BIýDJETTI TOLYMDY ETÝ SALYQTYŃ TOLYQ ÁRI ÝAQTYLY TÚSÝINE BAILANYSTY

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Joldaýynda Qazaq­stan­da qolaıly ınvestısııalyq jaǵdaı jasaýdy, shıkizattyq emes ekonomıka sektorlarynda jalpy salyq júktemesin tómendetýdi, jeke kásipkerliktiń erkin damýyna kedergi týdyratyn ákimshilik máse­lelerdi sheshýdi memleket basym­dy­ǵynyń biri dep atady. “Árta­rap­tandyrýdyń ózegi kásipkerlik bo­lady. Biz táýekelderdi óz moı­nyna alýǵa, jańa rynoktardy ıge­rýge, ınnovasııalar óndirýge daıyn qýatty kásipkerler tobyn kórgimiz keledi”, – degen Elbasy talaby bárimizdiń aldymyzǵa naq­ty mindetter qoıdy. Jáne de ár­bir memlekettik organnyń strate­gııa­lyq jospary, osyǵan sáıkes óz qyzmetiniń maqsaty, baǵdary bolý qajettigin aıryqsha atap ótken bolatyn. Sondaı-aq, salyq júıe­sin Qazaqstannyń jańa satydaǵy damýynyń mindetterimen sáıkes­ten­dirý qajet ekendigin de kórsetip berdi. Osy oraıda, salyq organ­dary qyzmetkerleriniń de negizgi mindetteriniń biri – salyq jáne basqa da tólemderdiń memleket qor­jynyna túsýin, boljamdalǵan somanyń oryndalýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady. Salyqtardyń bıýdjetke tolyq ári ýaqtyly tú­sýin qamtamasyz etý – salyq or­gandarynyń negizgi maqsaty. Osy­ǵan oraı, Jambyl oblysy boı­yn­sha ústimizdegi jyldyń birinshi toq­sanynda memlekettik bıýdjet­tiń aǵymdaǵy jospary 4634,1 mln. teńge bolyp bekitilse, naqty túskeni 5278,9 mln. teńge. Iаǵnı, tús­ken qarjy 113,9 paıyzdy qu­raıdy. Nemese 644,8 mln. teńgege artyq oryndaldy. О́tken jylmen salystyrǵanda 780,9 mln. teńge ar­tyǵymen oryndalyp, ósý qar­qyny 117,4 paıyzǵa kóbeıdi. Respýblıkalyq bıýdjet boı­yn­sha boljam 867,2 mln. teńge bolsa, naqty týskeni 1460,1 mln. teńge. Túsim 593,0 mln. teńgege ulǵaıdy, ıaǵnı ótken jylmen salystyrǵanda ósý qarqyny 145,8 paıyz boldy. Jergilikti bıýdjet boıynsha boljam 3766,9 mln. teńge bolsa, naqty túskeni 3818,8 mln. teńge. Túsim 51,9 mln. teńgege artyǵymen oryndaldy. О́tken jyldyń osy ýaqytymen salystyrǵanda 322,3 mln. teńgege ulǵaıyp, ósý qar­qyny 109,2 paıyzdy qurady. Bekitilgen boljamdy oryndaý maqsatynda birqatar jumystar atqaryldy. Atap aıtatyn bolsaq, aǵymdaǵy jyldyń alǵashqy toq­sa­nynda oblysta kameraldyq ba­qylaý qorytyndylary boıynsha qosymsha salyq pen aıyppuldar esebinen 61,7 mln. teńge esepteldi. Onyń ishinde korporasııalyq ta­bys salyǵy – 1,5 mln. teńge, qo­symsha qunǵa salyq – 34,7 mln. teń­ge, áleýmettik salyq – 3,2 mln. teńge, jeke tabys salyǵy – 0,7 mln. teńge, óndiristik emes tólem­der – 4,6 mln. teńge, ákimshilik aıyppuldar – 17,0 mln. teńge. Sondaı-aq, jalǵan kásipker­lik­pen aınalysatyn salyq tóleý­shi­lerdi anyqtaý barysynda edáýir jumystar atqaryldy. Búgingi kún­ge deıin oblys kóleminde 153 jal­ǵan kásipkerlik belgisi bar salyq tóleýshiler anyqtalyp, olarǵa qa­tysty 63 qorytyndy qujatymen, 9240,0 mln. teńgege quqyq qorǵaý organdaryna berildi. Nátıjesinde, QR Qylmystyq Kodeksiniń 192-baby boıynsha 6 is, 222-baby boıynsha 2 qylmystyq is qozǵal­dy. Qosymsha