Iá, tabıǵatta júzdegen jylǵa deıin ydyramaıtyn plastık qaldyqtary jer beti bylaı tursyn, teńizder men muhıttarǵa jetip, sý jándikteriniń qyrylýyna ákelip soqty. Ýaqyt óte kele bul zııan búkil ekojúıege taralyp, adamzattyń ózine de keri áserin tıgize bastady. Al aıadaı Aıagózdegi mektep oqýshysy Arýjan ony kádege jaratyp, naqty óndiristikke aınaldyrýǵa bolatynyn dáleldep otyr. Dálirek aıtqanda, Aıagóz qalasyndaǵy №10 mektep-gımnazııasynyń 10-synyp oqýshysy Arýjan Qabdulmaratova birneshe jyldyq izdenisiniń nátıjesinde plastık qaldyqtardy qaıta óńdep, jol jabynyn daıyndaýdyń tıimdi tásilin usyndy. Onyń zertteý jumysy jaı ǵana mektep jobasy deńgeıinde qalmaı, naqty óndiristik sheshim retinde qarastyrýǵa laıyq ekenin kórsetti.
Jas zertteýshi bul baǵytqa 7-synyptan bastap bet burǵanyn aıtady. Alǵashqy tájirıbe turmystyq plastıktiń qasıetterin zerdeleýden bastalsa, keıin ony qurylys materıaly retinde qoldanýdyń joldaryn izdeýge kóshken. Nátıjesinde, plastık qaldyqtaryn arnaıy óńdep, asfalt quramyna engizýdiń ózindik tásilin qalyptastyrǵan.
«Bul ádistiń basty artyqshylyǵy – jol jabynynyń beriktigin arttyrý. Mamandar mundaı tehnologııamen tóselgen joldardyń qyzmet etý merzimi orta eseppen 12-18 jylǵa deıin jetetinin, al sapaly nusqalary 20-25 jylǵa deıin shydaıtynyn alǵa tartady. Buǵan qosa, shyǵyn kólemi dástúrli asfaltpen salystyrǵanda áldeqaıda tómen», deıdi ónertapqysh.
Jobanyń taǵy bir qyry – jol sapasyn baqylaýdy avtomattandyrýǵa umtylys. A.Qabdulmaratova kelesi kezeńde avtonomdy robottar júıesin engizýdi josparlap otyr. Onyń túsindirýinshe, «A» roboty joldaǵy aqaýlardy anyqtaıdy, al «V» roboty sol olqylyqtardy jedel qalpyna keltiredi. Bul tásil jóndeý ýaqytyn qysqartyp, qarjy shyǵynyn azaıtady.
Bul bastama tek tehnıkalyq jańalyq deýimiz aǵattaý bolar. Arýjannyń aıtar oıynda ekologııa men óndiristi ushtastyrýǵa degen naqty talpynys jatqan tárizdi. Plastık qaldyqtaryn qaıta óńdeý arqyly qorshaǵan ortaǵa túsetin salmaq azaıady, al jol qurylysy jańa sapalyq deńgeıge kóterilmek.
Mundaı jańalyq jahan jurtshylyǵynda da azdap kezdesetinin baıqaımyz. Búgingi ǵylymı tehnologııalyq «jasyldandyrý» jańalyqtaryna qaraǵanda, Úndistan bul tehnologııany eptep engizip, ondaǵan myń shaqyrym jolǵa plastık qosyp úlgergen kórinedi. Derekterge sáıkes, bir shaqyrym jolǵa shamamen bir tonna qaldyq jumsalady eken. Al Ulybrıtanııa men Nıderland eli bul tásildi tájirıbelik jáne ınnovasııalyq deńgeıde synap, biri asfalt quramyn kúsheıtse, ekinshisi tolyq plastık panelderden jol jasaýdyń balama modelin qoldanyp otyr. Sonymen qatar bul baǵyt Gana, Efıopııa, AQSh sekildi elderde de qanatqaqty jobalar arqyly synalyp jatqan syńaıly.
Abaı oblysy,
Aıagóz qalasy
