Jylma jyl Úkimet aldyn ala kóktemgi egisti júrgizýge qajetti janar-jaǵarmaıdy aldyn ala bólip, osy isti júzege asyrýdy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men tıisti operatorlarǵa tapsyratyn. Kóktemgi egiske qatysatyn tehnıkalardyń sany men daıyndyq deńgeıi anyqtalatyn. Mezgil taıap kelgende Úkimet óziniń bir otyrysyn osy isterdiń barysyna arnap, daıyndyq máselesin taǵy bir pysyqtap ótetin.
Al osy tártippen salystyrǵanda bıylǵy ázirliktiń tótenshe sıpaty basym bolyp otyr. О́ıtkeni álemdi keńinen sharpyǵan koronavırýs derti bizdiń elimizge de jetti. Osyǵan oraı óńirlerdiń bir birimen qatynasyna shekteý jasaldy. Ekonomıkanyń júrisi baıaýlady. «Jyǵylǵanǵa judyryq» degendeı, Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi tiregi bolyp esepteletin munaı sektorynda álem boıynsha ábiger ornap, odan túsetin túsim kúrt quldyrady.
Sondyqtan bul jaǵdaıdyń aýyl sharýashylyǵy men munaı sektory arasyndaǵy kóktemgi egis kezindegi dástúrli qarym-qatynasqa da áser etýi múmkin edi.
Memleket basshysynyń der kezinde jasalǵan málimdemesi mine, osy qıyndyqtyń da aldyn alyp, bul joly da tártiptiń buljymaıtynyn, kerisinshe kóktemgi egis kezinde aýyl sharýashylyǵyna qoldaý sharalarynyń nyǵaıa túsetinin bildirdi. О́z málimdemesinde Prezıdent egis naýqanyn ýaqtyly ótkizý asa mańyzdy ekenin, oǵan bıýdjetten 70 mıllıard teńge bólingenin jetkizdi. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly beriletin qarjynyń ústemeaqysy 5 paıyzdan aspaıdy. Osy maqsatqa «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy arqyly qosymsha 100 mıllıard teńge bólýdi tapsyrdy. Sonymen qatar Úkimetke janarmaıdyń naryqtyq baǵasyn 15 paıyzǵa arzandatyp, 165 teńgege deıin tómendetý mindeti júkteldi. Osyny qamtamasyz etý úshin 390 myń tonna janarmaı jeńildikpen satylatyn bolady.
Kóktemgi egis kezinde aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler AShTО́ úshin munaı óńdeý zaýyttarynan dızel otynyn tıep-jóneltý birinshi kezekte turǵanyn atap ótý qajet. Osy rette Energetıka mınıstrligi men Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arasyndaǵy aldyn ala kelisim boıynsha dızel otynyn tıep-jóneltý táýlik saıyn baqylanyp, oǵan monıtorıng júrgiziledi.
AShTО́ úshin dızel otynynyń baǵasyna keletin bolsaq, júrgiziletin egin jumystary úshin dızel otynyna baǵa usynylatyn, osynyń aldynda tonnasyna 194 myń teńgeni quraǵan edi. Jetkizý men saqtaýdy esepke alǵanda AShTО́ úshin boljamdy baǵa lıtrine shamamen 180 teńgeni quraýy tıis, ol janar-jaǵarmaı stansalaryndaǵy baǵalardan 13 teńgege arzan.
«Energııa kózderine álemdik baǵa belgilenimderiniń tómendeýi aıasynda kóktemgi egin jumystaryn júrgizý úshin dızel otynynyń baǵasy tonnasyna 194 myń teńgeden tonnasyna 184 myń teńgege deıin tómendetildi. Jetkizý men saqtaýdy esepke ala otyryp, AShTО́ úshin boljamdy baǵa lıtrine shamamen 172 teńgeni quraýy tıis, ıaǵnı bul janar-jaǵarmaı stansalarynyń baǵalarynan 21 teńgege arzan. Bul baǵa naýryz aıyna ǵana usynyldy, keıinnen AShTО́ úshin dızel otynnyń baǵasy sol kezeńde naryqta qalyptasqan konıýnktýrany eskere otyryp esepteletin bolady» degen-di Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaev osynyń aldynda ótken Úkimet otyrysyndaǵy sózinde.
