Sátsizdikter men sáttiliktiń syry nede?

Birinshiden, tilge tıek bolyp otyrǵan bes júz betten asyp jyǵylatyn aýqymdy týyndy – ekonomıkalyq ósim teorııasy bo­ıynsha 15 jyl boıy túbegeıli zertteý­ler júrgizgen tereń daryn ıeleri Daron Adjemoglý men Afrıka jáne Latyn Amerıka elderiniń ekonomıkalary­na tamyr­ly taldaý jasaǵan onyń áriptesi Djeıms Robınsonnyń, sondaı-aq ózge de suń­­ǵyla ǵalymdardyń 300-ge tarta ǵy­lymı-zertteý jumystarynyń jan-jaqty saraptalyp, shegine jetkize sıntezdelgen syǵyndy sóli.

Ekinshiden, bul ǵajap ǵylymı týyn­dyda júzdegen el­der­diń, onyń ishin­de bizdiń zamanymyz­dan burynǵy birinshi ǵasyrdyń 476 jyly tarıh sah­nasynan taıyp,  kelmeske ketken Rım ımperııasynan bastap, búgingi zaman­da planeta betinde tirlik jasap otyr­ǵan ondaǵan oza damyǵan mem­leketter men kenjelep qalǵan damýshy memleketterdiń óz qoldarymen qalyp­tastyrǵan áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq ınstıtýttarynyń úlgileri salǵastyryla saraptalyp, olardyń qar­­qyndy damyǵandarymen qatar kósh sońyn­da qoıý shań jutyp kele jatqan­darynyń negizgi sebep-saldary tikeleı álgi memleketterdiń álginde ǵana atalǵan áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq ınstıtýttarynyń sapasy men maqsat-múddelerine tikeleı táýeldi ekendigi eń sońy ınstıtýsıonaldyq kózqaras turǵy­synan zerdelenedi.

Úshinshiden, atalmysh týyndy avtor­larynyń kózdegen basty nysanalarynyń biri – óz halyqtarynyń ál-aýqatyn jo­ǵa­ry deńgeıge jetkize alǵan AQSh, Ka­nada, Ulybrıtanııa, Germanııa, Fran­sııa, Shveısarııa, Norvegııa, Japonııa, Ońtús­tik Koreıa syndy álemniń oza damy­ǵan elderindegi áleýmettik, saıası jáne ekonomıkalyq ınstıtýttardyń eń sheshý­shi ról atqarǵandyǵyn soqyrǵa taıaq ustatqandaı túbegeıli anyqtap, jan-jaq­ty aıshyqtap berý.

Tórtinshiden, kitap avtorlarynyń qol jetkizgen eń súbeli jetistikteriniń biri jahandanǵan búgingi zamanda  jer sha­rynyń kóptegen aımaqtarynda, atap aıtqanda, Afrıka, Azııa jáne Latyn Amerıka keńistikterinde oryn alyp otyrǵan kedeılik pen ekonomıkalyq mesheýliktiń sebep-saldarynyń túp tamyry sol keńistikterde ómir súrip jatqan memleketter men halyqtardyń etnostyq quramymen de, mádenı ádet-ǵuryptarymen de, salt-dástúrlerimen de, dinı ustanymdarymen de, geogra­fııalyq mekenjaılarymen de, tipti, klımat erekshelikterimen de eshbir baılanysy joq ekendigin, kerisinshe, atalǵan ekonomıkalyq mesheýlik pen taqyr kedeıliktiń syry álgi mem­leketterdegi bılik tizginin ustap otyr­ǵan at tóbelindeı ǵana baı-baqýat­ty top­tardyń múddelerin halyq múd­desi­nen joǵary qoıatyn jasandy saıası-ekonomıkalyq ınstıtýttarda, ıaǵnı búgingi ǵylym tilimen aıt­qanda «ekstraktıvtik ınstıtýttar» dep atalatyn saıası-ekonomıkalyq qury­lym­­dardyń dármensizdigi men sol memleketter kóshbasshylarynyń jeke bas­tarynyń qamyn ǵana kúıtteıtin ózimshil mentalıtetinde jatqandyǵyn eshbir búk­pesiz ári shynaıy zertteýlerdiń nátı­jesinde qol jetkizgen ári bura tar­týǵa esh múmkindik bermeıtin ádiletti shyndyqpen aıqyndap bergendiginde jatyr.

