Prezıdent • 25 Aqpan, 2021

Prezıdenttiń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń V otyrysynda sóılegen sózi

99 ret kórsetildi

Aqorda Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń V otyrysynda sóılegen sózin jarııalady, dep habarlaıdy Egemen.kz.

Qurmetti jıynǵa qatysýshylar!

Ulttyq keńestiń qyzmeti áýel bastan qoǵamnyń erekshe nazarynda. Onyń jumysyna sarapshylar men buqaralyq aqparat quraldary da qyzyǵýshylyq tanytýda.

Ulttyq keńes quramy jáne mindetteri týraly ártúrli usynystar aıtyldy. Tipti, qarama-qaıshy pikirler de boldy. Deı turǵanmen, alǵashqy kezden bastap Ulttyq keńes jumysqa belsene kiristi.

Biz osynda qabyldanatyn sheshimder arqyly eldegi júıeli reformalarǵa tyń serpin berýdi kózdeımiz.

Shyn máninde, Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýǵa zor úles qosyp keledi.

Sondyqtan osy alqaly jıyn elimizdegi aýqymdy ózgeristerge jol ashyp otyr deýge bolady.

 Bir jarym jyldan astam ýaqyt ishinde naqty nátıjelerge qol jetkizdik.

Keńes músheleri saıası reformalardyń birinshi toptamasyndaǵy sharalardy júzege asyrýǵa atsalysty.

Ekinshi toptamada kózdelgen jumystar da aıaqtalýǵa jaqyn.

Sonymen qatar saıası reformalardyń úshinshi toptamasy boıynsha jumys bastalyp ketti.

Búgingi tańda Ulttyq keńestiń usynysymen 13 zań qabyldandy. Taǵy 9 zań jobasy ázirlenip jatyr.

Zań shyǵarý jaýapty jáne kúrdeli jumys ekeni barshaǵa belgili. Osy turǵydan alǵanda, Keńes músheleri aýqymdy ister atqarýda.

Ulttyq keńes alǵashqy kezeńde óz qyzmetin konsýltatıvti-keńesshi organ retinde bastady.

Al, búginde jańa reformalar usynatyn mańyzdy qurylymǵa aınaldy.

Keńestiń árbir múshesine belsendi qoǵamdyq qyzmeti úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Mysaly, búgingi otyrysta Keńestiń birqatar músheleri sóz sóılep, jaqsy, tıimdi usynystar aıtty.

О́zderińizge málim, keńes turaqty rotasııa qaǵıdatyn basshylyqqa alyp jumys isteıdi. Osyǵan oraı qatarymyzǵa jańa azamattar kelip qosylýda. Olar keńes jumysyn odan ári jandandyrýǵa úles qosady dep senemiz.

Jalpy, Ulttyq keńes el múddesi úshin eńbek etip júrgen kóptegen azamattardy ortaq iske jumyldyrýda. Biraq, ómir bolǵan soń túrli jaǵdaılar bolady.

 

* * *

Iа, kak ı vse vy, tıajelo vosprınıal pechalnýıý vest ob ýhode ız jıznı Mıhaıla Dorofeeva – nashego kollegı po Sovetý. Eto byla bolshaıa poterıa dlıa vseh nas. On vnes znachımýıý leptý v stanovlenıe kazahstanskoı jýrnalıstıkı ı povyshenıe konkýrentosposobnostı ınformasıonnogo prostranstva strany. Eshe raz vyrajaıý soboleznovanııa ego rodnym ı blızkım.

 

Ývajaemye chleny Soveta!

V tekýshıh neprostyh ýslovııah my posledovatelno realızýem Strategııý modernızasıı strany. Nashı prıorıtety neızmenny. Eto povyshenıe kachestva jıznı vseh grajdan ı ýkreplenıe chelovecheskogo potensıala nasıı, postroenıe spravedlıvogo obshestva ı effektıvnogo gosýdarstva.

Na predydýshem zasedanıı  Soveta ıa obıavıl, chto god 30-letııa Nezavısımostı proıdet pod znakom ekonomıcheskıh ı polıtıcheskıh reform, razvıtııa obrazovanııa ı zdravoohranenııa, sıfrovızasıı, zashıty prav lıýdeı, reshenııa ekologıcheskıh problem.

Nasıonalnym sovetom prorabotano neskolko blokov konkretnyh mer ı ınısıatıv, po kotorym ıa hochý vyskazat svoıý pozısııý.

 

BIRINShI. Turǵyn-úı jáne ekonomıka saıasatyn jetildirý.

Halyqtyń turmys sapasyn arttyrýdyń basty sharttarynyń biri – turǵyndardy qoljetimdi baspanamen qamtamasyz etý.

Biz osy mańyzdy máseleni sheshý úshin aýqymdy sharalar qabyldap jatyrmyz.

Qazir azamattarymyz óziniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin turǵyn-úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa paıdalana bastady.  

Bul – buryn-sońdy bolmaǵan teńdessiz qadam.

Jańa bastamanyń júzege asqanyna bir aı ǵana ýaqyt  ótti. 

Sonyń ózinde myńdaǵan azamat kópten kútken baspanasyn aldy. Ipotekasyn ótedi nemese nesıesin azaıtty. Bul ádiletti qoǵam qaǵıdatyn júzege asyrýdyń naqty qadamdarynyń biri dep te aıtýǵa bolady. Kópshilikti qýantqan osy sheshimdi Ulttyq keńes qoldaǵanyn atap ótý qajet. Degenmen, turǵyn-úı máselesi azamattarymyz úshin áli de ózekti bolyp otyr. 

Byltyr turǵyn-úı qurylysynyń qarqyny 11,2 paıyzǵa ósti. Bul – jaqsy kórsetkish. Biraq, óńirlerdiń ahýaly árkelki. Mysaly, paıdalanýǵa berilgen daıyn úılerdiń 40 paıyzy tek
Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalarynda. Onyń ústine bul úılerdiń kópshiliginiń baǵasy áli de qymbat.   

