Ekeıbaı

Beısenbi, 10 mamyr 2012 7:04

О́mirde jas kezinde qata­rynyń aldy bolatyn, al jasy tolysqanda úlken parasat ıesi, keıingi tolqyn jastarǵa tár­bıeshi adamǵa qanat biti­rip, kúsh-jiger beretin adamdar bolady. Kezinde Semeı oblys­tyq atqarý komıtetiniń tór­aǵasy bolǵan Ekeıbaı Qashaǵa­novty sondaı adam dep bilemin. Ol kisi Uly Otan soǵysyna qatysyp, odan keıin halqyna adal qyzmet etip, eldiń batasyn alǵan azamattardyń biri. Búginde soǵys ardagerlerine tıis­ti deńgeıde qurmet kór­setilip jatsa, Ekeń de sondaı qurmetke laıyqty azamat­tardyń biri dep ol kisiniń ómirinen syr shertýdi jón kórip otyrmyn.

Beısenbi, 10 mamyr 2012 7:04

О́mirde jas kezinde qata­rynyń aldy bolatyn, al jasy tolysqanda úlken parasat ıesi, keıingi tolqyn jastarǵa tár­bıeshi adamǵa qanat biti­rip, kúsh-jiger beretin adamdar bolady. Kezinde Semeı oblys­tyq atqarý komıtetiniń tór­aǵasy bolǵan Ekeıbaı Qashaǵa­novty sondaı adam dep bilemin. Ol kisi Uly Otan soǵysyna qatysyp, odan keıin halqyna adal qyzmet etip, eldiń batasyn alǵan azamattardyń biri. Búginde soǵys ardagerlerine tıis­ti deńgeıde qurmet kór­setilip jatsa, Ekeń de sondaı qurmetke laıyqty azamat­tardyń biri dep ol kisiniń ómirinen syr shertýdi jón kórip otyrmyn.

1418 kún men túnge sozyl­ǵan surapyl soǵysqa bas-aıa­ǵyna deıin qatysqan Ekeńniń tolǵanysy mol, júrek syzdat­qan estelik áńgimesin ákelik aqyl-keńesin, ósıet, amanatyn tyńdaı otyryp, sol bir kúnder­de onyń ómirine, ómirbaıanyna tuńǵysh ret qumarta, qyzyǵa, júrek eljirep úńilippiz. О́mir­diń aýyrtpalyǵyn osylaısha jastaıynan arqalaǵan abzal aǵamyz soǵystyń bastalýyn Rýmynııa shekarasymen tustas jerde qarsy aldy. El shyrqyn buzǵan soǵystyń birinshi kúni­nen bastap jaýmen betpe-bet aıanbaı arpalysty. San keski­les­ken urystarǵa qatynasty.

Iá, Ekeń tar jol, taıǵaq keshýdi basynan ótkerdi. Alysta elden jyraq ómir men ólim arasynda, onyń ústine aýyr jaralanyp gospıtalda uzaq tańdy áreń atyrǵan kezderi qanshama. Eli, týǵan halqy úshin qasyq qanyn aıamaýǵa bekingen Ekeıbaı Qa­shaǵanuly emdelý merziminiń aıaǵyn kútpeı, gospıtaldan óz erkimen maıdan shebine sura­nyp ta ketken bolatyn. Maıdan shebine oralýdyń sondaı bir kezi Malyı ózeniniń boıyndaǵy nemis áskerleriniń shabýylyna toıtarys berýmen dálme-dál kelgen. Jáne dál osy joly sap aldynda Joǵarǵy bas qolbas­shy­nyń «bir adymǵa keıin ­she­­ginbeý» týraly tarıhı buı­ry­ǵy oqylǵan. Ekeń ádettegideı óziniń 45 mıllımetrlik zeńbi­re­gimen batalondy qorǵap júr­di. Jaý ony jan-jaqty qyspaqqa aldy. Qyzý jekpe-jek bastaldy.

Urys jaýapkershiligi barǵan saıyn ulǵaıa tústi. Sondyqtan bar kúsh jaýdy talqandaýǵa jumsaldy. Bul joly da Ekeıbaı jaýdyń bir tankisi men avtomatshylar mingen eki máshıneni isten shyǵardy.

Opasyz jaýdy jeńýge jan aıamaı kúresken qazaq soldaty Ekeıbaı Qashaǵanovtyń esimi batalon, polk aldynda san márte atalyp, erliktiń úlgisi etildi. Ekeń Chehoslavakııanyń Iаromorjes, Praga, Verýn qalalaryn, Vengrııanyń Býdapeshtin, Iýgo­sla­vııanyń Belgrad qalalaryn jaý­dan azat etýge qatynasyp, Jeńis kúnin jaqyndata tústi.

