Oıyn-saýyq kontenti retinde tutynýǵa kelsek, noýtbýkter teledıdarlarmen tabysty básekelesip keledi. Qazirgi zaman adamy úshin noýtbýkterdiń asa qajetti zatqa aınalǵany sonsha, elektronıka men turmystyq tehnıkany satýmen aınalysatyn jelilerdiń kýálandyrýynsha, osy qurylǵylardyń satylymy óse túsken. Tótenshe jaǵdaı men karantın jarııalanǵan soń alǵashqy kúnderi qashyqtan jumys isteýge kóshken qyzmetkerler, mektep oqýshylary men stýdentter óz úılerinde jumys ornyn jaıǵastyra bastady, olardyń eń birinshi jáne asa qajetti satyp alǵan zattary noýtbýk boldy.
Onlaın satylymnyń joǵary serpinine qaramaı, Qazaqstannyń turmystyq tehnıka jáne elektronıka naryǵynda offlaın dúkenderdiń úlesi áli kúnge mańyzdy aıyrmashylyqpen basym túsip keledi. Alaıda klıentterdiń basym kópshiliginiń karantın kezinde Internet-dúkender arqyly satyp alýǵa kóshkenine qaramaı, turmystyq tehnıka men elektronıka sektorynyń jalpy ósý dınamıkasy mańyzdy shamada baıaýlaı tústi. «GFK Qazaqstan» zertteý kompanııasynyń derekterine sáıkes, osy sektordaǵy taýarlardyń barlyq toptary boıynsha satylym kólemi 2020 jylǵy qańtar men shilde aralyǵynda 405,9 mlrd teńgeni qurasa, munyń ózi ótken jylǵy osyndaı kezeń ishindegi kórsetkishpen salystyrǵanda, nebári 1,8%-ǵa joǵary. Sáýir men shilde aralyǵynda quldyraý kezeńi sezildi, osy kezeńde jalpy satylym 207,9 mlrd teńgeni, quldyraý14%-dy qurady.
Alaıda jalpy quldyraý kezeńinde, turmystyq tehnıka men elektronıka sektorynda keıbir sanattar, kerisinshe, aıtarlyqtaı óse tústi. Máselen, 2020 jyldyń alǵashqy jeti aıy ishinde noýtbýkter aqshalaı turǵydan edáýir ulǵaıǵan. Osy sanatta jalpy aınalym 35,1 mlrd teńgeni qurady, munyń ózi ótken jylǵy osyndaı kezeń ishindegi kórsetkishpen salystyrǵanda, 55%-ǵa joǵary. Sóıtip aqshalaı turǵydan eń kóp satylatyn taýarlar reıtınginde alǵashqy jarty jyldyq qorytyndysy boıynsha noýtbýkter kir jýatyn mashınalardy, tońazytqyshtardy basyp ozdy, tek smartfondar men teledıdarlarǵa jol berip, úshinshi oryndy ıelendi.
Noýtbýk satyp alý kezinde qazaqstandyqtardyń 55%-ǵa jýyǵy 200 myń teńgege deıingi baǵa segmentindegi modelderdi tańdap otyr. Satylǵan noýtbýkterdiń 82,1%-dan astamy 15-ten 15,9 dıýımge deıingi dıspleı ólshemin ıelendi; noýtbýkterdiń 18,6%-ǵa jýyǵy oıynǵa arnalǵan bolatyn.
Eger satylý arnalary týraly aıtar bolsaq, 2019 jylǵy qańtar men shilde aralyǵynda 89 myń klıent bólshek saýda dúkenderinen noýtbýk satyp aldy, nebári 18,8 myń klıent onlaın tártipte satyp alsa, al 2020 jyly bólshek saýda dúkenderinen 95 myń noýtbýk, onlaın tártipte 57,5 myń noýtbýk satyp alyndy. Sóıtip 7 aı ishinde noýtbýktardyń satylýy bólshek saýda dúkenderinde nebári 6%-ǵa, al onlaın tártipte 206%-ǵa ósti. Noýtbýk boıynsha satylymnyń jalpy ósimi san jaǵynan 40%-dy, aqsha jaǵynan 55%-dy qurady. Noýtbýktiń ortasha ósimi 208,9 myń teńgeden 230,2 myń teńgege deıin, ıaǵnı 10%-ǵa ósti.