Men Úkimettiń qańtar aıyndaǵy keńeıtilgen otyrysynda turǵyn-úı saıasatyn jetildirý úshin jańa usynystar ázirleýdi tapsyrdym. Úkimet aıtarlyqtaı tıimdi usynystar berdi. Jalpy, bul usynystardy qoldaımyn.

Degenmen, naryqtyń óz erejesi bar. Naqty ekonomıkalyq faktorlarǵa baılanysty qurylys kompanııalary qazir arzan úı salýǵa múddeli emes. Sol sebepti qoljetimdi ári sapaly úı salýdy jandandyrý úshin qurylys kompanııalarymen offteık, ıaǵnı aldyn ala satyp alý kelisimin jasaý kerek. Soǵan sáıkes turǵyn úıler «Nurly jer» baǵdarlamasyndaǵy baǵamen satyp alynady. Mundaı tásil synaq jobalary aıasynda aldyn ala pysyqtaldy. Endi, muny búkil el boıynsha júzege asyrǵan jón. Bul qadam az ýaqyttyń ishinde quny qoljetimdi jańa turǵyn úıler salýǵa múmkindik beredi.

Jalpy, baspana máselesin Ulttyq keńestiń ótken otyrysynda Lázzat Qojahmetova kótergen bolatyn.

Sonymen qatar aýyldyq jerdegi turǵyn-úı máselesin sheshý – asa ózekti mindet.

Jeke shańyraqqa ıe bolǵan jastarymyz aýylda turaqtap qalýdan qashpaıtyny anyq.

Jalpy, aýyldyq jerde úı salý baspana máselesin ǵana sheshpeıdi. Mundaı jumys ekonomıkalyq belsendilikti arttyrýǵa jáne turmys sapasyn jaqsartýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Sondyqtan memleket barynsha qoldaý kórsetýge tıis.

Baspana máselesi «Dıplommen aýylǵa» baǵdarlamasymen ǵana sheshilmeıdi. Bul iske áleýmettik jaýapkershiligi bar jumys berýshilerdi jumyldyrý kerek.

Kásipker óz jumysshylaryna arnap aýylda úı salsa, memleket oǵan ketken shyǵynnyń 50 paıyzyna deıin qaıtaratyn bolady. Bul qaı jaǵynan alyp qarasaq ta, bárine paıdaly. Jumysty durys jolǵa qoıa alsaq, osy bastama aýyldy damytýǵa jan-jaqty septigin tıgizedi.

Sondaı-aq qajetti mamandardy, eń aldymen, muǵalimder men dárigerlerdi, mal dárigerlerin aýylǵa tartýǵa múmkindik beredi. Úkimet bul tásildi osy jyldyń ekinshi jartysynan qaldyrmaı qoldanysqa engizýi kerek. 

 

Kelesi másele.

Aımaqtar arasynda teńgerimdi damý bolmasa, azamattardyń ál-aýqaty jáne jalpyulttyq órkendeý týraly aıtýdyń ózi artyq.

Buǵan deıin usynylǵan «Qýatty óńir – Qýatty memleket» qaǵıdasy – qur sóz emes. Bul – elimizdiń tabysty damýy úshin asa mańyzdy talap. 

Aımaqtardyń áleýetin arttyrý maqsatymen kezinde áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar quryldy. Mundaı qurylymdar qazir barlyq oblystar men respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda jumys isteıdi. Endi áleýmettik-kásipkerlik korporasııalardy tolyqqandy ınstıtýtqa aınaldyratyn kez keldi.

О́ńirlik korporasııalardyń jumysy qoǵamnyń ashyq ári tolyq baqylaýynda bolýǵa tıis. Quziretine jatpaıtyn jáne mańyzy tómen aktıvterdi onyń qaramaǵynan alyp tastaǵan jón.  Jalpy, osy korporasııalardyń qyzmetin úılestirý úshin aýqymdy jumys júrgizý qajet. Bul rette, Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń atalǵan máselege qatysty quzyretin kúsheıtý kerek.

Osylaısha biz kásipkerlerdiń ekonomıkadaǵy rólin arttyrýǵa basa mán berip otyrmyz. Iаǵnı, jańarǵan áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar jergilikti bıznestiń básekelesi emes, senimdi seriktesi bolýǵa tıis. 

 

*  *  *

Odnım ız glavnyh konkýrentnyh preımýshestv Kazahstana na globalnom ýrovne vsegda bylı bogatye ýglevodorodnye resýrsy.

Mejdý tem, mır vstýpıl v fazý «bolshogo energetıcheskogo perehoda».

Paradıgma ekonomıcheskogo razvıtııa, osnovannaıa na tradısıonnyh ıstochnıkah energıı, bezvozvratno ýhodıt v proshloe. Poetomý, narıadý s meramı po dıversıfıkasıı ekonomıkı ı snıjenııý ee energoemkostı, vajno posledovatelno dvıgatsıa v storoný «zelenyh» tehnologıı.

Ne sozdav blagoprııatnye ýslovııa dlıa razvıtııa alternatıvnoı energetıkı, my rıskýem beznadejno otstat ot mırovogo progressa. Medlıt v dannom voprose nelzıa. Sam ıa prıdaıý osoboe znachenıe razvıtııý alternatıvnoı energetıkı. Eto krıtıcheskı vajnaıa sfera, kotoraıa býdet opredelıat býdýshee Kazahstana.

V nasheı strane deıstvýet Zakon
«O podderjke ıspolzovanııa vozobnovlıaemyh ıstochnıkov energıı» (vody, vetra, solnsa), prınıatyı v ııýle 2009 goda. Odnako, on ne reglamentırýet proızvodstvo ı ıspolzovanıe vseh alternatıvnyh ıstochnıkov energıı. V tom chısle takıh, kak vodorod, promyshlennye gazy, gazometan ýgolnyh plastov, bıotoplıvo, tverdye bytovye othody.

V selom prınsıpy ı mery gosýdarstvennoı polıtıkı v takoı strategıcheskı vajnoı sfere ostaıýtsıa neopredelennymı. Ob etom na proshlom zasedanıı Nasıonalnogo soveta govorıl Arman Kashkınbekov.

