndaǵy azamattyq paryzymdy ótep keleıin. Sosyn bir jóni bolar, – dedi Jolaman úlkenge tán baısaldylyqpen. Ol inisiniń oń-solyn tanyp qalǵan shıraqtyǵyna, symdaı tartylǵan tulǵasyna súısinis bildirip, áskerı ómir jaıly biraz áńgime shertti. Biraq týǵan baýyrymen sońǵy ret syrlasyp otyrǵanyn sezbep edi. Kúsh-qaıraty tolysqan bozbala medısınalyq tekserýden oıdaǵydaı ótip, Qapshaǵaı qalasyndaǵy № 58012 ınjenerlik-saperlik áskerı bólimge jiberildi. Bul – 2011 jyldyń mamyr aıy bolatyn. Arada 4 aı ótpeı jatyp jas jaýyngerdiń ólimi týraly qaraly habar túkpirdegi aýylǵa jetip, bir qaýym eldi kúńirentip ketti.
Talǵat «Egemen Qazaqstan» gazetiniń tilshiler qosynyna arnaıy kelip, aýyr qaıǵydan qan jutyp, kókiregi qars aırylyp otyrǵan áke-sheshesiniń hatyn amanattady. Onda qyrshynynan úzilgen jannyń jumbaq ólimi, shyryldaǵan shyndyqqa jetý jolyndaǵy beınet-mehnattar, áskerılerdiń adamgershilik qalypqa jat qylyqtary, aqıqatqa jasalǵan qııanat-qysastyqtar men zańdylyqty kópe-kórineý burmalaýshylyqtar jipke tizgendeı etip baıandalypty. Batyr ananyń kóz jasyn tógip jazǵan janaıqaıy adamnyń tóbe quıqasyn shymyrlatady. Shaǵym ıeleriniń aıtýynsha, ómirden túıgeni kóp, murat-maqsaty aıqyn Jolaman áskerı ómirge tez kóndigip ketken. Ár habarlasqan saıyn úni qýanyshty estilip, jaǵdaıynyń jaqsy ekenin sezdirip otyrǵan. 30 tamyzda telefon soǵyp, Qazaqstan Konstıtýsııasy merekesi kúni kezekten tys efreıtorlyq shen berilgenin úlken maqtanyshpen jetkizgen. Al erteńine onyń tizerlep otyrǵan kúıdegi óli denesi dárethanadan tabylǵan. Áskerı bólim basshylyǵy sol kúni-aq sarbaz óz-ózine qol jumsaǵan degen túıin jasaǵan. Mundaı baılamdy máıitti týǵan jerine alyp kelgen atalmysh áskerı bólim komandıriniń orynbasary Raıymbek Halmuratov ta qýattaǵan. Alaıda, naqty dálelder keltirip, sebep-saldaryn tarqata almaǵan. Bir qyzyǵy, Jolamannyń úlgili jaýynger bolǵanyn joqqa shyǵarmaǵan. Olaı bolsa, pikir kereǵarlyǵyn qalaı túsinýge bolady? Áskerı tergeý oryndarynyń jáne sot-medısına saraptamasynyń qorytyndysy shyqpaı jatyp asyǵys, birjaqty tujyrym alýlaryna qaraǵanda jaýapkershilikten sytylýdyń, basqaǵa ıtere salýdyń amaly emes pe degen oı keledi. Qorǵanys mınıstrligine de J.Esmaǵambetov ózin-ózi ólimge májbúrlegen degen málimdeme túsirgen. Osyǵan oraı respýblıkalyq vedomostvo Soltústik Qazaqstan oblystyq qorǵanys ister jónindegi departamentke istiń aq-qarasyn anyqtaý jóninde nusqaý bergen. Jan-jaqty tekserý nátıjesinde marqumnyń sýısıdke beıimdiligi esh qoldaý tappaǵan.
– Bizdiń qolymyzǵa balamyz azamattyq boryshyn ótegen áskerı bólimniń komandıri qol qoıǵan qyzmettik tekserý materıaldary tıdi. Onda keltirgen dáıektemelerdiń eshqaısysy sendirmeıdi. Bárinen de balamyzdy birjaqty qaralap baqqany janymyzǵa qatty batty. Júıke-psıhıkalyq jaǵynan aýytqýshylyqqa boı aldyrsa, ásker qataryna alyný, qarý qoımasynyń kiltin senip tapsyrý, túngi kezekshilikti atqarý, ozat sarbaz retinde kótermeleý sebepterin qalaı túsindirer eken? Munyń bári, aınalyp kelgende, ózderin arashalaý maqsatyndaǵy «qazanshynyń erki bar, qaıdan qulaq shyǵarsanyń» keri, – dep jazylypty hatta. Istiń basy-qasynda júrgen jaýyngerler analary komıtetiniń tóraıymy Lıýdmıla Kostenko Jolamannyń ólimi jaıly bylaı túıindeıdi: – Denedegi jaraqat belgileri asylyp qalǵan adamdikine múldem uqsamaıdy. Súıekke túsip, máıitti jýǵandar bastaǵy, qoldaǵy, aıaqtaǵy aýyr jaraqattardy, teriniń áldebir nársemen kúıdirilgenin, óksheniń, qabyrǵanyń synǵanyn baıqaǵan. Ábden azaptap, qınap, jantásilim etkennen keıin oıdan jasap, qoldan qurastyryp «asylyp qaldyǵa» keltirgen.
– Qursaǵymda toǵyz aı jatyp, kótergen qarashyǵymnyń kókala qoıdaı etip tastaǵan denesin kórgende qalaı talyp túskenimdi bilmeımin. Ulymnyń sol keıpin kóz aldyma elestetsem, áli kúnge deıin saı-súıegim syrqyraıdy,– dep ah urǵanda janyn qoıarǵa jer tappaıdy ǵazız ana. – Mynandaı sumdyqtan keıin kóz kórip, qulaq estimegen jaǵdaıǵa, ıaǵnı zıratty qazyp, máıitti alýǵa bekindik. Alla keshire gór deımin! Áskerıler qolmen istegendi moıynmen kóterýdiń ornyna ábden áýre-sarsańǵa salyp, qorlap bitti. Aqıqatqa jetkenshe tynym tappaımyn endi! Aýyl moldasy is-áreketimizdiń sharıǵatqa qaıshy kelmeıtinin aıtyp, ruqsatyn berdi. Áıtpese, aq arýlap qoıǵan qulynymdy ornynan qozǵaý, arýaqtyń mazasyn ketirý bizge ońaı soqty deımisiń?
Alǵashqy sot-medısınalyq saraptamanyń qorytyndysymen kelispegen marqumnyń týystary eksgýmasııaǵa ruqsat alý úshin tabandarynan tozyp, talaı aılardy sarp etti. Petropavl garnızony áskerı prokýratýrasyna qaıta-qaıta aryzdanyp júrip, aqyry degenderine jetti. Ol jóninde maqalamyzdyń basynda aıtyp óttik.
Endigi tórelikti táýelsiz sot-medısınalyq saraptama aıtady.
О́mir ESQALI.
Soltústik Qazaqstan oblysy, Maǵjan Jumabaev aýdany, Hleborobnoe aýyly.