Besinshiden, atalmysh kitaptyń ǵulama avtorlary, adamzat tarıhynda ózindik orny bar san túrli memleketterdiń tu­raq­ty damýy men ósip-órkendeýine qol­baılaý bolyp, jal-quıryǵyna jarmasyp, alǵa bastyrmaı otyrǵan jáne ol memleketterdiń keri ketip qana qoımaı, saıası-ekonomkalyq mesheýliktiń toryna iligip, múlde shyrmalyp qalýyna jáne joǵaryda atalyp ótkendeı, tarıh sahnasynan múlde joıylyp ketýine tikeleı sebepshi bolýy bek múmkin áleýmettik, saıa­sı jáne ekonomıkalyq syn-qaterlerdiń aldyn alyp qana qoımaı, ádiletsizdik pen jemqorlyqtyń jegiqurty kúlli aǵzasyna jaıylyp ketken saıası-ekonomıkalyq júıeniń qursaýynan qutylýdyń eń tıimdi ári beıbit evolıýsııalyq joldaryn da qosa usynady.

Altynshydan, atalmysh ǵalymdardyń sóz bolyp otyrǵan týyndysy 2012 jyly jaryq kórgen boıda, «Financial Times and Goldman Sachs Business Book of the Year Award»  atty jyl saıyn bıznes áleminiń eń úzdik týyndylaryna taǵaıyn­dalatyn mártebeli de abyroıly júldeni jeńip alǵan bolatyn.

Jetinshiden, álgi ǵylymı týyndyny «Financial Times»; «New York Times»; «Wall Street Journal»,»Washington Post», «The Economist», «BusinessWeek», «Bloomberg», «The Christian Science Monitor» sekildi  álemniń eń yqpaldy da már­tebeli aqparat quraldarymen qatar, ekonomıka salasy boıynsha 1972-2012 jyldar aralyǵynda Nobel syılyǵyna ıe bolǵan  George Akerlof,  Robert Solow, Michael Spence,  Gary S. Becker, Kenneth Arrow  syndy ǵulama ǵalym­dar joǵary baǵalap, ekonomıkalyq mesheýlik pen kedeıshiliktiń qursaýynan memleketter eki shartty iske asyra alsa ǵana quty­lýy múmkin ekenine kózdi óte tereń ári nanymdy jetkizedi. Ol úshin, eń aldymen, álgi memleketterdiń zaman talabyna laıyq saıası-ekonomıkalyq ıns­tı­týttary bolýymen qatar, ásirese, je­­ke­menshik bıznes sýbektileri men báse­kelestikke úlken basymdyq bergeni lazym. Al odan da mańyzdysy, álgi mem­leketterdiń ádiletke negizdelgen saıası-ekonomıkalyq ınstıtýttar men saıası laýazymdarǵa básekelestik saıysta ádi­letti qol jetkizýge  múmkindik beretin tolyq­qandy elektoraty bolýy shart jáne ádil saılaýda jeńiske jetken jańa kósh­basshylarǵa qurmetpen qaraı alatyn ashyq ári plıýralıstik saıası bılik júıesi bolýy mindet.

Segizinshiden, myzǵymaıtyn ǵylymı irgetasqa negizdelgen týyndynyń avtorlary oqyrman qaýymnyń aldyna «Keıbir memleketter nelikten baı-baqýatty, al olardyń endi bireýleri nege sińiri shyq­qan kedeı?»; «Memleketterdi aýrý-indet,  den­saýlyq, baılyq, kedeılik,  ashar­shylyq jáne toqshylyq sııaqty uǵymdar nege qaq bóledi?» sekildi kó­keıkesti saýal­dardyń naqty jaýaptaryn da eshbir búk­pesiz jaıyp salady. Bul turǵydan kel­gende, avtorlar planeta betindegi oza damyǵan elder men damýshy elderdiń saıası-ekonomıkalyq júıelerin salys­tyra otyryp, olardyń arasyndaǵy jer men kókteı aıyrmashylyqtardyń túp­tamyry tek sol elderde qalyptasqan áleý­mettik jáne saıası-ekonomıkalyq ınstı­týttardyń maqsat-múddeleriniń, kózge shyqqan súıeldeı badyraıyp turǵan alshaq­tyǵynda jatqandyǵyna aıqyn da anyq kóz jetkizedi.