Poetomý trebýetsıa razrabotat novyı zakon po voprosam razvıtııa alternatıvnoı energetıkı. V nem sledýet otrazıt podhody ı normy regýlırovanııa ne tolko vozobnovlıaemyh, no ı vseh alternatıvnyh ıstochnıkov energıı.

Porýchaıý Pravıtelstvý podgotovıt sootvetstvýıýshıı zakonoproekt ı vnestı ego na rassmotrenıe v Parlament.

 

EKINShI. Bilim berý máseleleri.

Barlyq azamattarǵa birdeı múmkindik berý – tutas qoǵam damýynyń kepili. Bul ustanym, ásirese, bilim salasy úshin óte mańyzdy.

Shyn máninde, bilim berý máseleleri árqaısymyzdy tolǵandyrady. Sońǵy jyldary biz bilim berý júıesin damytýdyń basty baǵyttaryn, joldary men negizgi kórsetkishterin aıqyndadyq.  Endi, naqty sheshimder qabyldaýymyz kerek.

Jalpy, bilim berý júıesinde aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııanyń róli aıryqsha. Bul, ásirese, indet kezinde anyq baıqaldy.

Mobıldi operatorlardyń «Bilim» tarıfi karantın ýaqytynda qashyqtan oqytýǵa keńinen jol ashty.  Sonyń arqasynda Qazaqstannyń
600 bilim berý resýrsyn shekteýsiz paıdalanýǵa múmkindik týdy. Bul qadam oqýshylardyń arasyndaǵy sıfrlyq teńsizdikti azaıtýǵa aıtarlyqtaı yqpal etti.     

Qashyqtan bilim berýdi damytýdyń osy ádisin toqtatpaı, jalǵastyra berý qajet dep sanaımyn.

Sondaı-aq, ınternet tarıfteri aıasynda otandyq bilim berý resýrstaryn mektepterge tegin usyný kerek. Úkimetke bul sheshimderdi jan-jaqty pysyqtaýdy tapsyramyn.

Taǵy bir mańyzdy mindet – pedagogıka jáne medısına kadrlaryn daıarlaý.

Qazirdiń ózinde kóptegen óńirlerde osy sala mamandarynyń tapshylyǵy erekshe baıqalyp otyr.

Bul – óte kúrdeli másele, ony jedel sheshýimiz kerek. Memleket osy ahýaldy túzetý úshin naqty sharalardy qolǵa aldy.  

Muǵalimder men dárigerlerdiń jalaqysyn kóbeıtip, áleýmettik mártebesin arttyryp jatyrmyz. Buǵan deıin biz pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarynda oqıtyn stýdentterdiń stıpendııasyn kóterý týraly sheshim qabyldadyq. Bul qadam óz jemisin berdi.

Sondyqtan medısınalyq oqý oryndaryndaǵy stıpendııany kóbeıtý qajet. 

 

TRETII BLOK . Formırovanıe ınklıýzıvnoı obshestvennoı sredy.

Sıstemnaıa podderjka lıs s ınvalıdnostıý harakterna dlıa progressıvnyh ı sosıalno otvetstvennyh gosýdarstv. Nam neobhodımo na postoıannoı osnove ýlýchshat rabotý v etom napravlenıı.

V Kazahstane rastet kolıchestvo deteı s osobymı obrazovatelnymı potrebnostıamı. Prı etom deıstvýıýshıe normy po fýnksıonırovanııý podobnyh spesıalızırovannyh organızasıı ýstarelı.

Chtoby proıtı obsledovanıe, detı vynýjdeny polgoda jdat svoeı ocheredı. Posle chego ım trebýetsıa vsestoronnıaıa kompleksnaıa reabılıtasııa. Sootvetstvýıýshıh ýchrejdenıı dlıa etogo ne hvataet. Poetomý nýjno obnovıt normatıvy v dannoı sfere s ýchetom spesıfıkı regıonov ı sovremennyh standartov.

Segodnıa odna psıhologo-medısınsko-pedagogıcheskaıa komıssııa ohvatyvaet
60 tysıach deteı. Dlıa povyshenııa effektıvnostı ıh raboty etot normatıv neobhodımo snızıt do 50 tysıach deteı. Konechno, eto potrebýet vydelenııa dopolnıtelnyh resýrsov, no vajno, chto nýjdaıýshıesıa v professıonalnoı pomoshı detı smogýt polýchat bolee kachestvennye ýslýgı.

Sledýet takje vvestı gosýdarstvennyı obrazovatelnyı zakaz na spesıalnýıý psıhologo-pedagogıcheskýıý podderjký rebıat s osobymı potrebnostıamı. Eto pozvolıt bez bolshıh bıýdjetnyh rashodov znachıtelno ývelıchıt ohvat deteı etımı ýslýgamı.

V selom Pravıtelstvý nýjno vzıat na osobyı kontrol mejvedomstvennoe vzaımodeıstvıe treh profılnyh mınısterstv – obrazovanııa ı naýkı; zdravoohranenııa; trýda ı sosıalnoı zashıty naselenııa.

Trebýetsıa obespechıt kachestvennoe ıspolnenıe spesıalnoı dorojnoı karty, rasschıtannoı na 2021-2023 gody.

Neobhodımo ýlýchshıt skrınıng deteı rannego vozrasta, ýsılıt deıatelnost sosıalnyh slýjb prı organızasııah pervıchnoı medıko-sanıtarnoı pomoshı.

Ýpolnomochennym organam predstoıt sostavıt ponıatnyı algorıtm deıstvıı v vıde edınogo marshrýta dlıa rebenka s osobymı potrebnostıamı ı ego semı. S ýchetom ımeıýshıhsıa v regıonah spesıalnyh ýchrejdenıı v nem doljny byt predýsmotreny vse okazyvaemye gosýdarstvom ýslýgı, nachınaıa s momenta rojdenııa rebenka.

