Rýhanııat • 20 Sáýir, 2021

«Aǵam bar edi mir tildi...»

205 ret kórsetildi

Átteń bir qapy dúnıe-aı!

Bul maqala burynyraqta, keıipkerdiń kózi tirisinde jazylǵany jón-tuǵyn. Kerenaýlyqtyń kesirinen sozbalaqqa salyp júrgende Jetisýdan jaısyz habar jetti. О́zektegi ókinishti basýdyń endigi joly – marqumnyń myna ómirdegi ónegeli isterin eske alý bolsa kerek.

Aǵam týraly aıtarym kóp-aq sııaqty edi. Aq qaǵazǵa qol artsam boldy, qara qalamnan sóz sorǵalap qoıa beretindeı kórinetin. Endeshe, ejiktep kitap oqyǵan bastaýysh synyptyń balasyndaı kibirtiktep otyrǵanym qalaı? Sirá, ózim asa qurmet tutqan adam jaıynda azasóz jazýǵa qınalǵandyǵymyz shyǵar.

 

 

Taıaýda dúnıeden ótken tarlanboz Tursyn Ábdýálı ýnı­versıtetti endi ǵana bitirgen ýyz­daı jas kezimizde qaramaǵyna jumysqa qabyldaǵan, ákelik qamqorlyqpen basymyzdan sıpap, baýyrǵa tartqan, qalaǵan kásibimizdiń qyr-syryna qa­nyqtyrǵan ulaǵatty ustazymyz bolatyn. Sol bir jarııalylyqtyń jalaýy jelbirep, qaıta qurýdyń qazany burq-surq qaınaǵan qalaımaqan zamanda ol tizginin ustaǵan Taldyqorǵan oblystyq «Oktıabr týy» (keıinnen «Jer­uıyq») gazeti ile-shala oqyr­mannyń iri rýhanı oljasyna aınaldy. Máskeýdegi Qoǵamdyq ǵylymdar akademııasyn taýy­syp kelgen jańa redaktor ba­sylymnyń baǵytyn basqa ar­naǵa burdy. Desi júrip turǵan demokratııanyń demin der kezinde sezine bildi. Tońy jibı bastaǵan totalıtarlyq júıeniń irgetasy ábden irip-shirigenin áldebir ishki túısikpen túsingendikten ýa­qyttyń ózi usynǵan utymdy taqyryptardy kóterýden tartynbady. «Jeruıyqtyń» birinen-biri ótken júırik jýrnalısteri kósheli kóshbasshysyna qarap qalam túzedi. Sonyń arqasynda redaksııa qoǵamdyq oı-pikirdiń qozǵaýshy kúshine aınaldy. Ákireńbaı ákimderdiń tizesi bat­qan álsiz áleýmet ádilet izdep Ábdýálıulynyń aldyna keletin. Bıliktiń bıshiginen taıaq jegen talaı jandy jubatyp qana qoımaı, kúrmeýi qıyn máselelerin kóp kúttirmeı sheship bergenin kó­zimiz kórdi. Astamsynǵan atqa­minerlerdi qalaı táýbesine túsir­genine kýá bolǵan sátterimiz de jeterlik. Aryz-shaǵymdardyń aıaǵy keıde ýly-shýly maqalalarǵa ulasyp, tońmoıyn bıshigeshterdiń basynan baǵy taıyp qyzmetten ketýimen aıaqtalyp jatatyn.

«Jeruıyq» egemendiktiń eleń-alańynda-aq eldik má­se­lelerdi ekshep, ult upaıyn túgendeýge umtyldy. Ásirese ana tilimizdiń aıa­nyshty halin arqaý etken mán­di maqalalar kópshiliktiń kó­keıindegisin tap basqany talassyz. Muny joǵary jaqtaǵylar jaqtyrmady. Sodan quryltaıshy men onyń baspasóz organy arasynda qarama-qaıshylyq týyndady. Buǵan deıin ondaı «sum­dyqty» kórmegen obkomdaǵy dó­keıler jaǵalaryn ustap, «búırekten sıraq shyǵarýshy» búlikshilerdi basyp tastaýǵa ty­rysty. Alaıda T.Ábdýálı bas­taǵan qalamgerler qaýymy alǵan betterinen qaıtpady. Is nasyrǵa shapqan soń obkomnyń birinshi hatshysy A.Jıgýlın redaksııaǵa kelissóz júrgizýge keldi. Kergilesken kezdesý so­ńynda aq úıdegi aǵzam amalsyz sheginis jasap, jyldar boıy páter ala almaı pushaıman bolǵan áriptesterimizge jedeldetip jeke úı salý jóninde shuǵyl sheshim qabyldady. Tyǵyryqtan jol tapqandaı endi erkin tynys­taı bastaǵan «Birinshige» bas redaktorymyz taǵy tap bersin.