Joǵaryda keltirilgen pikir-paıym­dardan baıqalyp otyrǵandaı, Daron Ad­jemoglý men Djeıms A. Robınsonnyń týyn­dysynyń naǵyz atyna zaty saı, ári asa qundy ǵylymı shyǵarma ekendiginde eshbir kúmán joq. Sosyn, bul zamanaýı kitapty bizdiń zııaly qaýym men mem­leket jáne qoǵam qaıratkerlerine, son­daı-aq elimizdiń saıası bılik tizginin ustap otyrǵan tulǵalarǵa da taptyrmas úlgi-ónege bolatyn, jáne eń bastysy, ege­men memleketimizdiń aldaǵy damý úderi­siniń irgeli  baǵyt-baǵdarlary men saıası-ekonomıkalyq ınstıtýttarymyzdy ádiletti ári zamanaýı ınnovasııalyq úlgide qaıta qalyptastyrýǵa aıqyn jol silteıtin baǵdarsham ıdeıalar men tereń oı tunbalarynyń qoımasy deýge laıyq.

Máselen, Adjemoglý men Robın­son­nyń topshylaýynsha, tarıh qoınaýy­na ketken alyp ımperııalar men júzde­gen ózge de memleketterdiń basym kóp­shili­ginde el-jurttyń kúsh-qýaty men resýrs­taryn belgili bir elıtalyq toptyń múd­desin ǵana kúıtteıtin ekstraktıvtik júıe­ge ǵana ıek artyp, sonyń saldarynan bı­lik tizgini uzaq ýaqyt boıy belgili bir top­tyń ǵana ýysynda qalyp, jalpyǵa bir­deı saılaý quqyǵy qalyptastyrylmaı, saıası-ekonomıkalyq ınstıtýttar da tek bılik elıtasynyń ǵana múddelerine saı jasaqtalyp otyrǵandyǵyn ashyp aıtady. Sondyqtan ondaı memleketterdiń saıası bıligi esh ýaqytta el-jurtqa birdeı ári ádiletti bastapqy múmkindikter tý­­ǵyzýǵa jáne ekonomıka salasynda ın­novasııalyq úderisterdi jappaı qoldaıtyn ári móldir patenttik júıe qalyptastyryp, kúlli halyqtyń jeke menshik múlikterine ózge­lerdiń qol suǵýy­na jol bermeıtin ári olar­dyń qu­qyn qatań zańdarmen qorǵaıtyn saıası-ekono­mıkalyq ınklıýzıvti ınstıtýttar qurý­ǵa da múddeli bolmaǵan. О́ıtkeni dúıim jurttyń básekege qabiletti bolýy bılik elı­ta­syna qaýip tóndiredi dep qatty seskengen.

Bul oraıda, kitap avtorlary joǵa­ry­daǵy óz paıymdarynyń bultart­paı­tyn shyndyq ekenin dáleldeı túsý úshin álemniń ár tarapynda oryn alǵan naqty tarıhı ári saıası-ekono­mıkalyq mysaldarǵa júginedi. Máselen, XIX ǵasyr­dyń sońynda Reseı dvorıandarynyń múl­de kedeılenip ketýine sol zamandaǵy ekstraktıvti memlekettik júıeniń kesiri tıse, kerisinshe, Ońtústik Koreıada ın­klıýzıvti ekonomıkalyq ınstıtýttar qurýǵa  saıası bıliktiń ózi tikeleı bas­tama kóterip, tikeleı qoldaýymen qalyp­tasqanyn jáne sol oń qadamdardyń arqasynda álgi memlekettiń kúlli saıası-ekonomıkalyq  ınstıtýttarynyń tez arada  qýatty ınklıýzıvti kúshke aınal­ǵandyǵyna erekshe nazar aýdarady.

