Osy máseleni qyz-kelinshektermen ózara sóz etip otyrǵanda kópbalaly bir áriptesim: «Senderdiki jasyna kelmese de máni bar eken, bizge nebir soraqy, taqpaq deýge kelmeıtin shatpaqtardy bergen», dedi. Iá, gazetimizdiń 2022 jylǵy 29 naýryz kúngi nómirinde «Taqpaq emes, shatpaq dersiń» deıtin maqalamyzda jazǵanymyzdaı, ata-analar mereke saıyn jattaýǵa berilgen taqpaqtardy áleýmettik jelilerde jarııalap jatady. Ondaǵy uıqastardyń joqtyǵy bir bólek, mán-maǵynasyz, qulaqqa túrpideı tıetin tirkesterden sóz uǵatyn adamnyń bári uıalady. «Emip ósken bóbekpiz, Anamyzdyń mamasyn», degendi de kórdik. Áńgimege qosylǵan ekinshi kelinshek budan da uıat nárseniń shetin shyǵaryp: «Úıdiń aınalasynda on shaqty balabaqsha bar. Bárine balamdy berip kórdim. Keıbirine 2 apta, endi birine 1 aı baryp, shyǵyp kettik. Sonyń kemi 7-8-nen tárbıeshiniń saýatsyzdyǵyna kúıip ketkennen shyǵaryp aldym. Ata-anamen baılanysaıyn dep WhatsApp-qa túrli sebeppen jazady ǵoı, sondaǵy qatelerinen kóz súrinedi. Balanyń atyn qaıta-qaıta kishi árippen jazatyndardy kórdim. Ol qaıtip bala oqytady?», dedi.
Mundaı jaǵdaıǵa ózimiz de kýá bolyp júrmiz. Bilim taqyrybyn turaqty jazatyn jýrnalıst bolǵandyqtan jumys jóninde talaı pedagogpen tildestik. Basqasy – basqa, qazaq tili muǵaliminiń pýnktýasııadan jurdaı ekenin kórip, jaǵa ustaǵanbyz. Áleýmettik jelide hat jazysqanda da kóbiniń grammatıkasy aqsap turǵanyn baıqaımyz. Sondaıda shynymen de «Biz balamyzdyń saýatyn kimge ashtyryp júrmiz?» deıtin suraqtyń mazalaıtyny ras.
Sóz basyndaǵy taqpaq máselesine oralaıyq, balabaqsha tárbıeshileri men mektep muǵalimderiniń balalarǵa, oqýshylarǵa beretin taqpaqtary, óleńderine qarasańyz, biliktiligi bir bólek, izdenistiń azdyǵyn baıqaısyz. Tipti keıde ınternetten alynǵan, jasandy ıntellektige jazdyrǵan, uıqasy álsiz, maǵynasy joq taqpaqtardy kórgende qynjylasyń.
Anam qyryq jyl muǵalim boldy. Úıde «Mádenıet jáne turmys», «Qazaqstan mektebi», «Qazaqstan pıoneri» sekildi pedagogter men balalarǵa arnalǵan gazet-jýrnaldar óte kóp bolatyn. Anam solardyń árqaısysynan ózine keregin taýyp, sabaǵynda qoldanatyn. Sonyń áseri me, bizdiń kezdegi muǵalimderdiń sózdik qory mol, sóıleýi saýatty kórinetin. Al qazirgi keıbir tárbıeshiler men pedagogterdiń kitap oqymaıtyny, gazet-jýrnal aqtarmaıtyny anyq baıqalady. Sondaıda 2-3 saǵattyq saryjaǵal arnalardaǵy bireýdiń otbasyn talqylaıtyn podkastarǵa ýaqyt jumsaǵansha, bir basylym paraqtasa eken deısiń. Olarǵa emes, urpaqtyń saýatyna alańdaǵannan tileısiń.
Balama respýblıkalyq «Baldyrǵan» jýrnalyn oqyp beremin. Aı saıynǵy sanyn asyǵa kútemiz. 3-ten endi ǵana asqan ol «Baldyrǵannyń» ortasyndaǵy sýrettermen berilgen ertegini qansha qaıtalap oqyp bersem de, birinshi ret tyńdaǵandaı tamsanyp, keleside taǵy oqyp berýdi suraıdy. Buıyrsa, «Ulan» gazetiniń de oqyrmany bolamyz degen úmit bar. Sol basylymdarǵa birinen-biri ótken jaqsy dúnıeler shyǵady: jattaýǵa jeńil taqpaqtar, ónegeli áńgimeler, óleńder, jańyltpashtar, ertegiler, jumbaqtar jarııalanady. Nege sony pedagog qaýym bala oqytý isinde paıdalanbaıdy? Olar bar, biraq óte az. Soraqysy sol, mundaı basylymdardyń barynan beıhabar pedagogterdi de kórdik. Buǵan olardyń basylymdarǵa jazylmaýyn zańmen bekitip bergenimiz de «qoltyǵynan sý búrkip turǵandaı». Kásibı turǵyda ósiretin, saýatyn asha túsetin, shyǵarmashylyǵyn shyńdaıtyn naq pedagogter men balalarǵa arnalǵan basylymdardy nasıhattaýdy, dáripteýdi májbúrleý dep uǵatyndardy túsiný qıyn. Ázirge basylymdarǵa jazylýǵa úndeý degenińiz – naǵyz izdenbeıtin pedagogter býynyn qalyptastyrýdyń tóte joly bolyp turǵandaı. Ekinshiden, «Oqıtyn ult» tujyrymdamasyna da qaıshy. Oqymaıtyn pedagog oqıtyn ult urpaǵyn qalyptastyrmaıdy. Úshinshisi ári eń ózektisi, kitap oqıtyn tulǵany tárbıeleıtin maman – tárbıeshi, muǵalim. О́zi gazet, kitap oqymaıtyn adam aldyndaǵy balaǵa qandaı shyǵarma, nendeı kitap usynady? Munyń «nátıjesin» kórip te úlgerdik. 2023 jyldyń jeltoqsan aıynda jarııalanǵan PISA-2022 bilim sapasyn halyqaralyq baǵalaý qorytyndysynda elimizdegi oqýshylar dál oqý saýattylyǵynan tómen kórsetkish kórsetti, tipti shekti balǵa jetpedi. Osy qarqynmen kete beretin bolsaq, oqý saýattylyǵyndaǵy kórsetkishimiz jaqyn arada ońalmaıtyn sııaqty. Aqyr aıaǵy, popýlıst menedjerlerge «alǵys aıtyp» otyrmasaq netti...
