«Abaı akademııasynyń» aýqymdy jobasy

Qasıeti men mártebesi zor ulyqty kúngi jıynǵa Halyq­aralyq Túrki akademııa­synyń prezıdenti, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» ak­sıonerlik qoǵamynyń Basqa­r­ma tóraǵasy Darhan Qydyráli jáne Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Nur-Sultan qalalyq fılıalynyń tóraǵasy, kórnekti aqyn Dáýletkereı Kápuly men BAQ ókilderi qatysty.

Moderator – «Abaı akademııa­sy» jobasynyń ǵylymı jetek­shisi, L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, UǴA akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Erlan Sydyqov óz sózinde oqý ordasynda osyndaı sharanyń ótýi kezdeısoq emes ekenin, sebebi Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń uıǵarymymen Qazaq­stan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysyna sáıkes 10 tamyz – Abaı kúni bolyp belgilengeni elimiz úshin tarıhı mańyzy zor oqıǵa ekenin atap ótti.

«Abaı – ultty súıýdiń etalony, álemdik danalyqqa boı túzeýdiń ólshemi. Shynynda da «Birińdi qazaq, biriń dos, kórmeseń istiń bári bos» degen aqyn qaǵıdasymen ómir súrsek, halqymyz parasatty, mem­leketimiz tuǵyrly, kele­shegimiz jarqyn bolmaq!», dedi E.Sydyqov.

Memleket basshysynyń bastamasymen ýnıversıtet janynan «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýty qurylǵany barshamyzǵa belgili. Bul ǵylymı qurylym «Abaı Qunanbaıuly murasy jáne qazirgi Qazaqstan: jańasha aspektide júıeleý, taldaý jáne basylymǵa daıarlaý» atty keshendi ǵylymı jobany júzege asyrýdy qolǵa aldy.

Basty maqsat – abaıtanýǵa qatysty jańa sıpattaǵy san qyrly aspektidegi ǵylymı-zertteýler arqyly búkil qoǵamǵa, ásirese jastarǵa Abaı murasyn jan-jaqty nasıhattaý men tanymaldandyrý, bolashaq jarqyn isterge jol salý.

«Búgingi tusaýkeserdiń mańyz­dy tusy – «Abaı akademııa­sy» ǵylymı-zertteý ınstı­týtynda oryndalǵan arnaıy jobalardyń aıasynda ázirlenip, baspadan jaryq kórgen akademııalyq basylymdardy oqyrman qaýymǵa usyný. Bul basylymdar buǵan deıin kópshilikke belgili «Abaı akademııasy» serııasynyń jal­ǵasy.

Sodan keıin moderator osy ýaqytqa deıin «Abaı akademııasy» serııasymen shyqqan alǵashqy úsh zertteý eńbekteri tanysty­rylǵanyn da bir eske salyp ótti. Olar:

 Belgili abaıtanýshy ǵalym, f.ǵ.d., professor Tursyn Jurt­baıdyń «Bilmeı muny jazǵan joq... (Abaı óleńderiniń jańadan tabylǵan qoljazba nusqalary)» atty eki kitaptan turatyn eńbegi; Osy avtordyń jańasha maz­mundaǵy «Keshegi ótken bı Qunanbaı» (...Qandaı edi: tarıhı jáne ádebı tulǵa) atty kitaby jáne QR UǴA korrespondent-múshesi, z.ǵ.d., professor Nurlan Dýlatbekovtiń jetekshiligimen júzege asyrylǵan «Qunanbaı О́skenbaev isi» atty derekna­malyq zertteý kitaby.