Mınısterstvý obrazovanııa ı naýkı sledýet provodıt bolee aksentırovannýıý rabotý v chastı realızasıı prav osobyh deteı na obrazovanıe.

Ýveren, vse etı mery býdýt sposobstvovat polnosennoı realızasıı potensıala deteı s osobymı potrebnostıamı.

 

*  *  *

Kelesi mańyzdy másele – múmkindigi shekteýli adamdarǵa barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý.

Eń aldymen, barlyq sanattaǵy múgedektikti anyqtaý rásimderin túbegeıli jeńildetý kerek.

Qazir kútimge muqtaj adamdardyń ózine tıesili áleýmettik qyzmetterdi paıdalanýy óte qıyn. Olar onsyz da belgili nárseni dáleldeý úshin túrli keńseniń tabaldyryǵyn tozdyrýǵa májbúr. Sıfrlyq tehnologııalar men avtomattandyrý dáýirinde mundaıǵa jol berýge bolmaıdy. Sondyqtan jumys tásilin dereý ózgertý qajet. 

Biryńǵaı aqparattyq qor (baza) quryp, jurtqa yńǵaıly ári jumys isteýge ońtaıly júıeni nege jasamasqa?

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń aqparattyq júıelerin biriktirý kerek. Bul jumysty jedeldetý qajet.  

Azamattar ózderine qajetti qyzmettiń barlyǵyn bir ǵana medısınalyq mekemeden alýǵa tıis. Osy jobany bıylǵy 1 shildeden bastap synaq retinde, al 2022 jylǵy 1 qańtardan bastap tolyqqandy júzege asyrýdy tapsyramyn. 

 

*  *  *

Aktýalen takje vopros obespechenııa fızıcheskogo dostýpa dlıa lıs s ınvalıdnostıý na obekty jıloı, sosıalnoı ı transportnoı ınfrastrýktýry.

Nesmotrıa na opredelennyı progress, ý nas vse eshe ımeıýtsıa bolshıe problemy v dannoı sfere.

V chastnostı, stroıtelnye normy ı pravıla bylı prıvedeny k mejdýnarodnym standartam dostýpnostı v 2015 godý.

Odnako do sıh por otsýtstvýıýt krıterıı osenkı dostýpnostı obektov, sproektırovannyh ı sdannyh v eksplýatasııý do 2015 goda.

My daje vvelı admınıstratıvnýıý otvetstvennost za nesoblıýdenıe ýslovıı dostýpnostı, no deıstvýıýshıe standarty prodoljaıýt povsemestno narýshatsıa.

Na praktıke malomobılnye grajdane ne vsegda ımeıýt elementarnýıý vozmojnost samostoıatelno pokınýt svoı dom ı vyıtı na ýlısý. Ne govorıa ýje o tom, chtoby dobratsıa do kakogo-lıbo obekta ı peredvıgatsıa v nem. Etý trevojnýıý ı neprıemlemýıý sıtýasııý neobhodımo  kardınalno menıat.

Nýjno srochno prınıat deıstvennye normatıvnye pravovye akty dlıa obespechenııa bezbarernogo dostýpa lıs s ogranıchennymı vozmojnostıamı k vostrebovannym obektam po prınsıpý «ot poroga do poroga».

V etoı svıazı mestnym ıspolnıtelnym organam sledýet razrabotat Spısok ılı  Kartý vostrebovannyh obektov.

Ona doljna vklıýchat vse naıbolee poseshaemye organızasıı – sentry obslýjıvanııa naselenııa, medısınskıe, obrazovatelnye ı drýgıe ýchrejdenııa.

Na eıo baze akımy prıvedýt etı obekty v polnoe sootvetstvıe s trebovanııamı. Konkretnyh ı sıstemnyh ýlýchshenıı v dannoı sfere jdýt tysıachı nashıh sootechestvennıkov.

 

TО́RTINShI. Adam quqyǵyn qorǵaý.

Eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etý – mańyzdy máseleniń biri. Bul oraıda álemdik úrdisterdi basshylyqqa alýymyz qajet. 

Qazir eńbek qaýipsizdigin qorǵaý kezinde aldyn alý sharalaryna basymdyq beriledi.  Bul – halyqaralyq tájirıbe.

Ásirese, kásiptik qaterlerdi baǵalaý jáne olardy retteýdiń tıimdi júıesin qurý – aıryqsha nazarda. Eńbek qaýipsizdigin qorǵaýdyń ulttyq júıesin jańǵyrtý barysynda osy qaǵıdattardy negizge alý kerek. 

Qaýip-qaterdi anyqtap, onyń aldyn alý tásilderin engizýimiz qajet.  Bul – jumysshylardyń densaýlyǵyna zardabyn tıgizetin óndiristik túıtkilderdi barynsha azaıtý degen sóz.   

О́kinishke qaraı, biz qazir mundaı máselege ábden kesh mán beremiz.    

Qazaqstanda eńbek qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń 2025 jylǵa deıingi
is-sharalar josparyn ázirlegen jón. Bul qujatty Úkimet, jumys berýshiler jáne kásipodaq ókilderi birlese daıyndaǵany abzal. 

Iri jáne orta kásiporyndardyń ıeleri men basshylary jumysshylardyń áleýmettik talaptaryn nazarda ustaýy qajet.

Kompanııalarda áleýmettik úılesim bolýǵa tıis.

 

*  *  *

Peredovye mejdýnarodnye standarty doljny rasprostranıatsıa na vsıý sferý zashıty prav cheloveka v nasheı strane.

Polnosennym ınstrýmentom osenkı kachestva realızasıı prav cheloveka ıavlıaıýtsıa ındıkatory ıh soblıýdenııa.

V tekýsheı mırovoı praktıke sýshestvýıýt 14 globalnyh ındıkatorov, razrabotannyh Ýpravlenıem Verhovnogo komıssara Organızasıı Obedınennyh Nasıı po pravam cheloveka. Predlagaıý na ıh osnove nachat poetapnoe vnedrenıe Nasıonalnyh ındıkatorov osenkı soblıýdenııa prav cheloveka.

Schıtaıý, chto takoı shag ýsılıt provodımýıý gosýdarstvennýıý polıtıký v etoı sfere.

 

*  *  *

О́skeleń urpaqtyń densaýlyǵyna «áleýmettik keselder» zalalyn tıgizedi.  

Shylym shegýge, ishimdikke jáne esirtkige táýeldi bolý – keńinen taralǵan jaǵymsyz ádetter.

Buǵan qosa sońǵy kezde jastar arasynda lýdomanııa, ıaǵnı qumar oıyndarǵa táýeldilik beleń alýda. Bul keselden qumarpazdardyń ózderi ǵana emes, olardyń otbasy, týystary men jaqyndary zardap shegedi. 

Jasóspirimderimiz zamanaýı tehnologııalardyń yqpalymen qumar oıyndaryna ońaı shyrmalatyn boldy.

Býkmekerler men kazınolar ınternette tolassyz jarnama jasap, jurtty eriksiz eliktirýde. Memleket buǵan shekteý qoıý úshin birqatar mańyzdy sharalar qabyldady. Biraq, bul sharalar, árıne, jetkiliksiz.

Jas urpaqty qumar oıynnyń zııandy yqpalynan jan-jaqty qorǵaýymyz kerek. Máseleni sheshý úshin jańa tásilderdi qoldaný qajet.

Balalardy jáne kánigi qumarpazdardy oıynǵa tartqan nemese sondaı jaǵdaıǵa jol bergen zańdy tulǵalar ákimshilik jaýapkershilikke tartylýǵa tıis. Qajet bolsa, olardy lısenzııasynan aıyramyz.

Qazir osyndaı zańsyz qyzmeti úshin jeke tulǵalarǵa 200 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde ǵana aıyppul salynady.

Shetel azamattarynyń el aýmaǵynda qumar oıyndardy zańsyz júrgizip, lotereıa uıymdastyrý arqyly tabys tabýyna tyıym salý kerek.  

Lýdomanııaǵa jan-jaqty tosqaýyl qoıýǵa tıispiz. Bul rette, zańnamalyq shara qabyldaýmen shektelip qalýǵa bolmaıdy. Osyndaı jaǵdaıdyń aldyn alý maqsatymen tıimdi tásilder qoldaný qajet.

Zańsyz oıyn bıznesimen kúresý úshin qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý asa mańyzdy. Osy mindetterdi oryndaýǵa quzyrly organdar belsendi atsalysýy kerek. 

 

*  *  *

Ostreısheı sosıalnoı problemoı ıavlıaetsıa bytovoe nasılıe v otnoshenıı jenshın.

Ejegodno v nasheı strane regıstrırýetsıa bolee 2,5 tysıach prestýplenıı protıv jenshın, v tom chısle s letalnymı ıshodamı.

Nasılıe protıv jenshın lıshaet ıh polnosennogo ýchastııa v jıznı obshestva ı okazyvaet negatıvnoe vlııanıe na ınstıtýt semı. Reshenıe etogo nabolevshego voprosa vozmojno tolko obshımı ýsılııamı gosorganov ı nepravıtelstvennyh organızasıı.

Prı etom klıýchevaıa rol zdes otvodıtsıa spesıalnym podrazdelenııam mınısterstva vnýtrennıh del po zashıte jenshın ı deteı ot nasılııa, sozdannym eshe v 1999 godý. Onı doljny byt effektıvnym zvenom vzaımodeıstvııa polısıı s grajdanskım obshestvom.

Odnako v svoe vremıa ıh shtatnaıa chıslennost byla sokrashena pochtı napolovıný, prıchem v teh regıonah, gde naıbolee chasto fıksırýıýtsıa fakty bytovogo nasılııa. Etý problemý na ploshadke Soveta podnımala sosıolog Gýlmıra Ileýova.

Porýchaıý mınısterstvý vnýtrennıh del po vozmojnostı vosstanovıt shtat spespodrazdelenıı po zashıte jenshın ı deteı ot nasılııa.

V etoı svıazı otmechý ınısıatıvý Aıgýl Orynbek. Ona predlojıla vvestı spesıalızasııý jenshın-sledovateleı po nasılstvennym prestýplenııam, sovershennym protıv jenshın ı deteı. Eto pozvolıt ne dopýskat fakty predvzıatogo ı netaktıchnogo otnoshenııa k poterpevshım.

Rahım Oshakbaev peredal mne pısmo-obrashenıe vıdnyh ıýrıstov ı obshestvennyh deıateleı s prosboı zakonodatelno ýjestochıt nakazanıe za semeıno-bytovoe nasılıe. Etý ınteresnýıý ınısıatıvý sledýet shıroko obsýdıt ı vozmojno my prımem sootvetstvýıýshıe mery v zakonodatelnom porıadke.

Sledýıýshıı vajnyı vopros – obespechenıe prav cheloveka v penıtensıarnyh ýchrejdenııah ı slýjebnyh pomeshenııah polısıı.

Praktıka pokazyvaet, chto deıstvýıýshaıa sıstema vıdeonablıýdenııa ne v polnoı mere obespechıvaet monıtorıng proıshodıashego v stenah etıh zavedenıı.

Mnogıe mesta v nıh vse eshe ostaıýtsıa vne polıa zrenııa.

Nýjno peresmotret konsepsııý vıdeokontrolıa deıatelnostı pravoohranıtelnyh organov, osobenno v chastı ýstranenııa faktorov, sposobstvýıýshıh ýkrytııý protıvopravnyh deıstvıı.

Imenno poetomý v svoem Poslanıı ıa porýchıl vnedrıt sıstemý vıdeonablıýdenııa, kotoraıa doljna ohvatıt vse «nevıdımye» ýchastkı.

Teper dlıa dostıjenııa postavlennoı selı mınısterstvý vnýtrennıh del sovmestno s zaınteresovannymı gosorganamı ı pravozashıtnıkamı nýjno razrabotat Plan konkretnyh deıstvıı. Prıchem rech ıdet ne tolko o kontrole deıstvıı sotrýdnıkov pravoohranıtelnyh organov, no ı zaklıýchennyh. Poskolký my znaem, chto onı ıspolzýıýt praktıký provokasıonnyh deıstvıı v adres sotrýdnıkov pravoohranıtelnyh organov. To est kontrol býdet, kak by oboıýdnyı ı samoe glavnoe býdet obespechena prozrachnost.  V rezýltate etoı prozrachnostı  my mojem prınımat sootvetstvýıýshee reshenıe. Býdet ıasna vsıa kartına

V ramkah etogo proekta aktıvnýıý rabotý provodıt Jemıs Týrmagambetova.

My doljny polýchıt chetkýıý kartıný togo, gde ı kak soderjatsıa zaderjannye, podozrevaemye ı osýjdennye, kakıe mery v otnoshenıı nıh prınımaıýt predstavıtelı pravoporıadka.

 

*  *  *

Stroıtelstvo pravovogo gosýdarstva nevozmojno bez sılnoı ı nezavısımoı advokatýry.

Effektıvnost gosapparata v znachıtelnoı stepenı svıazana s sozdanıem vozmojnosteı dlıa professıonalnoı zashıty prav ı ınteresov grajdan ı predprııatıı.

Ot etogo takje zavısıt ýroven predprınımatelskoı ı ınvestısıonnoı aktıvnostı v strane.

Poetomý rol advokata zdes slojno pereosenıt.

V ramkah Nasıonalnogo soveta advokatskaıa problematıka neodnokratno podnımalas Aıman Ýmarovoı.

Mnogıe ınısıatıvy chlenov Soveta nashlı otrajenıe v zakonoproekte «O vnesenıı ızmenenıı ı dopolnenıı v nekotorye zakonodatelnye akty Respýblıkı Kazahstan po voprosam advokatskoı deıatelnostı ı ıýrıdıcheskoı pomoshı».

V chastnostı, mojno otmetıt predlojenıe po ısklıýchenııý normy o pojıznennom lıshenıı advokatov lısenzıı za prostýpkı, svıazannye s nesoblıýdenıem professıonalnoı etıkı, prınsıpov okazanııa ıýrıdıcheskoı pomoshı.

Otdelnogo vnımanııa zaslýjıvaıýt novelly po povyshenııý sostıazatelnostı storon, obespechenııý ravenstva prokýrora ı advokata v sýdebnom prosesse.

Proshý parlamentarıev prı rassmotrenıı dannogo zakonoproekta prınıat vo vnımanıe predlojenııa chlenov Nasıonalnogo soveta.

 

BESINShI. Saıası reformalardy júıeli negizde júzege asyrý.

Ulttyq keńes bastamashy bolǵan reformalardyń eki toptamasy elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine tyń serpin berdi.

Biz qazirdiń ózinde sol mańyzdy bastamalardyń jemisin kórip otyrmyz. 

Jetinshi shaqyrylymdaǵy Parlamenttiń birinshi sessııasynyń ashylýynda men saıası reformalardyń úshinshi toptamasyn usyndym.

Oǵan Ulttyq keńes músheleriniń, saıası partııalardyń, sarapshylar men azamattyq qoǵam ókilderiniń usynystary negiz boldy.

Qazaqstannyń saıası júıesin odan ári damytyp, adam quqyǵyn qorǵaý júıesin jetildirý úshin tyń bastamalar kóterý óte mańyzdy. Sondaı-aq bul saıası básekeni kúsheıtedi, azamattardyń memlekettik saıasatqa yqpal etý múmkindigin arttyrady.

Saıası reformalardyń úshinshi toptamasyn júzege asyrý úshin qoldanystaǵy zańnamaǵa túzetý engiziledi.    

Quzyrly organdarǵa tıisti zań jobalaryn jedel ázirleýdi tapsyramyn.

Ulttyq keńeske múshe Parlament depýtattary jáne búkil depýtattyq korpýs bul jumysqa belsene kirisedi dep senemin.

Osy saladaǵy júıeli ózgerister el ishinde ǵana emes, halyqaralyq baıqaýshylar tarapynan da keń qoldaý tabýda.

Meniń birqatar sheteldik áriptesterim jáne bedeldi sarapshylar elimizde júzege asyrylyp jatqan saıası reformalar týraly oń pikir aıtýda.

Olar saıası jańǵyrýdyń san qyrly jáne kúrdeli úderis ekenin óte jaqsy túsinedi.

Al, reformalardy synaıtyndar kóbinese máselege ústirt qaraıdy nemese jaǵdaıymyzdyń ereksheligin ádeıi túsingisi kelmeıdi.

Biz túıtkildi tustarymyzdy jaqsy bilemiz. Ustanymymyz – aıqyn.

Barlyq máselelerdi keń aýqymdy dıalog pen mámile arqyly birtindep sheshemiz.  

Saıası jańǵyrýdy mindetti túrde júzege asyramyz.  Bul – bizdiń uzaq merzimge arnalǵan negizgi maqsattarymyzdyń biri. Men osy máselege aıryqsha mán berip otyrmyn.

Biz reformalardy bireýge unaý úshin, olardyń aldynda jaqsy kóriný úshin ne bolmasa bireýlerge esep berý úshin júrgizip otyrǵanymyz joq.

Reformalardy eshkimge jaltaqtamaı, udaıy iske asyratyn bolamyz.

Basty maqsat – elimizdiń kúsh-qýatyn, áleýetin nyǵaıtý jáne eń aldymen, halqymyzdyń ál-aýqatyn arttyrý úshin tıimdi sheshimder qabyldaý. Buǵan eshkimniń kúmáni bolmaýǵa tıis.

Taǵy bir mańyzdy másele – ózin-ózi basqarý tájirıbesin damytý jáne jergilikti deńgeıdegi saılaý ınstıtýtyn nyǵaıtý.     

Aýylda, aýdanda turatyn árbir jan óziniń jáne otbasynyń bolashaǵyna ózi jaýapty ekenin sezinýge tıis. Olardyń pikiri barynsha eskerilýi kerek.    

 Men byltyrǵy Joldaýymda Úkimetke Jergilikti ózin-ózi basqarýdy damytýdyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyrdym. Tıisti jumystar atqarylýda.

Bul qujattyń jobasyn Reformalar jónindegi joǵary keńes aldaǵy ýaqytta qaraıtyn bolady.  

Al, birinshi jartyjyldyqta máseleni keıinge ysyrmaı, tıisti zań jobasyn daıyndaýǵa kirisý kerek. 

Strategııalyq mańyzy bar osy qujattarda búgingi ahýaldyń erekshelikteri eskerilýge tıis.

 

*  *  *

Qazir biz kentterdiń, aýyldar men aýyldyq okrýgterdiń ákimderin tikeleı saılaýǵa daıyndalyp jatyrmyz.

Saılaý bıyl shamamen tamyz-jeltoqsan aılary arasynda ótedi.

Osy jyly 786 aýyl ákiminiń ókilettigi aıaqtalady. Iаǵnı, 800 jýyq eldi-mekendi qamtıtyn jergilikti saılaý naýqany ótedi. Bul elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirindegi eleýli oqıǵa bolmaq.  

Saılaý týraly zańnamaǵa engiziletin barlyq ózgerister men tolyqtyrýlar pysyqtalýda. Tıisti zań aldaǵy ýaqytta qabyldanady. Sodan keıin ǵana kentterdiń, aýyldar men aýyldyq okrýg ákimderiniń tikeleı saılaýyna qajetti barlyq normatıvtik-quqyqtyq negiz tolyǵymen qalyptasady dep aıta alamyz.  Biraq, biz munymen shektelip qalmaımyz.

Kelesi mańyzdy qadam – aýdan ákimderiniń tikeleı saılaýy.

Men bul saılaýdy 2024 jyly ótkizý kerek dep sanaımyn. Osy bastama elimizdi demokratııalandyrýǵa jáne jergilikti basqarý ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa eleýli úles qosady dep senemin.

Túptep kelgende, aýdandarda saılaý ótkizý halyq bıligin ornatýdyń aıqyn kórinisi bolmaq. Sondyqtan quzyrly memlekettik organdarǵa qajetti daıyndyq jumystaryn júrgizýdi tapsyramyn.    

 

*  *  *

Kazahstan otnosıtsıa k mnogochıslennoı grýppe stran, gde zapresheno dvoınoe grajdanstvo.

Sootvetstvýıýshaıa norma est v nasheı Konstıtýsıı.

Odnako v poslednee vremıa my vse chashe fıksırýem fakty nalıchııa dvoınogo grajdanstva daje ý gosýdarstvennyh slýjashıh. Eto nedopýstımo po ponıatnym prıchınam.

Dannaıa problema ochen sereznaıa, poskolký kasaetsıa nasıonalnoı bezopasnostı. Nýjno presekat podobnye fakty.

V proshlom godý v svoem Poslanıı ıa dal porýchenıe ývolnıat s zanımaemyh doljnosteı gosýdarstvennyh slýjashıh, rýkovodıteleı kvazıgosýdarstvennyh organızasıı v slýchae vyıavlenııa ý nıh dvoınogo grajdanstva.

Proshý Pravıtelstvo ı Agentstvo po delam gosýdarstvennoı slýjby dolojıt o rezýltatah prodelannoı raboty.

Po vseı vıdımostı trebýetsıa eshe bolee ýjestochıt otvetstvennost za takıe narýshenııa.

 

*  *  *

Halqymyz úshin jer máselesi qashanda asa mańyzdy. 

Bul – memlekettigimizdiń berik negizi jáne qasıetti sımvoly. 

Qazaqtyń jeri sheteldikterge satylmaıdy dep birneshe ret aıttym.

Bul máselege qatysty qaýesetterdi toqtatý qajet.

Sondyqtan, men mynadaı naqty sheshimder qabyldadym.

Birinshiden, sheteldikterge jáne sheteldik zańdy tulǵalarǵa  aýyl sharýashylyǵy jerlerin satýǵa, jalǵa berýge zań júzinde birjola tyıym salýdy tapsyramyn.

Bul sheteldikterdiń úlesi bar zańdy tulǵalarǵa da qatysty. Men muny Prezıdenttiń zań shyǵarý bastamasy arqyly jedel túrde júzege asyrý qajet dep sheshtim.    

Prezıdent Ákimshiligi dál osy máselege baılanysty tıisti zań jobasyn ázirleýi kerek. 

Ekinshiden, bir aıdyń ishinde Jer reformasy jónindegi komıssııany quryp, 25 naýryzda jumysqa kirisýdi tapsyramyn. Komıssııanyń quramyna agrarlyq sektordyń bedeldi ókilderin jáne jer máselesin jetik biletin sarapshylardy qosý kerek.

Úshinshiden, Úkimetke bıylǵy tamyz aıynyń sońyna deıin jer reformasynyń negizgi máseleleri boıynsha ortaq mámile arqyly túbegeıli baılam jasaýdy tapsyramyn.

Tórtinshiden, komıssııa jumysynyń árbir kezeńi jáne onda usynylǵan sharalar týraly halyqty únemi habardar etip otyrý kerek.

Basty mindettiń biri – komıssııa jumysynyń jáne sheshim qabyldaýdyń meılinshe ashyqtyǵyn kórsetý.

Biz jerge qatysty qoǵam tarapynan kóterilgen barlyq máseleni durys jáne tıimdi sheshe  alamyz dep senemin.  

Bul sheshimder, eń aldymen, el ekonomıkasyn damytýǵa jáne azamattardyń turmys sapasyn arttyrýǵa arnalǵan.

Eń bastysy, jer sheteldikterge satylmaıtyny týraly túbegeıli sheshim qabyldandy.

 

Qurmetti Keńes músheleri!

Búgingi otyrysta aýqymdy ári mańyzdy máselelerdi talqyladyq.

