Táýelsizdikti qorǵaýǵa, saqtaýǵa elim, jerim deıtin, árbir azamattyń úles qosýy – mindet. Osy oraıda ǵylymı, ádebı, mádenı, tarıhı turǵydan dáleldi aıtary bar el azamattarynyń pikirine mán berip, kórshiles elderge de qulaqqaǵys jasap otyrsaq, quba-qup bolar edi.
Atalǵan maqala arqyly ultymyzdyń ótkenine táýelsiz kózqaraspen qaraıtyn ǵalymdarymyz ben tarıhshylarymyzǵa bul baǵytta aýqymdy jumys isteý tapsyryldy.
Qyryq jyl mektep basshysy bolyp istegen tájirıbemde osy taqyrypqa qatysty basymnan ótken bir-eki oqıǵa esime túsip otyr. Osydan on shaqty jyl buryn Reseıdiń Samara qalasynda úlken konferensııa uıymdastyryldy. Soǵan mekteptegi eki muǵalimmen birge arnaıy shaqyrtýmen qatystym. Sol jıynda bir keleńsiz jaǵdaıǵa tap boldyq. Konferensııanyń keshki otyrysynda sońǵy sóz osy eldegi bir ýnıversıtettiń rektoryna berildi. Ol konferensııanyń taqyrybynan aýytqyp, Qazaqstandaǵy orys etnosyn qutqarý kerektigi týraly ótirikti shyndaı etip, biraz sóz sóıledi. Tek moderatordyń mazasyzdanyp, Qazaqstannan delegattar kelip otyrǵanyn eskertkennen keıin baryp sózin aıaqtady.
Kelisim boıynsha sóz maǵan da berilýi kerek edi. Moderatordyń maǵan qarap, «siz sóıleısiz be?» degen suraǵyna oraı: «Árıne, sóıleımin. Jańa ǵana júzdegen adamnyń kózinshe meniń elime aıtylǵan jalǵan kináni arqalap Qazaqstanǵa kete almaımyn», dedim. Men minberge jetkenshe moderator men basshylyq etetin mektep, meniń Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi ekenim týraly, bizdiń shaqyrylýymyz kezdeısoq emestigi, halyqaralyq sarapshylardyń qorytyndysymen mekteptiń «brendtik» deńgeıge jetkeni, jaqynda Samara, Tolıattı qalalarynan 20 mektep basshysynyń Oral qalasyndaǵy bizdiń mektep-ınternatta bolyp, óz kózderimen kórip, jetistikterin baǵalap ketkenderi jaıynda aıtyp, bizdi qostaıtyndaı ısharat bildirdi. Osylaısha zalda otyrǵan adamdardy oń notaǵa daıarlaǵandaı boldy.
«Qurmetti áriptester, Reseıde Jırınovskıı jalǵyz dep oılaýshy edim, alaıda ekinshi «Jırınovskııdi» Samaradan kezdestirip otyrmyn», dep ári qaraı elimiz týraly aıtylǵan aıyptaýlardyń jalǵandyǵyn, buǵan deıin sóılegen rektordyń sózi halyqtar arasyndaǵy dostyqqa iritki salý áreketi ekenin jetkizdim. Dáleldi oılarymdy sabyrmen aıtyp shyqtym. Konferensııa jumysyna qatysyp otyrǵandardyń kóbisi meni qoldaıtyndaryn sezindim. Ár sózimdi nyq aıtyp, qyzarańdap otyrǵan álgi rektordy bir sát kózden tasa qylmadym. Sózimdi aıaqtaǵanymda zalda otyrǵandar qol shapalaqtap, qoldaý bildirdi.
Sol sátte ózimdi el namysyn qorǵaýda jeńiske jetken adamdaı sezindim. Tanys áriptesterim kelip, rektordyń jalǵan sózine kóńil aýdarmaýdy surap jatty. Sol syılastyq kúni búginge deıin jalǵasyp keledi. Osylaısha Memleket basshysynyń «Biz ulttyq múddeni aspen de, taspen de qorǵaýǵa daıyn bolýymyz qajettigin taǵy da basa aıtqym keledi» degenin ómirde kezdesip jatatyn túrli jaǵdaılarda Otanymyzdy ártúrli ádispen qorǵaýǵa daıyn bolýymyz kerek dep túsinemin. Ata-babalarymyz naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen myńdaǵan jyl boıy qorǵap kelgen keń-baıtaq jerimizdi kózimizdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa tıispiz. Halqymyzdyń namysyna tıetin arandatýshylyqtarǵa jaýabymyz árqashan daıyn bolýy qajet dep oılaımyn. «Aqqa Qudaı jaq», degendeı, halqymyz óziniń baýyrmaldyǵynyń, qaıyrymdylyǵynyń, keń peıildiliginiń arqasynda tarıhta talaı etnostyń alǵysyna bólengeni aqıqat.