Abaı kúni merekesinde uıym­dasty­rylǵan shara barysynda dál osy serııamen shyqqan kezekti 12 zertteý eńbek jurt­shylyq nazaryna usynyldy. Olar: 2 ki­taptan turatyn «Abaıdyń ǵu­myrnamasy» (ǵylymı tanym­dyq dereknama jınaǵy), joba jetekshisi – E.Sydyqov, akademık; 4 tomdyq «Abaı jáne qazaq sosıýmy» (ujymdyq maqalalar jınaǵy), joba úılestirýshileri – akademık D.Qamzabekuly, dosentter – D.Aıtmaǵambetov, E.Saılaýbaı; «Abaıdyń pál­sapasy» (avtorlyq oı-tol­ǵaýlar), qalam ıeleri – akademık Ǵ.Esim, RHD R.Kemerbaı; «Abaıdyń kórkemdik jáne ǵylymı dú­nıetanymy» (ǵylymı izdenisti monografııa), avtory professor S.Negımov; Abaı jáne onyń áleýmettik ortasy týraly «Soqtyqpaly, soqpaqsyz zamanda ósti» (ǵylymı izdenisti monografııa), avtory professor T.Jurtbaı; «Abaı jáne Alash sabaqtastyǵy: tarıhı-fı­loso­fııalyq, ádebı-lıng­vıs­tıkalyq aspekt Abaı­dyń kórkemdik jáne ǵylymı dúnıe­tany­my» (ujymdyq monografııa), joba jetek­shileri – akademık D.Qamzabekuly, alashtaný­shy ǵalym S.Aqqululy; «Abaıdyń pedagogı­kalyq dúnıe­tanymy» (ujymdyq monogra­fııa), joba jetekshisi – professor R.Tóleýbekova; Balalarǵa arnalǵan «Bes asyl is» tanymdyq jınaǵy. Jańa tehnologııalarǵa negizdelgen joba jetekshisi – professor J.Áskerbekqyzy.

Bir aıta keterligi, bul kitap­tardyń barly­ǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetiniń qarjylyq qol­daýymen EUÝ baspahanasynan jaryq kórip otyr.

Tanystyrylym barysynda «Abaı akademııasy» serııa­sy boıynsha jaryq kórgen kitaptardyń lentasy qıylyp, elimizdegi jetekshi abaıtanýshy ǵalym, akademık, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ǵarıfolla Esim, tórt tomdyq «Abaı jáne qazaq sosıýmy» kitaby avtorlary atynan Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti, elimizdiń bas basylymy – «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aksıonerlik qoǵamynyń Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli, «Abaıdyń kórkemdik jáne ǵylymı dúnıetanymy» eńbeginiń avtory, professor Serik Negımov, sonymen qatar Abaı jáne onyń áleýmettik ortasy týraly jurtshylyqqa usynylǵan «Soqtyqpaly, soq­paqsyz zamanda ósti» eńbeginiń avtory, f.ǵ.d., professor, bel­gili abaıtanýshy ǵalym Tur­syn Jurtbaı, ujymdyq mono­gra­fııanyń avtorlary, elimizdegi jetekshi alashtanýshy ǵalym, QR UǴA akademıgi, professor Dıhan Qamzabekuly men ǵalym Sultan-Han Aqqululy jáne fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Janat Áskerbekqyzyna sóz berildi. Sóz alǵan kórnekti ǵalymdar irgeli zertteýlerdiń qundylyǵy týraly túıindi oılaryn aıtty.

«Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstıtýty qoǵam ózgerip, zaman jańǵyryp jatqan tusta buryn qalyptasqan pikirler men ornyqqan kózqarastardy qaıta zerdelep, ony saraptap, sonyń negizinde jańasha paıymda ekshelep áleýmetke usynýdy paryz sanaıdy.

«Abaı akademııasy» jobasy­nyń ǵylymı jetekshisi, akademık Erlan Sydyqovtyń aıtýynsha, Abaı zamany men ósken ortasy, ushqan uıasy, Qunanbaı áýletiniń tarıhy, týǵan jyly men kúni týraly tarıhı derek pen dáıek, Abaı murasynyń taǵdyry (óleńderiniń jazylǵan jyldary, jazylý tarıhy, ár alýan shyǵarmalarynyń jáne aýdarmalarynyń hatqa túsý tarıhy, hatqa túsirýshiler týraly derekter, qoljazbalarynyń nus­qalary men olardyń saq­talýy, ǵylymı aınalymǵa enýi, shyǵarmalarynyń jarııa­lanýy, kitaptarynyń jaryq­qa shyǵýyna qatysty derekter, Abaı poezııa­synyń lıngvıstıkalyq korpýsy da áli de tolyqtyrylyp qarastyratyn, anyqtaı túsetin másele.

