Shved jerindegi shejireniń basy

Beısenbi, 21 naýryz 2013 0:40

Qazaqstan men Shvesııanyń ekijaqty saıası qarym-qatynasy osy kezge deıin joǵary tıimdilikti deńgeıge kóterile qoıǵan joq edi. Degenmen, eki eldiń erteden bastalǵan baılanysy shynaıy dostyq pen rııasyz tilektestik turǵysynda damyp keledi. Sol barys-kelistiń ýaqyt uzaǵan saıyn senimdi bola túskeniniń bir aıǵaǵy retinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bıylǵy qańtardyń ortasynda Shvesııa astanasy – Stokgolm qalasynda Qazaqstan elshiligin ashý jónindegi Jarlyqqa qol qoıdy. Bul elimizdiń kóne rýsland jerindegi jańa shejiresiniń paraqtary ashylǵanyn kórsetedi.

Beısenbi, 21 naýryz 2013 0:40

Qazaqstan men Shvesııanyń ekijaqty saıası qarym-qatynasy osy kezge deıin joǵary tıimdilikti deńgeıge kóterile qoıǵan joq edi. Degenmen, eki eldiń erteden bastalǵan baılanysy shynaıy dostyq pen rııasyz tilektestik turǵysynda damyp keledi. Sol barys-kelistiń ýaqyt uzaǵan saıyn senimdi bola túskeniniń bir aıǵaǵy retinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bıylǵy qańtardyń ortasynda Shvesııa astanasy – Stokgolm qalasynda Qazaqstan elshiligin ashý jónindegi Jarlyqqa qol qoıdy. Bul elimizdiń kóne rýsland jerindegi jańa shejiresiniń paraqtary ashylǵanyn kórsetedi.

Naýryzdyń 19-y kúni keshke Shvesııaǵa ushyp kelgen Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov, eń aldymen, osy sharýanyń uıym­dastyrylý barysyndaǵy jumys­tardy pysyqtap, naqtyly kó­mek kórsetýdi maqsat tutty. Qa­zaqstan syrtqy saıasat vedoms­tvosy basshysynyń mundaǵy jumys sapary barynsha tyǵyz da mańyzdy boldy. Ol keshtetip jetkenine qaramastan, shved jerine taban tiregen boıda-aq osy baǵyttaǵy jumystaryna kirisip ketti. E.Ydyrysov «Grand Hotel» meımanhanasynyń foıesinde shvedtiń «Dagens Nyheter», «Aftenprosten» dep atalatyn bedeldi gazetteriniń tilshilerine suhbat berdi.
Syrtqy ister mınıstri kelesi kúnniń tańyndaǵy kezdesýlerin de ádettegi merzimnen kóp buryn bas­tady. Tańmen talasa turǵan ol aldymen Shvesııanyń Saýda syrtqy ister mınıstri Karl Bıldtpen jáne shvedtiń «Erıkson», «Tele-2», «AVV», «Atlas Korpo», «Skanıa», «Telıa Sonera», «Hý­lem Vater Solýtıonı», «Orıt­laın» sekildi kompanııalary ókilderimen júzdesti. Onda taraptar Qazaqstannyń údemeli ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasyna energııa, te­lekommýnıkasııa jáne kosmetıka salalarynda shved ınvestısııasyn tartýdyń múmkindikteri men keleshegi jaıly pikir almas­ty. Basqosýda ekijaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jandandyrý, sonyń ishinde telekommýnıkasııa, energııa, mashına jasaý, kólik shyǵarý, «jasyl» tehnologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máseleleri keńinen qamtyldy.
E.Ydyrysov pen K.Bıldttiń pikir almasýlary barysynda Qazaqstan men Shvesııa arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastyń 1992 jyldyń 7 sáýirinde bastalǵany da sóz boldy. 2004 jyldyń 13 mamyrynda Shvesııa Koroldiginiń rezıdensııasy Stokgolmde ornalasqan Qazaqstandaǵy elshiligi ashyldy. 2008 jylǵy 17 qańtarda Qa­zaqstannyń rezıdensııasy Lon­donda bolatyn Shvesııadaǵy elshiligi otaý kóterdi. Al 2010 jyl­ǵy 15 qazanda Shvesııanyń As­tanadaǵy elshiligi esik ash­ty. Endi, mine, sondaı «basy bútin» dıplomatııalyq korpýs Stokgolmde boı kóteretin kún de ja­qyn qaldy.
Eki eldiń arasyndaǵy birinshi resmı jumys saparyn 2004 jyl­ǵy 25-26 qazan kúnderi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bastady. Arada eki jyl ótkende, 2006 jyldyń 20-22 aqpanynda qarymta sapar jasaǵan Shvesııa jaǵy Astanaǵa Premer-mı­nıstr­diń birinshi orynbasary Bosse Rıngholm bastaǵan shved ká­sipkerleriniń delegasııasyn ji­berdi. Shvedter bizdiń elordamyzda 2010 jylǵy jeltoqsannyń basynda ótken Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıtine Saýda syrtqy ister mınıstri Karl Bıldt alyp kelgen delegasııa quramynda qatysty. Osynyń bári eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń baıaý da baısaldy baıypta damyp kele jatqanyn kórsetedi.
Saýda-ekonomıkalyq yn­ty­­maqtastyq jaıyna kelsek, onyń deńgeıi 2011 jyly buryn bolmaǵan ólshemge jetip, 463,1 mln. dollardy qurady. Bul – osy­­nyń aldyndaǵy kórsetkishten 3 paıyzǵa artyq. Ras, osynyń al­dyn­daǵy Fınlıandııamen aradaǵy kórsetkishke qaraǵanda, kóp tómen. Olaı bolatyn da jóni bar. Sýomı eli egemendiktiń alǵashqy eleń-alań kezeńinen bizdiń turaqty áriptesimiz bolyp keledi. Ol bul kórsetkish jaǵynan búkil Bal­tyq aımaǵyndaǵy elderdiń bárinen, tipti barlyǵyn qosa esep­tegende de, basyp ozady. Endi, Shve­sııamen saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynasty da birtindep sol deńgeıge jetkizý kózdelýde.
Qazirgi tańda Qazaqstannyń bul elge eksportynyń negizgi bó­ligin munaı jáne munaı ónim­deri, temir, bolat, tústi metall, metallýrgııalyq kender, maı ónimderi qurasa, óz kezeginde shved­terdiń biz jaqqa jóneltetin taýarlary arasynda mashınalar men jabdyqtar, plastmassa zattar, telekommýnıkasııa, jazba jabdyqtary, qaǵaz ben kartonnan istelgen buıymdar, aǵash pen odan jasalǵan dúnıeler, temir jáne bolat qurylǵylar aıryqsha basymdyq alyp turady. Osy kezderi bizdiń elimizde shvedtiń túrli saýda qyzmetin kórsetetin, syra óndiretin, kommersııalyq áre­ketterge qoldaý jasaıtyn 30 birikken kásiporyny jumys isteıdi.
Erlan Ydyrysov kelesi kezekte osy eldiń Parlamenti halyqaralyq máseleler jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Hans Ýollmarktiń jáne onyń orynbasary Ýrban Alınniń qabyldaýynda boldy. Shvedtiń tamyryn tym erteden alatyn, bastaýy XV ǵasyrdaǵy tektik-ókildik jınalysta jatqan halyqtyq saılanbaly organy 1866 jyldan bas­tap «Rıksdag» dep atalady. Ol 1971 jyldan beri qaraı bir palataly úlgige kóshken. Rıksdagqa proporsıonaldy negizde 4 jylda bir saılanatyn 349 depýtat 15 komıtettiń quramynda jumys jasaıdy. Kezdesýde taraptar eki eldiń parlamentteri sheńberinde yntymaqtastyq jasaýlary týrasynda oılaryn ortaǵa saldy.
Álbette, XVII ǵasyrdan bas­tap parlamenttik júıe boıynsha jumys istep kele jatqan Shve­sııanyń bul turǵydaǵy táji­rıbeleri óte baı. Bul el ejelden konstıtýsııalyq monarhııa bolyp sanalǵanymen, zań shyǵarýshy bıliktiń halyq taǵdyryn she­shý­degi róli zor. Eshkimge esh ýaqytta táýeldi bolyp kórmegen, kerisinshe, zamanynda basqalardy ózine baǵyndyrǵan jurttyń ózin ózi basqarý júıesinde de ózgelerge úıreter ónegesi jeterlik. Kezde­sýdiń sońynda qazaqstandyq delegasııa Rıksdag úıin aralap shyqty.
Budan keıin Qorshaǵan orta mınıstrliginiń memlekettik hatshysy Anders Flankıngpen kezdesý ótti. Onyń barysynda taraptar elimizge energotıimdilik, qorshaǵan ortany qorǵaý jaılaryn talqylaýmen birge, Astanada ótkeli turǵan EKSPO-2017 mamandandyrylǵan halyqaralyq kórmesi aıasyndaǵy «jasyl» tehnologııalar salalaryna Shvesııanyń tájirıbeleri men kompanııalaryn tartýdyń keıbir ózekti máseleleri qarastyryldy.
Osy ushyrasýdan soń E.Ydy­ry­sov baspasóz máslıhatyn ót­kizdi. Kelesi kezekte Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri Stokgolm mektebi janyndaǵy Stokgolm ótpeli ekonomıka ınstıtýtyna aıaldap, Shvesııa Syrtqy ister mınıstrligi qyzmetkerleriniń, joǵary oqý orny oqytýshy-pro­fessorlary men stýdentteriniń aldynda «Qazirgi álemdegi Qa­zaq­stan» degen taqyrypta sóz sóıledi. Ol sózinde dál qazirgi tańda bizdiń elimizdiń Shvesııa úshin Ortalyq Azııadaǵy eń iri saýda áriptesi bolyp tabylatynyn alǵa tartty. Sóziniń sońynda E.Ydyrysov aýdıtorııanyń kóp­tegen suraqtaryna jaýap berdi.
Sonymen, bizdiń shved jerindegi jańa shejiremizdiń basy jazyla bastady. Bul memleketke sapar sońyn osyndaı tujyrymdarmen túıindegen Qazaqstan Syrtqy ister mınıstri bastaǵan delegasııa keshe keshkisin attyń basyn Norvegııa Koroldiginiń astanasy – Oslo qalasyna qaraı burdy.

Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan» –  Stokgolmnen.