«Qys shanańdy jaz saıla» degendeı, turǵyndar úshin qys mezgiline mardymdy daıyndyq kerek-aq. Ásirese oblys ortalyǵynan shalǵaı aýyldardaǵy, sonymen qatar búginge deıin kógildir otyn áli de jete qoımaǵan eldi mekenderdegi daıyndyqtyń jaıy oılantpaı qoımaıdy. Qystyń qysyltaıań shaǵyna tap bolmas úshin de osy bastan daıyndyqtyń kúsheıtilgeni jón.
Jalpy, Jambyl óńiri jylytý maýsymyna daıyn. Deı turǵanmen, áli de ot jaǵatyn aýyldy jerlerdegi turǵyndar úshin kómir baǵasynyń turaqtylyǵy asa mańyzdy. Shyny kerek, qys mezgili jaqyndaǵanda turǵyndardy oılantatyn másele de osy. Árıne, turǵyndarǵa qystan qysylmaı shyǵý úshin qajetti kómir óńirge der kezinde jetkizilse, odan keıin onyń baǵasy turaqtylyǵyn saqtasa, barlyq másele de ońynan sheshiledi. Alaıda búgingi tańda kómir tasymaldaýmen tek jeke kásipkerler aınalysatyn bolǵandyqtan, onyń baǵasy da kún sýytqan saıyn qubylyp turady. Máselen, aldaǵy 2019-2020 jyldardaǵy jylytý maýsymyna óńir turǵyndary úshin 254,6 myń tonna kómir qajet eken. Málimet boıynsha, búginde turǵyndar úshin tıisti qatty otynnyń 168,3 tonnasy nemese 66,2 paıyzy tasymaldanǵan. Oblysqa kómir tasymaldaý jumystary áli de jalǵasyn taýyp keledi. Sonymen qatar bıýdjettik mekemeler de jylytý maýsymyna qajetti 66,4 myń tonna kómirmen tolyqtaı qamtamasyz etilgen. Jambyl oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy jylý energetıkasy bóliminiń bas mamany Raýan Baıdalıev qazir kómir qory jetkilikti ekenin aıtty. Alaıda qaharly qys qyr astynda tursa da turǵyndar sol kómirdi satyp alýǵa asyqpaı otyr eken. Kúnniń qabaǵy kúrt buzylǵanda ǵana kerek kómir qazir qoımalarda taý-taý bolyp úıilip jatyr.
«Taraz qalasy men oblys aýmaǵynda kómirdi jetkizý jáne taratýmen 30 jeke kompanııa aınalysady. О́ńirde kómirge asa tapshylyq joq. Degenmen, suranys ta az. Qys mezgilinde turǵyndar tyǵyryqqa tirelmes úshin oblys ákiminiń tapsyrmasyna oraı kómir baǵasyn turaqtandyrý boıynsha jumys júrgizilýde», deıdi Raýan Baıdalıev. Búgingi tańda «Qurbanov», «Imanalıev», «Saıdýlaev», «Jańa Taraz», «Álimbekov», «Samandar», «Otyn-M», «Kazýgolsnab», «Sadyqov», «Shahboz» sııaqty barlyǵy 10 jeke kásipkerlik seriktestigi óńir turǵyndaryn kómirmen qamtamasyz etýde. Ázirge kómirdiń fraksııasyna qaraı onyń baǵasy da 11-14 myń teńge aralyǵynda turaqtap tur. Máselen, «Shubarkól» kómiri 10500-14000 teńge aralyǵynda bolsa, al «Qarajyra» kómiri 9000-13500 teńge aralyǵynda satylýda. Al kún aıaq astynan kúrt sýytyp ketse, bálkim baǵasynyń ósýi de yqtımal.
Basqarmanyń málimetinshe, oblys turǵyndary úshin óńirdegi qoımalarda kómir qory jetkilikti. Máselen, «Imanalıev» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory Medeý Imanalıevtiń aıtýynsha, búgingi tańda qoımada 500 tonnaǵa jýyq «Qarajyra» kómiri bar eken. Iаǵnı óńir turǵyndaryna kómir jetedi degen sóz. Alaıda kásipkerlerdiń aıtýynsha, qazirgi kezde kómir 13-15 myń teńge aralyǵynda satylýda. Biraq olar aldaǵy ýaqyttarda kómir baǵasynyń qandaı bolatynyn aıtý qıyn dep otyr. Eger kómirdi tasymaldaý quny men jaryq máselesi kedergi keltirmese, onda kómir baǵasy da óspeıdi. Sonymen qatar jyl saıyn kómir urlaýshylar da baǵa turaqtylyǵyna keri áserin tıgizedi eken. Deı turǵanmen, oblysta búgingi basty másele – kómir baǵasyn turaqtandyrý.
«Qamdanǵan qapy qalmaıdy» deıdi. Rasynda da erteńge búgin qamdanbasaq, onda máseleniń de sheshimin tabýy qıyndaı túsedi. Sondyqtan da arqany keńge salǵannan góri naqty áreketke kóshkenniń eshqandaı da sókettigi joq. Ádette qysy qatal bolmaıtyn óńirde bıylǵy qys ózgeshe bolady degen de sóz bar. Biraq jergilikti bılik turǵyndardy kómirmen qamtamasyz etý maqsatynda tıisti jumystar atqarylyp jatqanyn aıtyp otyr.
Jambyl oblysy
