Baýyrlas Ázerbaıjan memleketiniń ókili retinde osy ataýly kúnniń qurmetine oraılastyrylǵan konferensııaǵa qatysa otyryp, men bul mańyzdy oqıǵaǵa qatysty ózindik oı-pikirlerimdi ortaǵa salǵym keledi. Tulǵalardy tarıh týǵyzady. Bul buljymaıtyn aksıoma. Sonymen qatar tarıhty jekeleı tulǵalardyń jasaıtyny da dáleldeýdi qajet etpeıtin aqıqat. Iаǵnı, bul ekeýi bir-birimen berik baılanysty.
Qıyn kezeńderde tarıh iri tulǵalarǵa jomart bolatynyn da atap ótken jón. El tarıhyndaǵy kúrdeli ýaqytta óz dáýirimen ıyqtas danyshpandar dúnıege keledi. Olar eshqashan tarıhqa qaryzdar bolyp qalmaıdy. Ondaı tulǵalardyń mıssııasy – tarıhty qutqarý, memleket pen ultty qutqarý. Qazaqstan memleketiniń zamanaýı tarıhynda osy mıssııany búkil túrki áleminiń aqsaqaly Nursultan Ábishuly Nazarbaev atqardy.
Reseı úshin – I Petr, AQSh úshin –Djordj Vashıngton, Fransııa úshin – Sharl De Gol, Ulybrıtanııa úshin – Ýınston Cherchıll, Qytaı úshin – Den Sıaopın, Túrkııa úshin – Atatúrik, sol sııaqty Ázerbaıjan úshin jalpyulttyq lıder Geıdar Álıev qanshalyqty uly tulǵa bolsa, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ta solarmen deńgeıi bir tulǵa.
Nursultan Ábishulynyń basshylyǵymen Qazaqstan álemdik bedeli zor qýatty memleketke aınaldy. Elderińizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesine saılanǵany sonyń aıqyn belgisi.
Elbasy Nursultan Nazarbaev óńirlik máselelerde mańyzdy ról oınaıdy, ol kóptegen tabysty bastamalarǵa muryndyq boldy. Bizdiń óńirde ǵana emes, barsha ǵalamdyq aýqymda beıbitshiliktiń nyǵaıýyna ólsheýsiz zor úles qosty. Onyń Sırııadaǵy qaýip-qaterdi tómendetýge qatysty kórsetken mámilegerlik kúsh-jigeri álemdik qoǵamdastyq tarapynan joǵary baǵalanady. Uzaq jyldar boıy múmkin emesteı kóringen jumysty Nursultan Nazarbaev júzege asyrdy.
Nursultan Ábishuly túrkilik eýrazııadaǵy asa kórnekti ıdeologtardyń biri. «Nursultan Nazarbaev fenomenin» basqalardan ereksheleıtin basty prınsıp – onyń popýlızmnen ada, ózara tıimdi naqty strategııa jasaýynda. Onyń basty maqsaty – Túrki áleminiń ıntegrasııasy.
Ázerbaıjannyń Nahıchevan qalasynda ótken Túrki tildes memleketter basshylarynyń HIH sammıti (2009 jyl) baýyrlas elderdiń ózara ıntegrasııalanýyna erekshe yqpal etkeni belgili. Osy sammıttiń mańyzdy jetistikteriniń biri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen túrkiaralyq yntymaqtastyqtyń jańa ınstıtýsıonaldyq qurylymy – Túrki tildes memleketteriniń yntymaqtastyq keńesiniń (Túrki keńesi) qurylýy boldy. Sol jyldyń mamyr aıynda túrki álemin damytýǵa qosqan súbeli úlesi úshin Nursultan Nazarbaevqa Túrki tildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń Qurmetti tóraǵasy mártebesiniń máńgilikke berilgeni kezdeısoqtyq emes. Bul usynys Túrkııa prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵannyń tarapynan aıtylyp, ony Túrki keńesine múshe memleketterdiń barlyǵynyń lıderleri biraýyzdan qoldady. Bul Elbasy N.Nazarbaevtyń asa kórnekti memlekettik qaıratker retindegi jetistikterin keńinen moıyndaýdyń aıqyn kórinisi dep bilemin.
Nursultan Ábishuly halyqaralyq quqyq normalary men prınsıpteriniń jáne túrki áleminiń ózara yntymaqtastyǵyn nazarǵa ala otyryp, árdaıym Ázerbaıjannyń terrıtorııalyq tutastyǵy ıdeıasyna qoldaý kórsetip keledi. Osyǵan oraı Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıevtiń sózin tilge tıek etkendi jón kórip otyrmyn: «Ázerbaıjan halqy Sizdiń Ázerbaıjandy biz qatysatyn uıymdardyń barlyǵynda qoldaǵan qadamdaryńyzdy joǵary baǵalaıdy. Senińiz, sizdiń árbir sózińiz, isińiz aýqymdy qoǵamda rezonans týdyrady».
Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıevtiń Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy dostyq pen yntymaqtastyqty damytýǵa qosqan zor úlesi úshin Qazaqstan kóshbasshysy Nursultan Nazarbaevty «Geıdar Álıev» ordenimen marapattaǵany tegin emes. «Geıdar Álıev» ordeni Ázerbaıjannyń eń joǵary nagradasy.
Táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńinen bastap el basshylyǵynda Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń bolǵany Qazaqstandy kóptegen qaýip-qaterlerden qutqaryp qalǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Al bizdiń elimiz úshin Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary ońaıǵa túsken joq. Ultqa qarsy ishki kúshter men olardyń syrttaǵy qoldaýshylary bılik basyna jalpyulttyq lıder Geıdar Álıevtiń kelýine múmkindik bermedi. Sol sebepti Ázerbaıjan táýelsizdiginiń alǵashqy jyldary qaıǵyly oqıǵalar men qıyn synaqtarǵa toly boldy.
Alaıda, biz Qazaqstan – Ázerbaıjan qatynastaryn jańa strategııalyq áriptestik deńgeıine shyǵara bildik. Bul iste Nursultan Nazarbaev aıryqsha mańyzdy ról atqardy.
Bir sózben aıtar bolsam, Nursultan Nazarbaev – dáýir týdyrǵan tulǵa. Biz, túrki áleminiń barsha ókilderi Elbasynyń lıderlik fenomenin maqtan tutamyz, odan úlgi alamyz. Oǵan Jaratqan jar bolsyn!
Elman NASIROV,
Ázerbaıjan Respýblıkasy Mıllı Medjlısiniń depýtaty,
Ázerbaıjan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy
Basqarý akademııasy saıası zertteýler ınstıtýtynyń
dırektory, saıası ǵylymdardyń doktory, professor