Memlekettik til – táýelsizdiktiń bir nyshany! Prezıdent maqalasynda memleket tildiń áli kúnge tórge shyǵa almaı otyrǵanyna alańdaıtynyn aıryqsha atap ótti. Qazaq tilin áli jetik meńgermegen otandastarymyzǵa úndeý tastady. Osy oraıda Keńes Odaǵy kezinde Oral qalasynda jalǵyz qazaq mektebiniń bolǵany belgili. Sol kezde ata-analar qazaq mektepterin ashý jóninde talaı talap-aryz bergenderi esimizde. Qalanyń birden mektep ashatyn múmkindigi bolmady. 1989 jyly Batys Qazaqstan oblysynyń bilim basqarmasynyń basshysy Q.Iýsıpov mektep dırektorlarynan qazaq synyptaryn ashýdy qaıta-qaıta talap etkenmen, bilim oshaqtaryndan jaǵdaı bola qoıǵan joq. Ata-analar balalaryn orys mektebine qazaq tilin úırenbeıdi dep bergileri kelmedi. Qazaq tilindegi jeke mektep ashýdy talap etti.
Sol tusta bizdiń №20 mektepte oqýshylar úsh aýysymmen oqıtyndyqtan, 1990 jyly 1 qyrkúıekte Batys Qazaqstan Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýtynyń rektory S.Djýbaevpen kelisip, osy ınstıtýttyń eki aýdıtorııasynda qazaq synyptaryn ashtyq. Osy mektepte K.Kenjalıeva men D.Aqbolatova esimdi ustazdar boldy. Muǵalimder ata-analardyń qalaýymen konkýrs arqyly qabyldandy. Oqýshylardyń bilim sapasyn baqylaýda ustap, qoldan kelgen kómegimizdi aıaǵan joqpyz.
Sonaý 90-jyldary oblysymyzda barlyq qurylys toqtap turǵan tusta meniń Oral qalasy máslıhatynyń depýtaty retindegi usynysymnyń negizinde №30 mekteptiń ásem ǵımaraty salyna bastady. Mektep qurylysy júrip jatqan kezde ınstıtýt qabyrǵasyndaǵy synyptar ýaqytsha balabaqsha ǵımaratyna, keıin qurylys aıaqtalǵan soń M.Ǵabdýkenqyzy basqarǵan jáne onyń qalyptasýyna eńbegi sińgen №30 mektepke aýysty. Bul ıgi isimiz ata-analar tarapynan rızashylyq taýyp, qazaq tilin damytýǵa az da bolsa úles qosqanymyzdy maqtan tuttyq. Elbasymyz táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap ana tilimizdi damytýǵa basa mán berip, qolaıly jaǵdaılar jasalyp, tıisti zań shyǵarylyp, qazaq mektepteri kóptep ashyldy. Oral qalasynyń ózinde qazaqtildi mektepterdiń úlesi arta tústi.
Degenmen, Prezıdent óz maqalasynda memlekettik tildiń áli de bolsa sheshimin tappaǵan máselelerine alańdaıtynyn jetkizdi. Shynynda bul máseleniń sheshimin tabý elin syılaıtyn, ózin eldiń patrıoty dep esepteıtin árbir qazaqstandyqqa qatysty dep oılaımyn. Bıyl elimizdiń Táýelsizdigine – 30 jyl. Prezıdentimizdiń maqalasynda jazylǵan óte ózekti jer men til týraly máselelerdi sheshýdegi usynystaryn qoldaı otyryp, kópjyldyq tájirıbemniń keıbir kezeńderin eske túsirip, múmkin jastarymyzdyń bir kádesine jarap qalar degen úmitpen óz oılarymdy nazarlaryńyzǵa usyndym.
Asqar AQYShEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri
