IIM-de ótken brıfıngte Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Serik Túsipov jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha qolǵa alynǵan is-sharalarmen tanystyryp, apat sanynyń azaımaýynyń basty sebepterine toqtaldy. Jol qaýipsizdigine áser etetin eń basty úsh faktor – júrgizýshilerdiń mádenıeti, jol ınfraqurylymynyń sapasy men jaıaý júrginshilerdiń jaýapkershiligi. Qazirgi tańda osy úsh másele ótkirligin de, ózektiligin de joımaı keledi.
«Temir tulpar» tizgindegenderdiń tártibi jol qaýipsizdigine qanshalyqty áser etedi? Bul suraqqa naqty jaýap alý úshin Ákimshilik polısııa komıteti keltirgen myna derekke kóz salsańyz jetkilikti. Polısııa qyzmetkerleri jol erejesin buzýǵa qatysty jyl saıyn 6 mıllıonǵa jýyq hattama toltyrady eken. Bıylǵy kórsetkish 1,3 mıllıonnan asyp jyǵylǵan. Onyń 437 myńy jyldamdyqty arttyrý bolsa, 300 myńǵa jýyq júrgizýshi jol belgilerin kózge ilmegen. Al ishimdik iship alyp, mas kúıinde kólik aıdaǵan júgensizder sany 5,2 myńǵa jetken. Esterińizge sala keteıik, bul – sońǵy úsh aıda ǵana anyqtalǵan tártipsizdik tizimi.
«Elimizde eń kóp tirkeletin jol-kólik apaty – jaıaý júrginshini qaǵyp ketý, jyldamdyqtyń kesirinen kóliktiń aýdarylýy jáne joldyń qarsy betine shyǵyp ketip, qarama-qarsy kele jatqan kólikpen soqtyǵysý», degen S.Túsipov jol apatynyń osy úsh túrinen qaza bolǵan jolaýshylar sanynyń da azaımaı otyrǵanyn jetkizdi. Taldaý jumystary joldaǵy ólim-jitimniń 56 paıyzy jol-kólik apatynyń osy túrlerimen tikeleı baılanysty ekenin kórsetken. Sondaı-aq elimizdegi árbir besinshi jol apaty eldi mekenderde jyldamdyqty arttyrýǵa qatysty bolyp otyr. Kóligi kóp, jaıaý júrginshileriniń qarasy qalyń qala, aýyl-aımaqtardyń ishinde mashınasyn jyn soqqandaı aıdaıtyn jaýapsyz júrgizýshilerdiń kesirinen sońǵy úsh aıda 500-den astam kólik apaty tirkelse, sonyń saldarynan 44 adam qaza taýyp, 681-i aýrýhanaǵa jetkizilgen.
Ár altynshy jol apaty manevr jasaý erejelerin óreskel buzý, árbir segizinshi qaraly oqıǵa avtobandarda jyldamdyqty arttyrýmen baılanysty ekenin habarlaǵan vedomstvo ókili osy ýaqyt aralyǵynda jol erejesin buzǵany úshin 6 myń júrgizýshiniń kólik júrgizý quqynan aıyrylǵanyn da aıtyp ótti. Al ákimshilik qamaýǵa alynǵandar sany – 5,3 myń.
«Jaıaý júrginshilerdiń qaýipsizdigin saqtaý máselesi de ózektiligin joımaı keledi. Sebebi elimizde tirkeletin árbir úshinshi jol-kólik apaty da, qaza bolatyndar da, jaraqat alatyndar da jaıaý júrginshilermen tikeleı baılanysty. Jyl basynan beri myńǵa jýyq jol apaty osy júrginshilerdiń qatysýymen bolsa, 111-i kóz jumǵan. Aýrýhana tósegine tańylǵandar myńǵa jýyq», degen IIM ókili jaıaý júrginshilerdiń tártibi túzelmeı, bul problemany túpkilikti sheshý múmkin emestigin jetkizdi.
Damyǵan elderde eń aldymen jaıaý júrginshilerdiń qaýipsizdigine basty nazar aýdarylady. Júrginshilerge arnalǵan jol bóligin salý, qajetti qaýipsizdik belgilerin ornatý – jol ınfraqurylymynyń josparynda turǵan mańyzdy máselelerdiń bir parasy. «Osyndaı tıisti is-sharalardy tolyǵymen júzege asyrmaıynsha, jaıaý júrginshilerdiń qaýipsizdigin tıisti deńgeıde qamtamasyz etý múmkin emes», deıdi S.Túsipov.
Ol sondaı-aq jol qaýipsizdiginiń jaı-kúıine áser etetin mańyzdy jaıttardyń biri – joldardyń sapasy, kóshelerdi keńeıtý, asfaltyn jańalaý máselelerine de keńinen toqtaldy. «Jyl bastalǵaly jol ınspeksııasynyń mamandary shamamen 168 myń shaqyrymdy qamtıtyn 8 myńǵa jýyq avtojoldy tekserdi. Bul tekserýlerdiń jartysynan kóbi eldi mekenderdegi kóshe men joldarda júrgizildi. Tekserý barysynda jol qaýipsizdigine teris áser etetin avtojoldardy kútip ustaýǵa qatysty 8 jarym myńnan astam kemshilik anyqtalyp otyr», deıdi S.Túsipov. El joldaryna áli de 23 myńnan astam jol belgisi men myńnan astam baǵdarsham kerek ekenin anyqtaǵan jol ınspektorlary qosymsha 767 jaıaý júrginshiler ótkelin salý kerektigin de alǵa tartty. Segiz shaqyrymǵa sozylyp jatqan kóshelerge jaryq ornatý máselesi de tolyq sheshimin tappaǵan.
«Joldaǵy qaýipsizdik deńgeıin anyqtaıtyn taǵy bir faktor – avtokólikterdiń tehnıkalyq jaǵdaıy, – deıdi S.Túsipov. – Sebebi elimizde sońǵy úsh jylda eski kólikterdiń sany óskeni baıqalady. Salystyrmaly túrde alatyn bolsaq, 2019 jyly tehnıkalyq talaptarǵa jaýap bermeıtin 100 myńnan astam «temir tulpar» ıesine kólikterin paıdalanýǵa tyıym salynsa, 2020 jyly bul san 120 myńnan asyp, osynshama júrgizýshi ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Ásirese kóliginiń tejegishi durys istemeıtin, rýldik basqarýynda aqaýy bar, tartý-tirkeý qurylǵylary buzylsa da jolǵa shyǵa beretin júrgizýshiler bar. Sol sebepti de tehnıkalyq aqaýy bar nemese qaıta jabdyqtalǵan kólikterdi anyqtaý jumystaryn aldaǵy ýaqytta da jalǵastyramyz».
Jol qaýipsizdigin qamtamasyz etý ishki ister organdarynyń basty mindetteriniń biri bolyp qala beredi. Osylaı degen Ákimshilik polısııa komıtetiniń qyzmetkeri jol apatynyń aldyn alýda zamanaýı tehnıkalyq quraldardyń da kómegi kóp ekenin málimdedi. Máselen, ótken jyly jergilikti atqarýshy organdardyń qoldaýymen 3,5 myńǵa jýyq qosymsha beınebaqylaý kamerasy ornatylsa, bıyl bul qurylǵynyń sany 13 myńǵa artqan. Jol saqshylarynyń senimdi «áriptesine» aınalyp qana qoımaı, jolaýshylar men júrgizýshilerdiń tártibin túzetýge de oń yqpal etken kameralardyń kómegimen jyl saıyn 5,6 mıllıondaı jol qozǵalysy erejesin buzý deregi tirkeledi eken. Bul degenińiz joldaǵy árbir ekinshi jol erejesin buzý faktisi eskerýsiz qalmaıdy degen sóz.