– Anatolıı Sergeevıch, myna qamqorlyǵyńyzǵa myń qaıyra rahmet. Biraq bul qurylystyń bitýin keıbir qyzmetkerlerimiz kúte almaıdy. Sózdiń qysqasy, bizge edel-jedel eki-úsh úı berme­seńiz bolatyn emes.

– Bopty!

Sol «srochnyı» úsh páterdiń biri jas maman retinde osy jol­dardyń avtoryna tıgenin aıtýǵa tıispin. Arada az ǵana ýaqyt ót­kende ýádeli úı de boı kóterip úlgerdi.

El múddesin eń basty mu­rat sanaǵan «Jeruıyq» saıyp­qy­randary «tosyn syıǵa» aldanyp tosyrqaı qoımady. Qazaqtyń joǵyn izdeý jolyndaǵy izgi joryqtaryn jalǵastyra berdi. Basylymdy uzaq jyldar boıy basqarǵan Ǵaıys Egemberdıev aqsaqal jarq etkizip «Qalmaıdy kimder jaıaý...» atty janaıqaıyn jarııalady. Qaladaǵy ulttyq mekteptiń azdyǵyn ashyna alǵa tartyp, osyndaı soraqylyqqa saýsaq arasynan syǵalaı qarap otyrǵan óńir basshylyǵyn óltire synady. Bul endi aıǵa atylǵan arystannyń kebin kıgendeı kózsiz erlik edi. О́z gazeti ózine qasqaıa qarsy shapqanyna «jyny» ustaǵan ólkeniń óktem qojaıyny A.Jıgýlın «kóterilis kósemderi» Tursyn Ábdýálıev, Kemel Qusaıynov jáne Kamal Ábdirahmanovty keńsesine sha­qyrtyp, aıǵaı-attanǵa basady. «Bálem, senderdi me, seń soqqandaı sergeldeńge túsirmesem be... Ten­tiretip tezek tergizip jiberem. Kózderińe kók shybyn úımeletem. Oınapsyńdar, memlekettik mashınamen...». Bir qyzyǵy, dúmi myqty myrzanyń dóń-aıbatynan analar yǵa qoımapty. Tipti, Kamal Ábdirahmanov «qolyńnan kelgendi istep al» dep qolyn bir-aq siltep esikke qaraı betteıdi. Mundaı minezdi kútpegen hatshy kárin endi gazet basshysyna tógedi. «Qyzmetkerińizdi dereý keri qaıtaryńyz!». Sonda ǵoı Túkeńniń sasyp-salbyra­maı «О́zińiz qyzyq ekensiz, búkil oblysty bılep turǵan sizdi tyń­damaǵan «tentek» meniń sózimdi qulaǵyna qaıdan qystyrsyn...» dep jaıbaraqat otyra beretini.

Osy oqıǵadan soń onsyz da ońyp turmaǵan jaǵdaı odan saıy­n ýshyqty. Degenmen demokratııa dáýirlegen tus emes pe, bas redaktordyń basyn qaǵyp tas­taýǵa dáýlerdiń dáti shydamady. Onyń ústine «qaısysy jeńer eken» dep qalyń jurt qarap otyr. Shaıqastyń sharyqtaý shegi respýblıkanyń resmı úni – «Egemen Qazaqstan» betinde «Jer­uıyqtyń» jampozdary Táken Álipbaev, Qanat Asqarov, Kemel Qusaıynov qol qoıǵan «Qylyǵy qyńyr, isi jat» atty «bomba» maqalanyń jaryq kórýi boldy. Sonymen qoıshy, Sherhan (Murtaza) sheri birden basqan sol maqala Jıgýlınniń túbine jetti. Kezekti esep-berý saılaý konferensııasynda shekten shyq­qan sheneýnik shekpenin sheshti.

Eń ǵajaby, jeńiske jetken «Jeruıyqtyń» redaksııasyna qyzmettik ambısııany jıyp qoıyp Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń ekinshi hatshysy, kezinde Taldyqorǵan oblysyn basqarǵan V.G.Anýfrıevtiń ózi keldi. Túlki bulǵańǵa salyp ártúrli áńgime qozǵady. Keterinde «Da­vaıte jıt drýjno» dedi ishi qan jylap tursa da ótirik kúlgen bolyp.

Solaı... Oqta-tekte osynaý oqıǵalar oıǵa oralsa keýdemizdi maqtanysh sezimi kerneıdi. О́ıt­keni mundaı jetistikke birde-bir únjarııa jetken joq. Oblystyń birinshi hatshysyn bylaı qoıyp, SK-nyń ekinshi sekretaryn óz dárgeıine keltirgen basylymdy Altaı men Atyraý arasyn alty aınalsańyz da taba almaısyz.

Irgeli isterdiń báriniń basynda júrek jutqan bas redak­to­rymyz Tursyn Ábdýálı tur­­ǵanyn aıtpasaq arymyzǵa syn. Jaryqtyq jalpaq jurt­tyń sózin sóıleýge kelgende aldyna jan salmaıtyn. Aqı­qattyń atyn qamshylap, týra­shyl­dyqtyń týyn kóteretin. Joǵa­rydaǵylarǵa jaltaqtap, jaǵynýdy bilmeıtin. Sondyqtan da soıyl ustap sońynan túsken ulyqtar «ustaıtyn» jerin izdep tún uıqylaryn tórt bóletin. Bastyǵynyń batyldyǵynan úlgi alǵan baǵynyshtylary da esh­teńeden qoryqpaı qoǵamnyń qotyryn qanyn shyǵara qa­sıtyn. Birde oblystyq saıası aǵartý úıinde ótken úlken jıyn­da «Jeruıyqtyń» ot aýyz­dy tilshileri Jeltoqsan oqı­ǵasynan keıin ataqty aqy­ny­myz Oljas Súleımenovke til tıgizgen obkomnyń úgit jáne nası­hat bóliminiń meńgerýshisi P.I.Metel­skııdiń ıt terisin basy­na qaptady. Dóńgelek ústel­diń tórinde dóńkıip otyrǵan KPSS Ortalyq Komıtetiniń jaýapty qyzmetkeri Zaharchenkonyń mysy olardy basa almady.

El-jurtyna eleýli eren tul­ǵanyń eńbegine keńirek toqtalýdy maqsat etpedik. Son­dyqtan shy­ǵar­mashylyq je­tistikterin, alǵan marapattaryn, jazǵan kitap­taryn tegis tizip jatpadyq. Tek, bir-eki mysalmen ǵana adamı asyl qasıetterin ańǵartqymyz keldi. Ke­ńinen kósilýdi kólem kóter­meıdi. Abzal aǵamyzdyń kezinde «Ege­menniń» menshikti tilshisi bol­ǵanyn búginde bireý bilse, bireý bilmeıdi.

...Qazaqtyń áıgili jazýshysy Ánýar Álimjanov dúnıeden qaıt­qanda aqyn inisi Sáken Ima­nasov «Aǵam bar edi mir tildi, Jaǵam bar edi jyrtyldy» dep azaly óleń jazǵany este. Búgin sol kepti biz de keship otyrǵandaımyz. Aqıqattyń almas qylyshyndaı ótkir tildi ójet kókemizdiń jar­qyn beınesi jadymyzda áli talaı jańǵyrary anyq. Jan jary Rásh tátemiz ben balalaryna Qudaı sabyr berýin tileımiz. Arda rýhty azamatty aldynan jarylqasyn!

Sońǵy jańalyqtar

Qazaqstanda alty óńir «qyzyl» aımaqta tur

Koronavırýs • Búgin, 09:57

13 mamyrǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Qazaqstan • Búgin, 09:39

Batys Qazaqstanda jańa qaýly shyqty

Aımaqtar • Búgin, 09:16

Balýan Sholaqtyń dombyrasy

О́ner • Búgin, 09:00

Jazǵa sálem joldaıyq

О́ner • Búgin, 08:55

Jylqyshy aýyldyń jaqsylyǵy

Aımaqtar • Búgin, 08:54

Sýdy únemdeý el úmitin aqtaı ma?

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Qanmen jazylǵan kartınalar

Tarıh • Búgin, 08:45

Stýdentterdiń sóz saıysy

О́ner • Búgin, 08:41

Halyq únine qulaq asatyn ortalyq

Qoǵam • Búgin, 08:39

Egilgen tal-terektiń obalyna qalmaıyq

Ekologııa • Búgin, 08:37

Ońtaıly onlaın aýksıon

Tehnologııa • Búgin, 08:35

Qoldy bolyp jatqan qaraýsyz mal

Aımaqtar • Búgin, 08:30

Brakonerge buǵaý bolmaı ma?

Aımaqtar • Búgin, 08:28

2021 jyl – qalpyna kelý kezeńi

Koronavırýs • Búgin, 08:25

Kıik kúıik pe?

Ekologııa • Búgin, 08:18

Qaýiptiń betin vaksına qaıtarady

Medısına • Búgin, 08:15

Halyqpen 200-den astam kezdesý ótkizdi

Parlament • Búgin, 08:14

«Osyǵan deıin nege birikpedi?»

Medısına • Búgin, 08:13

Qorqynyshty seıiltý quraly

Medısına • Búgin, 08:11

«Qazaqstanym!» dep, qalamy júıtkip tur

Qazaqstan • Búgin, 08:10

Hantáńirden qanat qaqqan qaıratker

Qoǵam • Búgin, 08:08

8 raýndta – 8 mıllıon dollar

Boks • Búgin, 08:07

Úı salǵanǵa – úlken kómek

Qoǵam • Búgin, 08:05

Bartımen sheberlik baıqasty

Tennıs • Búgin, 08:05

«Jigitter bar narqasqa...»

Sport • Búgin, 07:59

Ekonomıka damý jolaǵyna shyqty

Ekonomıka • Búgin, 07:58

Uqsas jańalyqtar