Oblystyq «Semeı tańy» ga­ze­tinde, oblystyq baspahanada, ke­ıinnen mádenıet, óner salasynda qyzmet atqarǵan kezderimde Ekeı­­baı aǵamen jolyǵyp júr­dim. Sonda ol kisiniń asa úlken parasat ıesi, bilgir basshy, qam­qorshy aǵa ekenine kózim jetti. Halqymyzdyń mádenıetin, óne­rin damytýǵa bar kúshin saldy. Jastardyń shyn mánindegi tár­bıeshisi boldy. Ekeńniń aqyl-keńesi ár adamǵa qanat bitirip, kúsh-jiger beretin.

Ekeıbaı aǵanyń Semeı óńi­rinde 16 jyldyq qýanyshty da qyzyqty, beıneti men azaby da az emes ótkizgen ómiri bizdiń búgin­gideı kóz aldymyzda jáne umyt­yl­maq emes. Bul óńirde ol kisi 3 jyl ekinshi hatshy, 13 jyl oblystyq atqarý komıtetiniń tór­aǵasy boldy. Ekeńniń ob­lys­taǵy eńbegin aıtpaǵanda, qazaq halqy­nyń maqtany Abaı, Sháká­rim, Muhtardy bergen bizdiń aýdanǵa jasaǵan jaqsylyǵyn, osy uly adamdardyń arýaǵyn syı­lap at­qar­ǵan isterin eske alǵanda, ol kisiniń almatylyq emes, abaılyq týma der edik. Solaı baǵalandy, solaı baǵalana da bermek.

Ekeńniń kózine túsken, tanyp bilgen talaı kadrlary osynda bolmasa da, sol kisiniń qasıette­rinen nár alyp, tárbıesin kórip, jetegine jarap, el basqaryp, ha­lyqtyń qalaýlysy bolyp, Ekeńdi únemi eske alyp, topyraǵyna torqa tileıdi.

Iá, týǵan halqyna adal qyz­met etken abzal aǵamyzdy, ar­daqty azamatymyzdy urpaq aldynda qurmet tutý, onyń jar­qyn beıne­sin eske saqtaý – barsha­myz­dyń isimiz, azamattyq boryshymyz.

Alash astanasy atalǵan Semeı shaharynyń ótkenine, tarıhı damýy men búgingi ekonomı­kalyq múmkindigine zer salyp, taldaý jasaıtyn bolsaq, onyń ósý jolyna, mádenı damýyna súbeli úles qosqan azamattar az emes. О́lgenimiz tirilip, óshkeni­miz janyp jatqan búgingi tá­ýelsiz, egemendi elimiz sol arys­tarymyzdyń esimin bıik shyńǵa kóterip, arýaqtaryn qo­shemet etse, nur ústine nur bolar edi-aý degen pikirdi aıtqy­myz keledi. Kúni keshe ǵana ortamyzdan ketken, biraq arttaryna ólmes sóz, óshpes iz qal­dyrǵan Ekeıbaı Qashaǵanov, Jumabek Qoıshybaev, Tamara Aleksandrovna Nazarova tárizdi urpaq tárbıesine, ult bolasha­ǵyna úlken qamqorshy bolǵan ardaqty azamattarymyzǵa qur­met retinde qalamyzdyń kór­nekti kósheleriniń birin solar­dyń attarymen nege atamasqa. Kóshe demekshi, E.Qashaǵanov­tyń esimine berilip otyrǵan qazirgi kóshe ol kisiniń atyna onsha laıyq emes. Jáne kúni búginge deıin Ekeıbaı aǵamyz turǵan úıde arnaıy qulpytas taqtanyń ornatylmaýy da onsha jarasyp turǵan joq. Oqý oryndaryna sol kisilerdiń esimderin bersek, onyń ne aıyby bar. Sol sııaqty budan 102 jyl buryn, sonaý reseılik patsha zamanynda ıaǵnı, 1914 jyly uly Abaı­dyń qaıtys bolýyna 10 jyl tolýyna oraı arnaıy, tuńǵysh kesh ótkizgen qazaq qyzy, pedagog, jýrnalıst, kórnekti qoǵam qaıratkeri Názıra Quljanovaǵa mektep nemese kolledj esimi berýdi onomastıkalyq komıssııa oıǵa alsa, bul da teris bolmas edi. Ultymyzdyń ulttyq qasıe­tin, baýyrmaldyq júregin umyt­­paǵanymyz da jón bolar.

Baltabek ERSÁLIMOV,

Abaı qorynyń prezıdenti,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.

Semeı.