Elimizdi júıeli reformalaýǵa qajetti naqty sharalardy aıqyndadyq, tıisti sheshimderdi qabyldadyq.

Bıyl – memleketimiz úshin erekshe jyl.

Táýelsizdiktiń 30 jyldyq belesin atap ótemiz. Sondaı-aq bul – aıryqsha syn-qaterler kezeńi.

Biz kez-kelgen qıyndyqqa daıyn bolýymyz kerek. Elimizdiń bolashaqtaǵy damý joly osy synnan súrinbeı ótýimizge baılanysty.

Biz josparlaǵan ózgeristerdi oıdaǵydaı júzege asyrýǵa kúsh-jigerimizdi salýymyz kerek.

Barlyq negizgi baǵyttar men salalar boıynsha alǵa ilgerileýimiz qajet. Bul maqsatqa syndarly jáne ózara senimdi dıalogtyń arqasynda qol jetkizýge bolady.

 

*  *  *

Formırovanıe effektıvnyh vertıkalnyh svıazeı mejdý gosýdarstvom ı obshestvom – odna ız vajneıshıh zadach Nasıonalnogo soveta.

Narıadý s etım ego mıssıeı ıavlıaetsıa ı vystraıvanıe konstrýktıvnogo gorızontalnogo dıaloga mejdý razlıchnymı obshestvennymı grýppamı, lıderamı mnenıı.

K sojalenııý, segodnıa my nablıýdaem snıjenıe kachestvennogo ýrovnıa obshestvennoı dıskýssıı.

Neredkı sıtýasıı, kogda te ılı ınye deıatelı v pogone za «haıpom» býdorajat ı vvodıat v zablýjdenıe grajdan ı nıchem ne podkreplennymı ı otkrovenno popýlıstskımı zaıavlenııamı.

Iаrkıı prımer – destrýktıvnaıa pozısııa tak nazyvaemyh antıvakserov.

Nastorajıvaet neprımırımost vzglıadov, odnobokost podhodov v obsýjdenıı razlıchnyh sosıalno znachımyh voprosov.

Vse eto vedet k dezorıentasıı obshestva, formırýet atmosferý nedoverııa drýg k drýgý ı, v konechnom schete, tormozıt progress nasıı.

Nedopýstımo, chtoby takıe negatıvnye proıavlenııa stalı domınırýıýsheı tendensıeı.

Obshestvennaıa deıatelnost – eto vysokaıa mıssııa, no v toje vremıa eto ı vysokaıa otvetstvennost, prejde vsego, pered sograjdanamı.

Ochen vajno ponımat posledstvııa svoıh slov ı deıstvıı.

Zadacha Nasıonalnogo soveta sposobstvovat formırovanııý garmonıchnoı obshestvennoı sredy, ýkorenenııý norm sıvılızovannogo dıaloga.

Vy doljny zadavat ton v etom voprose.

Bul rette, «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy basty ról atqaratynyn qaıtalap aıtqym keledi. Sonyń arqasynda áleýmettik áriptestik pen janashyrlyq dástúri nyǵaıa túseri sózsiz.

Jurtshylyq oń ózgeristerge óz úlesin qosyp jatqanyn sezinýge tıis.

Biz jańǵyrýdyń túpki maqsaty ádil qoǵam qurý ekenine árdaıym basa nazar aýdarýymyz qajet. Ár azamatymyz saıasatta, ekonomıkada jáne áleýmettik salada teń quqyqtarǵa ıe bolýy kerek.

Azamattardyń ózekti máselelerin sheshý jáne olardyń turmys sapasyn jaqsartý – memlekettik saıasattyń negizgi baǵyty. Osyny umytpaǵan jón.

Bizge naqty is pen naqty nátıjege jetkizetin ıdeologııa qajet. Osyndaı aıqyn ustanym HHI ǵasyrda básekege qabiletti ult bolyp qalyptasýymyzǵa jol ashady.

Barshańyzǵa raqmet!

Barshańyzǵa tabys tileımin!

Sońǵy jańalyqtar

Elordada dámhanadan órt shyqty

Elorda • Búgin, 16:21

Aldaǵy apta kún jylynady

Aýa raıy • Búgin, 12:57

Kósh basynda – «Manchester Sıtı»

Fýtbol • Búgin, 12:21

Súıispenshilik sabaǵy

Aımaqtar • Búgin, 12:15

Almatyda aıaldamadan náreste tabyldy

Qoǵam • Búgin, 11:34

It asyraýdyń da óz erejesi bar

Qoǵam • Búgin, 11:00

Elordada kún jylyna bastaıdy

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Túrmege kitap syılady

Aımaqtar • Búgin, 10:10

Jetisý dıqandary jer ıgerip jatyr

Aımaqtar • Búgin, 10:07

Qostanaıda aýa sapasy nasharlaıdy

Aýa raıy • Búgin, 09:05

Jaqsynyń aty ólmeıdi...

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Otandyq vaksınany qoldaný josparda bar

Medısına • Búgin, 08:20

Teńdik túbi – birlik

Elbasy • Búgin, 08:03

Aıaq kıimdi sıfrly tańbalaý engiziledi

Tehnologııa • Búgin, 07:49

Jeke kýáliktiń qajeti bolmaıdy

Saıasat • Búgin, 07:47

Kólik quralynyń elektrondy pasporty

Tehnologııa • Búgin, 07:45

Taldynyń mańyn tazartty

Rýhanııat • Búgin, 07:38

Jol ústindegi muztaý

Oqıǵa • Búgin, 07:34

Taldyqudyq neden taryqty?

Aımaqtar • Búgin, 07:33

Qaı eldiń sardarlaryn daıarlap júrmiz?

Aımaqtar • Búgin, 07:30

Qubyrdaǵy sýdyń sapasy qandaı?

Qoǵam • Búgin, 07:28

Jahandaný jaıy ózekti

Qoǵam • Búgin, 07:24

Qoǵamdyq kóliktegi qordalanǵan másele

Aımaqtar • Búgin, 07:24

Uqsas jańalyqtar