Beıbitshilik úshin Qazaqstan dánekerligi asa qymbat

Senbi, 6 sáýir 2013 2:21

Doǵan IYLDYZ, 
«Jıhan» aqparat agenttiginiń Qazaqstandaǵy ókili (Túrkııa).

Búgin Qazaq eliniń tórinde ótip jatqan álemdik deńgeıdegi úlken araaǵaıyndyq alqaly jıyn­nyń, izgilikti is-sharanyń kýási bolyp otyrmyz. Qazaqstan Pre­zıdentiniń, qadirmendi Elba­synyń halyqaralyq deńgeıde kórinis tapqan dáıekti beıbitshil saıa­satynyń arqasynda Iran ıad­rolyq baǵdarlamasy jónindegi kelissózderdiń Almatydaǵy kezekti kezdesýiniń keleli turǵydan ótýi qamtamasyz etilip, barlyq jaǵdaı jasaldy deýimiz kerek.

Senbi, 6 sáýir 2013 2:21

Doǵan IYLDYZ, 
«Jıhan» aqparat agenttiginiń Qazaqstandaǵy ókili (Túrkııa).

Búgin Qazaq eliniń tórinde ótip jatqan álemdik deńgeıdegi úlken araaǵaıyndyq alqaly jıyn­nyń, izgilikti is-sharanyń kýási bolyp otyrmyz. Qazaqstan Pre­zıdentiniń, qadirmendi Elba­synyń halyqaralyq deńgeıde kórinis tapqan dáıekti beıbitshil saıa­satynyń arqasynda Iran ıad­rolyq baǵdarlamasy jónindegi kelissózderdiń Almatydaǵy kezekti kezdesýiniń keleli turǵydan ótýi qamtamasyz etilip, barlyq jaǵdaı jasaldy deýimiz kerek.

О́kinishke qaraı, biz osynsha kúsh-jiger jumsal­ǵa­nyna qa­ramastan, osy jıynnan da bir naq­ty sheshim, kelisilgen ortaq túıin shyǵady dep kúte almaımyz. Nege deseńiz, jaqyn arada Iranda kópten kútken prezıdent saılaýy bolǵaly jatyr. El bıliginde ózgerister bolýy ábden múmkin. Naq osy sebepten de Iran taraby búgingi kelissózde de qatańdaý, qatqyl raı tanytyp, burynǵy ustanymdarynan qaıtpaı, qandaı da bir mámilege kelýge asyqpaıtyn syńaıly. Al Eýropalyq Odaqtyń qoıǵan talaptaryna keler bolsaq, olar naqty. EO spıkeri osy naqty talaptarǵa oraı Iran tarabynan esh máımóńkesiz, búkpesiz ashyq jaýaptar kútip otyrǵanyn málimdegeni belgili. Búgingi kelissózder yńǵaıyn baıqasaq, Iran ókilderi tujyrymdy da naqty jaýap aıtýǵa daıyn emes sııaqty. Sózben yrǵasýdy jalǵastyryp, sozbaqqa salýdy, sóıtip, ýaqyttan utýdy qalaıtyndaı áser qaldyrdy. Munyń ózi Irannyń óz ishindegi saıa­sı máselelerge, eldiń ishki ahýalyna baılanyp turǵandaı. Jańa aıtqanymdaı, bul elde prezıdent saılaýyna daıyndyq qyzý júrip jatyr. Sonyń áseri, salqyny osy kelissózderge de tıip otyr ǵoı dep oılaımyn.
Biraq bolashaqta osy máselede durys tańdaý jasalyp, ońtaıly sheshim qabyldanýyna naq Alma­ty­daǵy kelissózderdiń úlken áseri bolady dep bilemin. О́ıtkeni, osy rette Qazaqstannyń basynan ót­ken jaǵdaı, shekken taýqymeti bú­kil álemge úlgi bolýy kerek. El­ba­sy Nursultan Nazarbaevtyń 1991 jyldan bastap Semeı polı­go­nyn jabýy, qanshama ajal se­betin alapat qarý-jaraqtan bas tartýy álemdik beıbitshilik saıa­sa­tynyń jańa belesi bolatyn. Biz osyndaı izgilikti saıasattyń álem memleketterine úlgi bo­lýyn qalaımyz. Iran bul arada máselege beıbitshiliksúıgish kózben qarap otyr ma, álde qandaı saıa­satpen qarap otyr, bizdiń oǵan dúdámalymyz bar. Bul arada izgilik pen adamgershilik turǵysynan góri Eýropalyq Odaq pen Amerıkaǵa qatysty saıası múdde basymdaý ma deımin.
Meniń aıtaıyn degenim, jahan­daný jaǵdaıynda Amerıkaǵa da, Eýropaǵa da muqtajdyq bolmaı turmaıdy. Tirshilik bolǵasyn bá­rimen de, kórshilerińmen de qa­rym-qatynasyń durys bolýy kerek. Qa­zaqstandy alyp qarasańyz, bir jaǵynda Iran, bir jaǵynda Ha­zar – Kaspıı teńizi. Bir jaǵynda Qytaı, bir jaǵynda Reseı. Bul jer­degi eń parasattysy, eń tıim­disi beıbitshilik saıasatyn usta­ný bolmaq. Basqa eshnárse qol­dan kelmeıdi. Qazaqstan 20 jyl­dan beri salıqaly da sarab­dal saıasat ustanǵandyqtan onyń halqy da alańsyz. Bir qara­sańyz, búgingi kelissózderden Qazaq­stanǵa kelip-keter eshteńe joq. Soǵan qaramastan, ózine esh paıda kútpesten, kelissózderdiń nátı­jeli ótýine bar jaǵdaıdy jasap, qonaqjaı tórin usynǵanyna tán­timiz. Osy turǵydan kelgende, Qa­zaqstannyń Iran men dúıim dúnıe arasynda dáneker bolýy álemdegi beıbitshilik úshin asa mańyzdy faktor. Demek, Almatydaǵy ha­lyqtar arasyndaǵy altyn kó­pirdeı kelissózderdi úlken je­tis­tik, bolashaqqa jasalǵan taǵy bir beıbitshilik qadamy dep sanaýǵa bolady.