Keńgirbaı bı men Shákárimge eskertkish qoıyldy
Qaraýylda dúbirlep ótken «Shyńǵystaý – 2013» halyqaralyq jármeńkesi men Shákárim Qudaıberdiulynyń 155 jyldyq mereıtoıy aıasynda Keńgirbaı bı men Shákárimniń eskertkishi ashyldy.
Keńgirbaı bı men Shákárimge eskertkish qoıyldy
Qaraýylda dúbirlep ótken «Shyńǵystaý – 2013» halyqaralyq jármeńkesi men Shákárim Qudaıberdiulynyń 155 jyldyq mereıtoıy aıasynda Keńgirbaı bı men Shákárimniń eskertkishi ashyldy.
Keńgirbaı Jandosuly atyndaǵy saıabaq pen bıge arnalǵan eskertkish «Týǵan jerge taǵzym» aksııasy sheńberinde aýdan kásipkerleriniń kúsh qosýymen boı kóterdi. Jobanyń jalpy quny 4 mln. teńgeni quraıdy.
Qos eskertkishtiń ashylýyna da elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen meımandar men oblys basshylyǵy, aýdan jurtshylyǵy qatysty. Saltanatty sharada «Nursana» mádenı salt-dástúr ortalyǵynyń aq kımeshekti ájeleri shashý shashty.
– Qasıetti Qaraýyldyń abyroıy aspandap, Shyńǵystaýymyz shabytty kúıge endi. Keńgirbaı bı halyq aýzynda dalanyń dara tulǵasy atanǵan adam. Bıdiń zamanynan «El kósemi – Keńgirbaı, qolbasshysy – Mamaı, keńesshisi – Kómeı» degen sóz qalǵan, – dedi aýdandy uzaq jyldar basqarǵan ardager aqsaqal Hafız Mataev.
«Bı ata» kitabyn jazǵan qalamger Moldabek Janbolatuly, óńirge belgili aqyn Tólegen Janǵalıuly el ardaqtysyna aınalǵan tulǵanyń ómir jolynan syr shertti.
– Esimi el uranyna aınalǵan, 90 jas jasaǵan Keńgirbaı babamyz bılikke erte aralasyp, 17 jasynda Abylaı hannan bı ataǵyn aldy. Ǵumyrynyń sońyna deıin eldiń ádil bıi, qamqorshysy, abyz aqsaqaly boldy. Uly Abaıdyń: «Keńgirbaı bı el basshysy bolmasa, tobyqty árkimge sińip, telim bolyp keter edi» degen sózi bar. Keńgirbaı bı týraly Keńes ókimeti kezinde aıtylmady. Ol uzaq ýaqyt bı-sultannyń bárin halyqqa qarsy qoıǵan syńarjaq saıasattyń qurbany boldy. Jetpis jyldaı arýaǵy kóterilmeı, eńbegi urpaqqa jetpeı jatty. Táýelsizdik alǵannan keıin ǵana tól tarıhymyzdy zerttep, urpaqqa amanattap jatqan jaıymyz bar. Áıtpese, áli kómýli jatqan qazyna bolar edi. Bı atamyzdyń eskertkishiniń turǵyzylýy – egemendigimizdiń tabysy, saltanat qurýy dep oılaımyz, – dedi aqyn Tólegen Janǵalıev.
«Keńgirbaı-shejire» kitabynyń avtory, bı urpaǵy Sovet Shalanov jáne Másen Sembaev, Kádirbek Ápsálámov syndy aqsaqaldar eskertkishti qoıýǵa úles qosqan azamattarǵa rızashylyǵyn bildirdi.
Sondaı-aq, Qaraýylda Shákárimniń eskertkishi de eńse tiktedi. Shákárim Qudaıberdiulynyń týǵanyna 155 jyl tolýyna oraılastyrylǵan eskertkishtiń aýmaǵy saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan alań retinde ashyldy. Semeıdegi Shákárim beınesiniń avtory, músinshi Muratbek Janbolatovtyń shákirti Ertis Tátıev jasaǵan Shákárim tulǵasy búk túsip otyrǵan áje men balanyń ashyqqan beınesi bederlengen asharshylyq jáne tuǵyrtas ústindegi qyzyl bolshevızmniń urtoqpaǵy ispetti túıilgen judyryq kompozısııasymen, Haýa Bulanbaevanyń hatynan úzindi keltirilgen qasiret taqtasymen birge ornalasqan. Qara taqtada: «Bul jerde 1931 jyly qyrkúıek aıynda asyra silteý saıasatyna qarsy shyqqan, tergeýsiz, sotsyz atylyp, qudyqqa tastalǵan kóterilis jetekshileriniń múrdesi jatyr. Abaı aýdany boıynsha jazyqsyz jazalanǵan arystarǵa arnap alań jasalsa degen tilegim bar», degen uly náýbet kýágeri Haýa Qydyshqyzynyń amanat hatyndaǵy sózder oıyp jazylǵan.