Osy sanattaǵy negizgi ósý faktory karantın kezinde engizilgen shekteý sharalary ekendigi aıan. Munyń ózi kompanııalar men bilim mekemeleriniń qashyqtan jumys isteý rejimine kóshýine ákeldi. Kópshiligimiz úshin noýtbýk demalysqa nemese issaparǵa ǵana alyp júretin qosymsha qurylǵydan negizgi jumys aspabyna aınaldy. Jumys isteıtin ata-anany, mektep oqýshylary men stýdentterdi qosa alǵanda, bir otbasynda birneshe qurylǵynyń bolýy artyq dúnıe retinde qabyldanbaı, kerisinshe, ómirlik qajettilikke aınaldy.
Evrika kompanııasy ókilderiniń pikirine súıensek, osy sanattyń serpindi ósýine qaramaı, turmystyq tehnıka men elektronıka naryǵynyń ókilderi klıentterdiń noýtbýk satyp alýǵa degen suranysyn qanaǵattandyra almaǵan. Dúken sórelerin qajetti taýarmen qamtamasyz etýge kedergi keltiretin negizgi sebepter – álem naryǵynda noýtbýkterge degen buryn-sońdy bolmaǵan joǵary suranystyń oryn alýy men COVID-19-dyń taralmaýy úshin engizilgen birqatar shekteý sharalaryna baılanysty jetkizý tizbeginiń isten shyǵýynan týyndaǵan jınaqtaýyshtardyń asa tapshylyǵy bolyp otyr.
Osy mindetti sheship, ishki naryqtaǵy suranysty qanaǵattandyrý maqsatynda, bólshek saýda jelileri daıyndaýshy-zaýyttan qajetti noýtbýkter sanyn jetkizý boljamyn ulǵaıta bastady. Sondaı-aq taýarlardy jetkizýdiń balamaly arnalaryn izdestirip, dúkenderdiń sórelerine daıyndaýshy-zaýyttan taýar jetkizý ýaqytyn qysqartý úshin edáýir qymbat logıstıkalyq sheshimder engize bastady.
Degenmen kádimgi jumys jáne oqý rejimine oralǵan soń, osy bir joǵary serpin quldyrap, ortasha sıpat alady. Alaıda Evrika kompanııasy ókilderiniń tujyrymdaýynsha, noýtbýkter sanynyń bolashaqta óse túsýine arnalǵan alǵysharttar aıqyn baıqalyp keledi. Olar karantın kezinde otandyq naryqta qashyqtan jumys isteý men bilim alý úshin alǵash ret noýtbýk satyp alǵan klıentterdiń jańa paıdalanýshylyq bazasy qalyptasty dep sanaıdy. Olardyń basym bóligi birshama ýaqyt ótken soń, óz qurylǵylaryn jańarta bastaıdy, bul óz kezeginde osy sanattyń ósý serpinine oń áser etetin bolady. Sonymen qatar tehnologııalardyń damýy jáne ekrandary búgiletin, qýatty akkýmýlıatorlarǵa ıe noýtbýkterdiń kóptep paıda bolýy ósýdiń qosymsha faktoryna aınalýy múmkin. Qýatty akkýmýlıatorǵa ıe noýtbýkter turaqty qosýly tura alady jáne qurylǵyny edáýir uzaq merzim boıynda qýattandyrmaı-aq paıdalanýǵa bolady.
Shyndyǵynda, COVID-19 kezeńinde qashyqtan jumys isteý men bilim alý formaty qazirgi tańda úırenshikti jaǵdaıǵa aınaldy, munyń ózi bizdiń kópshiligimiz úshin basym jaıtqa aınalýy múmkin. Demek, jýyq aradaǵy ýaqyt ishinde noýtbýk asa qajetti taýar bolyp qala beredi dep nyq boljaýǵa bolady.
ALMATY