Dál osy tusta 2019 jylǵy naýryz aıy­nyń 19-y kúngi saǵat 19-dan bastap, bizdiń egemen elimizde de sol kezdegi saıası bılik tarapynan el-jurttyń kópten kútken belgili bir oń qadamnyń jasalǵanyn atap ótý lazym. О́ıtkeni dál sol kúni eli­mizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev óz erkimen óki­lettigin toqtatyp, kóshbasshylyq tiz­gindi konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes, sol kezdegi Senat tóraǵasy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevqa tapsyrǵan edi. Sáıkesinshe, memlekettiń saıası bılik tizginin qolyna alǵan boıda, jańa kósh­basshy kezekten tys prezıdenttik saılaý ótkizip, saılaýshylardyń basym kópshiliginiń mandatyna resmı túrde ıe bolyp, elimizde búgingi zaman talabyna saı keletin ınklıýzıvti ınstıtýttardyń alǵysharttaryn qalyptastyrýǵa birden kirisip ketken-di. Qasym-Jomart Toqaev­tyń saılaýaldy úgit-nasıhat jumysynyń ózegi men arqaýyna aınalǵan ádilet, sabaqtastyq jáne damý syndy úshtaǵandy ári ınklıýzıvti irgetasqa negizdelgen, ári elimizdiń bolashaq damýynyń eń kókeı­­kesti 10 baǵytyn qamtıtyn stra­tegııa­lyq tuǵyrnamasy halyqqa jarııa etilip qana qoımaı, Prezıdenttiń tike­leı óz baqylaýymen jáne kezeń-kezeńmen iske asyryla bastady. Sosyn, Pre­zıdent tuǵyrnamasynyń eń qundy nysanalary Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasynyń bastapqy úsh babynda, taıǵa tańba basqandaı kórinis tapqan myna bas­ty qundylyqtarǵa negizdelgen:

- Qazaqstan Respýblıkasy ózin demo­kra­tııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retinde ornyqty­rady, onyń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostan­dyqtary;

- Respýblıka qyzmetiniń túbegeıli prın­sıpteri: qoǵamdyq tatýlyq pen saıa­sı turaqtylyq;

- Búkil halyqtyń ıgiligin kózdeıtin ekonomıkalyq damý;

- Qazaqstandyq patrıotızm;

- Memleket ómiriniń asa mańyzdy máse­lelerin demokratııalyq ádistermen sheshý;

- Qazaqstan Respýblıkasy – prezı­dent­tik basqarý nysanyndaǵy birtutas mem­leket;

- Memlekettiń birden-bir bastaýy – halyq.

Mine, dál osy turǵydan kelgende, atalǵan ámbebap qundylyqtardyń bar­lyǵy da joǵaryda Daron Adjemoglý men Djeıms A.Robınson usynǵan ın­klıýzıvti ıns­tıtýttarǵa qoıylatyn negizgi talap­tar men usynystarǵa saı keletini kóńil­ge úlken senim uıalatady. Sonymen qa­tar Prezıdent Toqaevtyń kúl­li el keńis­tiginde túbegeıli iske asyrylýǵa tıisti pragmatızmge negiz­delgen ári mem­l­eketimizdiń bola­shaq irge­tasyn nyǵaı­tatyn irgeli baǵdarla­malyq jol kar­tasynyń ishki mazmunyn aıshyqtaıtyn kelesi ustanymdary da tilge tıek bolyp otyrǵan ınklıýzıvti saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik  ınstıtýttardyń údesinen shyǵady. Sosyn, bizder Prezıdent Toqaev­tyń álgi progressıvti ustanymdary týraly budan buryn da jazǵanbyz. Alaıda «aıtpasa sózdiń atasy óledi» nemese «aıtylmasa sóz jetim» demekshi, kúlli halyqtyń múddesinen shyqqan álgi nysanalardy taǵy da  oqyrman qaýymnyń nazaryna usyný artyq bolmas:

-Turaqty jáne qarqyndy ekono­mıka­lyq ósim arqyly halyqtyń tabysyn art­ty­rý;

- Sybaılas jemqorlyqty joıý;

- Sot jáne quqyq qorǵaý júıesin reformalaý;

- Memlekettik bıýdjettiń qarajatyn eń aldymen keleshegi zor jobalarǵa bólip, jańa jumys oryndaryn kóbeıtý, halyqty jala­qymen qamtý, ulttyq tabys­ty ádil bólý;

- Turǵyn úı máselesin sheship, túrli sanat­taǵy azamattardyń qoljetimdi bas­pana­ǵa ıe bolýyn qamtamasyz etý;

- Ádiletti áleýmettik saıasat negizinde adamı kapıtaldy damytý, ıaǵnı jappaı bilim berýdi qoldaý jáne halyqqa sapaly medısınalyq qyzmet kórsetý, muǵalimder men dárigerlerdiń mártebesin kóteretin jańa zańdar qabyldaý;