Ataýly sharaǵa Shákárimniń nemeresi – Mereke Zııatuly men Londonda Shákárim sımfonııasyn jazdyrǵan belgili kásipker, mesenat Medǵat Quljanov ta qatysty.
– Uly Abaıdyń eskertkishi – О́skemende, Shákárimniń eskertkishi – Semeıdiń ortalyq saıajaıynda boı kóterdi. Oblys ortalyǵyna hakimniń qoıylýy ońaı bolmaǵany bárimizge belgili. Munyń barlyǵy Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń saıasatymen júzege asyrylyp otyr. Osy ıgi is Qaraýylda jalǵasty. Elimizde osyndaı mereke men bereke mol bolsyn! Ulylardy ulyqtap jatqan oblys, aýdan basshylaryna ǵulama aqynnyń nemeresi retinde alǵysymdy bildiremin, – dedi Mereke Zııatuly.
Mesenat Medǵat Quljanov ár azamattyń týǵan eline qolushyn berýi kerektigin, osy oraıda eki jyl buryn Londonda tanymal sazger Karl Djenkınspen kezdesip, Shákárimniń óleńderi men notalaryn tabystaǵanyn jetkizdi.
– Ulybrıtanııa patshaıymy saraıynyń orkestri men hory Shákárim niń ánderin qazaq tilinde oryndaǵanda úsh myń halyq oryndarynan turyp, zor qoshemet kórsetti. Shákárimdi bilmeıtin kórermen konsertten keıin aqynnyń atyn aýyzdarynan tastamaıtyn boldy. Endi Shákárim sımfonııasyn elge jetkizýdi oılastyryp otyrmyz. Aldaǵy ýaqytta О́skemen, Semeı qalalarynda tyńdarmanǵa jetip qalýy yqtımal. Oǵan Abaı ánderi de enedi. Abaı-Shákárim ánderinen jazylǵan sımfonııany qańtar aıynda Nıý-Iorkte, kelesi jyly Ystambulda qoıamyz dep josparlap otyrmyz. О́ıtkeni, Abaı men Shákárim fılosofııasy – adamzattyq fılosofııa. Biz dúnıe júzine uly tulǵalarymyzdyń únin jetkizýimiz kerek. Bul – qazaq halqyn da álemge tanytýǵa úles qosady, – dedi Medǵat Quljanov.
Sondaı-aq, Shákárim Qudaıberdiulynyń 155 jyldyǵyna arnalǵan jyr músháırasyna qatysýǵa 300-ge jýyq jas aqyndar ótinish bildiripti. Qazylar alqasynyń múshesi, «Abaı» jýrnalynyń redaktory Muratbek Ospanovtyń aıtýynsha, oblys kóleminde ótken músháıranyń aqtyq synyna 18 aqyn iriktelip alyndy. Bas júldeni esimi jyrsúıer qaýymǵa jaqsy tanys, jas aqyn Azamat Tasqara enshiledi.
Sonymen qatar, Manarbek Taýtanov atyndaǵy qazaqsha kúresten respýblıkalyq týrnır de atalǵan mereıtoı aıasynda ótti. Dzıýdodan ulttyq quramanyń bas bapkeri bolǵan belgili sport qaıratkeri M. Taýtanovtyń anasy Dámetken Silálqyzyna qurmet kórsetilip, óńirdegi sporttyń damýyna eleýli úles qosqan azamattar marapattaldy. Qyrǵyzstan men elimizdiń barlyq oblystarynan kelgen toqsanǵa jýyq balýan beldesken synda abaılyq Mereke Turashev túıe balýan atanyp, temir tulpardy tizgindedi. Al alaman báıgede katonqaraǵaılyq Málik Mýsınniń tulpary dara shyǵyp, kórermendi súısintti.
Dýman ANASh,
jýrnalıst.
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Abaı aýdany.