– Búgin «Abaı akademııasy» serııasymen jaryq kórip otyrǵan «Abaıdyń ǵumyrnamasy» atty 1-kitabymyzda arhıv qorlarynda saqtalǵan Abaı Qunanbaı­ulynyń ǵumyrnamasyna qatysty aqyn zamandastarynyń, urpaq­tary­nyń ǵylymı-tanymdyq estelik­teri engizilip otyr, – deıdi Erlan Báttashuly. – Abaı ómirbaıany zamana tynysy, ósken ortasy, qoǵamdyq ómir aspektisinde qarastyrylǵan. Estelikterde A.Qunan­b­aıulynyń shyǵarma­shylyq ómir joly men atqarǵan qoǵamdyq qyzmetteri, minez-qulyq erekshelikteri, óz ortasymen qarym-qatynasy jan-jaqty baıandalady.

Ekinshi kitapta Abaı Qunan­baı­uly­nyń ǵumyrbaıanyna qatys­ty zertteýshi ǵalym­dardyń, abaıtanýshylardyń ǵylymı-ta­nym­dyq eńbekteri men maqala­lary jınaqtalǵan. Abaı ómir­baıany zamana tynysymen, ós­ken ortasy, ómir súrgen ýaqy­ty aıasynda jan-jaqty qaras­tyrylady.

Kitap ult rýhanııatyna yntyzar jalpy qaýymǵa, ǵylym, bilim, mádenıet salasynyń mamandary men bilim alýshylarǵa arnalady.

Búgingi sharanyń taǵy bir mańyzdy tusy – «Abaı akademııasy» serııasymen jaryq kórip otyrǵan tórt tomdyq «Abaı jáne qazaq sosıýmy» ujymdyq monografııasyna elimizdegi jetek­shi abaıtanýshylar men L.N.Gýmılev atyndaǵy Eý­ra­zııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalym­dary Abaı murasyn zamana keńistigi men mádenı-rýhanı dás­túr jalǵastyǵy aıasyn­da zer­delegen eńbekteri engizilgen. Kemeń­ger oıshyl, fılosof aqyn bolmysy jańa qyrynan tany­lady jáne ulttyq ádebı damý­daǵy sabaqtastyq, tulǵalyq qalyp­tasý máseleleri ǵylymı ta­nym­dyq turǵyda paıymdalady.

Tarıhı-mádenı, saıası-áleý­mettik ahýal, qorshaǵan orta Abaı dúnıetanymynda sáýle­lenip, shyǵarmashylyǵyna arqaý bolǵany júıeli, salmaq­ty taldaýlar arqyly tujyrymdalady.

«Abaı akademııasy» serııasymen elimiz­degi jetekshi alashtanýshy ǵalymdar­dyń avtorlyǵymen jaryq kórgen «Abaı jáne Alash sabaqtastyǵy: tarıhı-fılosofııalyq, ádebı-lıngvıstıkalyq aspekt» atty ujym­dyq monografııada abaı­tanýdyń tarıhı bastaýynda turǵan Alash tulǵalarynyń murasy jańasha paıymdalyp, tarıhı-fı­losofııalyq, ádebı-lıngvıstıkalyq aspek­­tide zerttelingen.

Sodan keıin elimizdegi jetek­shi pedagog-ǵalymdardyń birle­sýimen jaryq kórgen «Abaı­dyń pedagogıkalyq dúnıe­tanymy» atty basylymda Abaı Qunanbaıulynyń shyǵar­mal­aryn­daǵy pedagogıkalyq, psıho­lo­gııalyq, tálim-tárbıe­lik máseleler barynsha tereń taldanǵan.