Jalpy, atalǵan joba boıynsha turǵyndardyń usynystaryn eskere otyryp, halyqtyń turmysyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan 5 baǵyt qarastyrylǵan. Úı irgesindegi jerlerdi tıimdi paıdalaný, úı aýlasynda mal jáne qus ónimdiligin arttyrý, aýyl syrtyndaǵy paılyq úles jerlerdi utymdy paıdalaný, sol arqyly jem-shóp, jaıylym máselesin sheshý, qosalqy sharýashylyqtardyń tıimdiligine qolbaılaý bolyp otyrǵan máselelerdi kooperatıvter arqyly sheshý jáne aýyldaǵy shaǵyn jobalardy qarjylandyrý baǵyttary óńir turǵyndarynyń turmys sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystar qatarynda. О́z kezeginde ákimniń orynbasarlary bul máseleni búge-shúgesine deıin tarqatyp aıtyp berdi.
«Úı irgesindegi jerlerdi tıimdi paıdalaný baǵyty boıynsha 10 qanatqaqty okrýgterdegi 7 myńnan astam aýlada 1117 gektar úı irgesindegi jerler bar. Olardyń 853 gektary ártúrli deńgeıde paıdalanylýda. Sonyń ishinde 157 gektar jerge, ıaǵnı 19 paıyzyna ónimdiligi óte tómen jońyshqa egilgen. Al 264 gektar nemese 24 paıyz jer ıgerilmeı jatyr. Buǵan qosa qoldanystaǵy jerdiń de ónimdiligi óte tómen. Sebebi sapaly tuqym, tyńaıtqyshtar men pestısıdter qoldanylmaıdy jáne ónim bir-aq ret alynady. Joba aıasynda kooperatıv esebinen tıimdi daqyldardyń sapaly tuqymymen, pestısıdter jáne tyńaıtqyshtarmen qamtamasyz etiledi jáne daqyldar eki aınalymda egiletin bolady. Munyń bári ár aýyldyq okrýgtiń tabıǵaty, jeri, sýy eskerile otyryp sanaldy. Ol úshin 298 tonna tuqym, 715 myń kóshet, 3,7 tonna pestısıd, 164 tonna tyńaıtqysh satyp alynady. Bastama retinde 76 otbasylyq jylyjaı salynady jáne sýmen qamtýǵa qatysty jumystar júrgiziledi. Tehnologııany saqtaý úshin aýyldyq okrýgter agronommen qamtylady. Nátıjesinde ónimdilik 2 esege, ónim kólemi 3 esege artatyn bolady. Birinshi baǵytqa 968 mln teńge qarajat bólinip otyr», dedi Murathan Shúkeev.
Jıynda oblys ákiminiń orynbasarlary úı aýlasynda mal jáne qus ónimdiligin arttyrý boıynsha ekinshi baǵytqa da toqtaldy. Búginde aýlalar 56 paıyz ǵana malmen qamtylǵan. Munyń birden-bir sebebi, olar jem-shóptiń, jaıylymnyń jetispeýinde jáne rasıonnyń qunarsyzdyǵynda ekenin aıtty. Sonymen qatar jıynda qosalqy sharýashylyqtardyń bul baǵytta tıimdiligin kóterý úshin aýlalardyń múmkindigin eskere otyryp, 44 myń mal-qus satyp alý josparlanyp otyrǵany da aıtyldy. «Qoldaǵy jáne satyp alynatyn mal-qusty tıisti jem-shóppen qamtamasyz etý úshin, turǵyndardyń aýyl syrtyndaǵy paılyq jerlerdi paıdalanatyn bolady. Árbir aýyldyq aımaqta qurylatyn kópsalaly aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin jem-shóppen qamtamasyz etýden bólek, maldy asyldandyrý úshin qoldan uryqtandyrý beketin ashady jáne qus sharýashylyǵyna ınkýbatorlar satyp alady. Nátıjesinde mal óniminiń kólemi keminde 2-3 esege, qustiki 11 esege kóbeıedi. Ekinshi baǵyt boıynsha 3,5 mlrd teńge qarjy qarastyrylyp otyr.
Aýyl syrtyndaǵy paı úlestik jerlerdi, bir jaǵynan tıimdi paıdalaný úshin, ekinshi jaǵynan, qosalqy sharýashylyqtaǵy mal-qusty jem-shóppen qamtamasyz etý úshin kooperatıvke 40 traktor, 182 qosalqy qondyrǵylar, 36 shóp, egin jınaıtyn tehnıkalar satyp alynbaq. Sonymen qatar 273 tonna mal azyǵy daqyldarynyń tuqymy, 684 tonna tyńaıtqysh jáne 8 tonna pestısıdter satyp alynady. Osy maqsatta, turǵyndardyń kelisimine sáıkes, 4 351 gektar paı úlestik jerler biriktirilip, 19 myń tonna shóp, 7 myń tonna jem, 2 myń tonna súrlem óndirý josparlanyp otyr. Bul saladaǵy shyǵyndar kelesi baǵyttyń qarjysyna qosyp sanalǵan. Joǵaryda kórsetilgen barlyq uıymdastyrý máselelerin sheshý úshin ár aýyldyq okrýgte 10 qanatqaqty kópsalaly kooperatıvter tirkeldi», dedi Murathan Shúkeev.