- О́ńirler men aımaqtardy jedel damy­týdyń jańa baǵdarlamalaryn jasaqtaý;

- Elimizdiń rýhanı jańǵyrý qundy­lyq­taryn jalǵastyra otyryp, tarıhqa qurmetpen qaraý;

- Otanǵa adal bolý, halyqtyń ǵylym-bilimge degen umtylysyn kúsheıtý;

- Syrtqy saıasatta qalyptasqan kons­trýktıvti, teńgerimdi jáne kópvek­torly qa­rym-qatynastardy jalǵastyra otyryp, álemdik keńistiktegi ulttyq múd­deleri­mizdi saqtap qalý;

- El damýynda sheshýshi ról atqa­ratyn jasampaz jastarymyzdyń barlyq bas­tamalaryna qoldaý kórsete otyryp, olardyń arman-tilekteriniń oryndalýy­na jáne progrestiń qozǵaý­shy kúshine aınalýyna barlyq múmkin­dikterdi jasaý jáne talantty da isker jastardy memlekettiń barlyq býyn­daryndaǵy jetekshilik qyzmetterge tartý.

Qasym-Jomart Toqaev joǵaryda atal­ǵan baǵdarlamalardyń múltiksiz oryndalýy úshin, eń aldymen qaýqarly ári to­lyq ókiletti Prezıdent, yqpaldy da isker Parlament jáne memleketimizdiń eń basty qundylyǵy bolyp tabylatyn halqymyzdyń aldynda esep berý­di mindet dep sanaıtyn Úkimetti mem­leket­tik bıliktiń formýlasyna aınaldyrý kerektigin de, sondaı-aq mem­lekettik qyzmetke tek qana merıtokrat tulǵalardy, ıaǵnı, memlekettik múd­­­de­lerdi óz múddelerinen joǵary qoıa­­­tyn «sıngapýrlyq ekonomıkalyq ǵa­jaıyptyń» atasy atanǵan Lı Kýan Iý sekil­­­di pıǵyl-nıeti taza azamattardy tartý kerektigin de kún tártibine qoıyp otyr. О́z baǵdarlamasynda Prezıdent Toqaev baıtaq memleketimizdiń eń sheshýshi kezeńinde ekonomıkamyzdyń turaqty damýyna qatysty ózge de strategııalyq máni zor máselelerdi múltiksiz sheshý úshin eli­mizdiń Konstıtýsııasynda kórsetilgen demokratııalyq tetikterdiń biri retinde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qurdy jáne ol keńes búgingi tańda ózine qoıylǵan talap-mindetterdiń údesinen shy­ǵatyn qyzmeti men is-qımylyn bas­tap ta ketti.

Demek, bul keńesti de Prezıdenttiń elimizde ınklıýzıvti  saıası-ekono­mı­kalyq ınstıtýt qalyptastyrýǵa baǵyttaǵan iri qadamdarynyń biri dep qabyldaǵan jón. Sosyn, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa jasaǵan úndeýinde elimizde kóppartııalyqty, saıa­sı básekelestikti jáne oı-pikirdiń san alýandyǵyn damytýǵa yqpal etýdi óziniń tikeleı mindeti dep sanaıtyndyǵyn, sol sııaqty qoǵamdyq dıalog, ashyqtyq, adamdardyń muń-muqtajyna jedel na­zar aýdarý memlekettik organdar qyzmetiniń ne­gizgi basymdyqtary dep túıindep, ol organ­dardyń aldyna bıik talap qoıýy, sol sııaq­ty aldaǵy Parlament Májilisi men máslı­hattar saılaýynyń elimizdegi kóp­partııalyq júıeniń damýyna oń yqpal etýin Parlamentke mindetteýi ne­mese Prezıdent Ákimshiligine azamat­tardan kelip túsetin ótinishterdi memlekettik organ­dardyń sapaly qaraýyn qadaǵalap, jedel sharalar qabyldaıtyn bólimniń qurylýyna pármen berýi, sondaı-aq mıtıngter týraly zańnamany jetildirýge baılanysty Parlamentke talap qoıýy nemese Konstıtýsııaǵa sáıkes, azamat­tarymyzdyń óz oıyn erkin bildirýge quqyǵy bar ekendigine ekpin berýi sııaq­ty bastamalarynyń bári de elimizde jańa turpattaǵy ınklıýzıvti saıası-eko­nomıkalyq ınstıtýttardyń qalypta­sýy­na baǵyttalǵan alǵysharttar dep qabyl­daý lazym.