Endi Memleket basshysy óz málimdemesinde Úkimetke janarmaıdyń naryqtyq baǵasyn 15 paıyzǵa arzandatyp, 165 teńgege deıin tómendetý mindetin júktep otyr. Árıne bul kóktemgi egiske qatysatyn dıqan qaýymy úshin úlken qýanysh jáne qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty qosymsha qoldaý sharasynyń iske qosylatynyn bildiredi.
«Qolaısyz aýa raıy jaǵdaılaryn eskere otyryp, bizdiń qosymsha 10 myń tonna dızel otynyn bólý týraly ótinishimizdi Energetıka mınıstrligi qoldady, bul barlyq óńirlerdiń dızel otynyna degen qajettiligin tolyq kólemde óteýge múmkindik berdi. Qazirgi ýaqytta óńirlerdiń operatorlary shart jasasý jáne naýryz aıyna bólingen dızel otyny úshin tólem jasaý rásimderin júrgizýde», deıdi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov.
Mınıstrdiń aıtýynsha, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» aksıonerlik qoǵamyna agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qoldaý jónindegi is-sharalardy júrgizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 70 mlrd teńge bıýdjettik kredıt bólindi, bul ádettegiden 10 mlrd teńgege kóp. Túpkilikti qaryz alýshylar úshin jyldyq syıaqy mólsherlemesi 5%-dan aspaıdy.
Qazirgideı jaǵdaıda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı jeńildikti bıýdjettik kredıttiń jyldaǵyǵa qaraǵanda 10 mlrd teńgege artyq bólinýi de osynaý qysyltaıań shaqta dıqan qaýymy úshin memlekettik qoldaýdyń kúsheıgendiginiń bir kórinisi.
Sondaı-aq Memleket basshysy málimdemesinde tapsyrǵanyndaı, Agroónerkásiptik keshen sýbektilerine kredıt berýdi ekinshi deńgeıdegi bankterdiń kepildigimen tikeleı «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ arqyly júrgizý josparlanýda. Kredıt berýdi odan ári agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qarjylandyrý úshin óńirlik ınvestısııalyq ortalyqtardyń kepildigimen ekinshi deńgeıli bankterdi, kredıttik seriktestikterdi, óńirlik ınvestısııalyq ortalyqtardy jáne mıkroqarjy uıymdaryn qorlandyrý arqyly da júzege asyrý kózdelip otyr.
3 mln gektar egis alańyn qarjylandyrýmen qamtý, 2 400 aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshige kredıt berý josparlanýda.
«Qazirgi ýaqytta 60 mlrd teńgege jýyq somaǵa 1,6 myńnan astam ótinim qabyldandy. Jalpy daıyndyq josparly rejimde júrgizilýde jáne kóktemgi dala jumystaryn jappaı júrgizý kezindegi barlyq baǵyttar boıynsha daıyndyq 100%-dy quraıtyn bolady», deıdi Saparhan Omarov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri atap ótkendeı, 2020 jyly aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn 22,5 mln gektar alqapqa egý josparlanýda, bul 2019 jylǵy deńgeıden 238 myń gektarǵa kóp. Bul rette dándi jáne dándi-burshaqty daqyldar alqaby 15,2 mln gektardy, onyń ishinde bıdaı alqaby 11,4 mln gektardy quraıdy.
«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda egis alańdaryn ártaraptandyrý men rentabeldiligi joǵary daqyldar óndirýge kóshý jumystary jalǵasýda. Máselen, maıly daqyldardyń boljamdy alqaby 3 mln gektardy quraıdy, bul ótken jylǵydan 122 myń gektarǵa kóp. Kókónis-baqsha daqyldary men kartop alqaby 19,3 myń gektarǵa, azyqtyq daqyldar alqaby 309 myń gektarǵa ulǵaıady. Tehnıkalyq daqyldar (qant qyzylshasy, maqta, temeki) alqaby 132 myń gektardy (18,6 myń gektarǵa kem) quraıdy», dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov.