Birinshi jáne ekinshi baǵyttar boıynsha ónim óndirýge, alǵashqy óńdeýge arnalǵan jabdyqtarmen qamtamasyz etý úshin 734 mln teńge, egin egetin jáne jınaıtyn tehnıkamen kooperatıvti jabdyqtaý úshin 1,4 mlrd teńge, sapaly tuqymdardy, tyńaıtqyshtar men pestısıdterdi satyp alý jáne kooperatıv jumysynyń alǵashqy eki aıyna qajetti aınalym qarajatyn qosa eseptegende 557 mln teńge kerek eken. Jalpy, kooperatıvterdi qurý jáne jabdyqtaý úshin barlyǵy 2,7 mlrd teńge qarastyrylǵan.
«Árbir kooperatıv jumys istep turǵan 13 qaıta óńdeý kásipornyna baılanatyn bolady. Osynyń esebinen sút óńdeý júktemesi 56 paıyzdan 79 paıyzǵa, et óńdeý 36 paıyzdan 58 paıyzǵa deıin artady. Kooperatıvterdiń jumysyn tıimdi uıymdastyrý úshin tıptik qujattar, basqarýdyń ońtaıly modeli ázirlendi. Sonymen birge býhgalterlik esep jáne is qujattaryn júrgizý úshin árbir kooperatıvtiń quramyna «Taraz «Áleýmettik kásipkerlik korporasııasy» aksıonerlik qoǵamy engizildi», dedi Nurjan Kalenderov. Oblys ákiminiń orynbasarlary besinshi baǵyt – aýyldaǵy shaǵyn jobalardy qarjylandyrý boıynsha da málimet berdi. Qanatqaqty aýyldyq okrýgterde qosalqy sharýashylyqtan bólek, 137 shaǵyn jobalardyń tizimi jasaqtalǵan. Onyń 16-sy aýyl sharýashylyǵyna qatysty bolǵannan keıin, jobaǵa bólinip otyrǵan 7,2 mlrd teńgeniń esebinen qarjylandyrý kózdelip otyr. Qalǵan 121 jobaǵa 469 mln teńgege jergilikti bıýdjetten bólinedi. Jobalardyń iske asýymen 385 jańa jumys oryndary qurylyp, 137 jeke kásipkerlik sýbektileri tirkeletin bolady.
Sonymen qatar 10 qanatqaqty aýyldyq okrýgte baıandalǵan 5 baǵyt boıynsha kútiletin nátıjeler de aıtyldy. Endi 7 myń otbasy nemese 35 myń adam kelesi jyldyń qorytyndysymen aıyna keminde 104 myń teńge (ósim 2,5 ese) tabyspen qamtamasyz etiledi, 2022 jyly bul tabys eki esege artatyn bolady. Budan keıin 2229 ózin ózi jumyspen qamtyǵandar men jumyssyzdar mindetti zeınetaqy, salyq jáne basqa tólemderdi tóleıtin kásipkerlerge aınalady. 10 aýyldyq okrýgte aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi 2,3 esege, ıaǵnı 3,5 mlrd-dan 7,9 mlrd teńgege deıin ósedi. Sút pen etti qaıta óńdeý kásiporyndarynyń júktemesi 20-25 paıyzǵa artady. 2019 jyly jobany qarjylandyrý ákimdikke kredıt berý júıesimen «Eńbek» baǵdarlamasy aıasynda iske asyrý usynylady.
«Ákimdik, ári qaraı senim agenti arqyly 2,5 paıyzdyq nesıemen turǵyndardy, kooperatıvterdi qarjylandyratyn bolady. Osy jobany iske asyrýǵa qatysty barlyq uıymdastyrý jumystary bekitilgen. Sonyń ishinde bıýdjettik ákimshi bolatyn aýylsharýashylyq basqarmasynyń shtattyq sany 18 qyzmetkerge kóbeıtildi. Aýdan, aýyl ákimderiniń arnaıy jumys algorıtmi bekitilip, jumys toptary quryldy. Sonymen qatar ár aýdanda «Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy» mekemesiniń mamandary árbir qanatqaqty okrýgte nesıe alýshylardyń qujattaryn qabyldap, Taraz qalasyndaǵy «Taraz» shaǵyn nesıe uıymyna joldaýda. Búginde «Taraz» shaǵyn nesıe uıymyna 169 mln teńgege 56 joba ótkizilip, saraptama jasalýda», dedi Murathan Shúkeev.
Jambyl oblysy