Sóz sońynda joǵaryda tilge tıek bol­ǵ­an memlekettik ınklıýzıvti ınstıtýttardy nyǵaıta túsip, elimizdiń tuǵyryn bıik­tetý úshin jáne álemniń oza damyǵan mem­leketteriniń qataryna qosylý úshin, eń birinshi kezekte ınklıýzıvti ınstıtýttardy jedel qalyptastyryp, ásirese Birikken Arab Ámirlikteri sekildi mem­lekettiń ekonomıkasy qalaısha tez qar­­qyn alyp, turaqty órkendep kele jat­qanynyń syryna tereń úńilsek, budan tek qana utatynymyz kóri­nip tur. Endeshe,  jaqsydan úırene, jamannan jırene júrip, dál búgin kúlli álem­di sansyratqan pandemııa sekildi syn-qater­lerge toly  zamanda aram pıǵyldy alpaýyttardyń jemtigine aınalyp ket­pes úshin, «jarylǵandy jaý alady, bólingendi bóri jeıdi», «jaý joq deme – jar astynda, bóri joq deme – bórik astynda» nemese ásirese, abyz Abaıdyń qara sózderindegi «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» degen danalyqtardyń astaryna tereń boılap, saıası bılik butaqtaryn Prezıdent ınstıtýtyna shoǵyrlandyryp,  búgingi tańda jańasha qalyptasyp, jańasha búrshik atyp kele jatqan jańa turpattaǵy ádiletti bılik júıesine basymdyq berip, árbir azamatymyz ben halqymyzdyń múddelerin birinshi orynǵa qoıatyn ınklıýzıvti saıası-ekonomıkalyq ınstıtýttarǵa jappaı qol­daý kórseteıik, qadirli aǵaıyn. Sosyn, jem­qorlyq jaılap alǵan eski saıası-ekono­mıkalyq ınstıtýttardan tez arylyp, jan-jaqtan antalaǵan suq kózdilerge jutylyp ketpeı turǵanda, egemen memleketimiz ben el-jurtymyzdyń irgesin tez bútindep, son­shama ǵasyrlardan keıin ázer degende qol jetkizgen egemendigimizdi aman saq­tap qalýǵa barshamyz jumylǵan judyryqtaı atsalysaıyq. Endeshe, bul saraptamalyq maqalany, tilge tıek bolǵan joǵarydaǵy kitap avtorlarynyń paıymdarymen úndes ári búgingi el Prezıdentiniń usta­nymdarymen  túbegeıli úılesetin kıeli Qurannyń 13-inshi («Raǵyd») súresiniń 11-aıatynda kóretin kózge ottaı basylyp, estıtin qulaqtyń quryshyn qandyratyn ári zııaly sanaǵa nur uıalatatyn: «Ár el óz kúıin ózgertpeıinshe, Alla olardy ózgertpeıdi. Ár el óz basyn­daǵy Alla bergen baq-dáýletti  kúnáli bolyp, ózi taıdyryp almasa, Alla ony tartyp almaıdy», degen ulaǵatty baǵdar­shammen túıindeı otyryp, el Prezıdenti bastaǵan saıası-ekonomıkalyq jáne áleý­mettik ınklıýzıvti ınstıtýttardy el bıliginiń ózegine tez órip, ýaqytty ozdyryp al­maı, olardyń irgetasyn qatań zań­dar­men ornyqtyryp, ári evolıýsııalyq beı­­bit jolmen jyldam qalyptastyryp alýǵa judyryqtaı jumylyp, búkil el aýmaǵynda aýyzbirshilikpen alǵa jyl­jıyq!  Tek solaı etkende ǵana el ekono­mıkasynyń kúre tamyryna taza qan júgirip, búgingi tańda elimizdiń jalyna jarmasyp, etegine oralǵan jáne teris saldary men zııandy zardaby el bol­mysynyń kúlli júıesinde sezilip turǵan syn-qaterlerdi túptamyrymen julyp tas­taýǵa jáne damýdyń bıik belesterine kóterilýge jol ashylady.

Ádil Ahmetov,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Halyqaralyq joǵary mektep ǵylym akademııasynyń akademıgi