Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Ras, buǵan deıin Abaı muralary biraz zertteldi. Alaıda sonyń ózinde uly tulǵa men onyń ósken ortasyn, aqyn bolyp qalyptasý kezeńin tolyq tanyp bildik dep aıtýǵa aýyz bara bermeıdi. Bul rette uly jazýshymyz Muhtar Áýezov aıtypty degen tapqyr da utqyr sóz eske oralady. Gáp mynada. Sýretker «Abaı joly» epopeıasyn aıaqtap, keıinnen oǵan Lenındik syılyq ta berilip, kóńilin bir demdemeı me. Sol kezde oǵan janynda júrgenderdiń biri: «Muha, siz Abaı jóninde tutastaı epopeıa jazdyńyz. Osymen Abaıdyń barlyq qyry men syryn, ishki dúnıesi men aqyndyq jolyn ábden sarqyp, taýysyp jazdym dep aıta alasyz ba?» dep suraq beripti.
Sonda ǵulama oǵan kóp oılanbastan: «páli, o ne degenińiz, Abaı shetsiz de, sheksiz taýsylmas tereń muhıt emes pe? Muhıt ońaılyqpen taýsylyp, sarqyla qoıa ma? Meniń eńbegim sol muhıttyń bir tamshysyndaı ǵoı», dep jaýap qaıtarǵan eken. Mine, M.Áýezov aıtqandaı Abaıdyń týǵanyna 175 jyl tolýy datasyn atap ótý kezinde onyń klassıkalyq eńbekterine búgingi kún bıiginen taǵy bir tereńirek oı tastaýdyń eshqandaı artyqshylyǵy joq. Sondaı-aq abaıtanýshy ǵalym retinde uly aqynnyń buǵan deıingi jaryq kórgen týyndylary men óleńderin baspalardan qaıta bastyryp shyǵarǵannan utarymyz shamaly dep esepteımin. Abaı shyǵarmalarynyń aýdarmalary jóninde de osyndaı tujyrym jasaýǵa bolady. Ári onyń bári minsiz, túpnusqadaǵy nári men mánin saqtaı otyryp, aýdarylǵan dúnıeler edi desek te, ushqyrlyqqa urynýmyz múmkin.
Abaı – barsha halqymyzǵa ortaq iri tarıhı tulǵa. Sondyqtan da mereıtoı kezinde onyń ǵumyrderegi Semeıden ózge óńirlermen de baılanystyrylsa artyqtyq etpes edi. Máselen, búgingi kúni aqynnyń arǵy atalary Yrǵyzbaı men Keńgirbaılar respýblıkamyzdyń batys óńirinde dúnıege kelgenin ekiniń biri bile bermeýi múmkin nemese ataqty Dosjan haziret pen Qunanbaıdyń dostyǵy jónindegi derekter de jańasha bir qyrynan tolyqtyryla tússe – munyń ózi de Abaı toıyna qosylǵan bir tamshy úles emes pe.
Sondaı-aq Abaı shyǵarmashylyǵy týraly tuńǵysh ret fýndamentaldy ǵylymı maqala jazǵan Qudaıbergen Jubanov ekenin de kópshiliktiń bári birdeı habardar dep aıta almaımyz. Bul maqala Abaı týraly jazylmaq bolǵan úlken eńbektiń jurnaǵy ǵana ekeni ókindirmeı qoımaıdy. Muny qaıtalanbas lıngvıst-ǵalym Q.Jubanovtyń keıingi qıyn da aýyr taǵdyryna qatysty aıtyp otyrǵanymyzdy zerdeli oqyrman túsinetin shyǵar. Mine, osy taqilettes taqyryptardy tolyqtyra túsý, aqtóbelik zertteýshilerdiń Abaı toıyna qosqan ózindik úlesteri bolmaq. Qazirdiń ózinde joǵary oqý ornyndaǵy «Rýhanııat jáne Abaıtaný» ortalyǵy bul jumystardy bastap ketti.
Qazaqtyń qabyrǵaly azamatynyń biri, búgingi Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń izashary – Aqtóbe pedagogıka ınstıtýtynyń rektory qyzmetin uzaq jyldar boıy abyroımen atqarǵan Muhtar Arynnyń Abaı muralaryn zertteý men tanýdaǵy tyndyrǵan eńbekteri de atap aıtýǵa turarlyq. Sondaı kózi tirisinde esimi elge eleýli bolǵan jannyń Abaı aýylyna attanǵan saparynda dúnıeden ótkeni de ózekti órtemeı qoımaıdy. Osy oraıda bıyl jaqsy aǵanyń jarqyn isterin jarty jolda qaldyrmaý úshin «Jubanovtan – Abaıǵa» atty ǵylymı-tanymdyq ekspedısııa uıymdastyrǵan edik. Onyń aıasy men sheńberi Aqtóbe, Nur-Sultan, Pavlodar, Baıanaýyl, Semeı, Jıdebaı, Qarqaraly jáne Qaraǵandy aralyǵyn qamtydy. Abaıdyń 175 jyldyq torqaly toıy qarsańynda ony osy aımaqtyń rýhanı túleýine bel sheshpeı ter tógip júrgen jandardan quralatyn «Aqtóbeden – Abaıǵa» atty keń aýqymdy ekspedısııaǵa ulastyrýdy oılastyryp otyrmyz.
Baýyrjan ERDEMBEKOV,
fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, abaıtanýshy
AQTО́BE