rezervterdi izdestirý úshin qurylǵan arnaıy top jumysynyń nátıjesinde “Jol kartasy”, “100 mektep jáne 100 aýrýhana”, “Aýyz sý”, “Turmystyq baǵ­darlama” jáne taǵy da basqa mem­lekettik ınvestısııalyq joba­lar sheginde jumys istegen, 2009 jyldyń qorytyndysy boıynsha salyq júktemesi tómen 31 merdi­ger­diń qyzmeti baqylandy. Osy jobalardy júzege asyratyn meke­meler qyzmetinen bıýdjetke 170,0 mln. teńge salyq pen tólemder tústi. Jyljymaıtyn múlik pen av­to­kólik quraldaryn, jer telim­de­ri, sharýa qojalyqtary nysan­da­ryn satýdan jeke tulǵalardyń múliktik tabysy boıynsha salyq min­dettemeleriniń oryndalýyna baqylaý jasaldy. Nátıjesinde, ústimizdegi jyldyń ótken úsh aıynda 2,8 mln. teńgeniń tabys salyǵy eseptelip, onyń 1,4 mln. teńgesi óndirildi. Shaǵyn kásipkerlik jaıyna keletin bolsaq, bizdiń salyq orga­ny­na 53431 shaǵyn kásipkerlik sý­bektileri men sharýa qojalyq­tary tirkelgen. Arnaýly salyq rejimin qoldanatyn shaǵyn ká­sip­kerlik sýbektilerinen memleket bıýdje­tin tolyqtyrýǵa qosyp otyrǵan úlesi búgingi tańda 240,0 mln. teńgeni qurap otyr. Salyq jáne bıýdjetke tóle­ne­tin basqa da tólemderdiń tolyq eseptelip, ýaqtyly bıýdjetke túsýin qamtamasyz etý maqsatynda 110 salyqtyq tekserý júrgizilip, nátıjesinde, bıýdjetke qosymsha 269,0 mln. teńge kóleminde salyq, ósimpul jáne aıyppuldar esep­te­lin­di. Esepti kezeńde 199 salyq tóleýshi taqyryptyq, 110 salyq tóleýshi hronometrajdyq tekserý­men qamtyldy. Salyqtyq tekserý barysynda 1176 ákimshilik is qoz­ǵalyp, olarǵa jalpy somasy 113,9 mln. teńgeniń ákimshilik aıyppuly eseptelip, 8,1 mln. teńgesi mem­leket bıýdjetine quıyldy. Kólik quraldary salyǵyn ýaq­­tyly ári tolyq tólemegen jeke tulǵalardan 6,3 mln. teńge óndi­ril­di. Sot oryndarynyń qaraýyna 237 qujat joldanyp, 3,8 mln. teń­ge óndirý talap etildi. Aǵymdaǵy jyldyń 1 naýryzynan 31 naýryz ara­lyǵyna deıin Jambyl oblys­tyq ishki ister basqarmasymen bir­lesip, salyqty ýaqtyly tóleme­gen salyq tólemgerlerin anyqtaý maqsatynda arnaıy is-sharalar uıymdastyryldy. Nátıjesinde, 262 kólik ıesine habarlama berilip, oblys bıýdjetine 0,7 mln. teńge tústi. Jambyl oblysy ákimdiginiń ústimizdegi jyldyń 12 aqpanyn­daǵy “Salyq tólemgerlerin esepke alynýyn jáne qorshaǵan ortaǵa emıssııa tólemderiniń tolyq túsýin qamtamasyz etý týraly” 2010 jyl­ǵa arnalǵan is-sharalar jospary be­kitildi. Soǵan oraı jeke kóligi­men adam, júk tasymaldaýmen aınalysatyn azamattardyń kúsh kó­likterinen shyǵatyn gazdyń mólsherden tys aýany lastaǵany úshin 101 júrgizýshige habarlama jazyldy. Onyń 27-ine ákimshilik shara qoldanyldy. Aıyppul retin­de 26,5 mln. teńge óndirý úshin 9 qujattyq is toltyrylyp, sot oryn­daryna jiberildi. Salyǵyn ýaqtyly tólemegen 133 sharýa qojalyǵyna tapsyrylǵan habar­lamadan keıin bıýdjet qorjyny 0,2 mln. teńgege tolyqty. Sondaı-aq, aǵymdaǵy jyldyń naýryz aıynda jeti ýákiletti oryndarmen kelisilip, Jambyl oblysy aýmaǵynda tabys tabatyn sheteldik azamattardyń tabys­ta­ryn ákimshiliktendirý boıynsha is-sharalar jospary bekitildi. Jambyl oblysy máslıhatynyń HHII sessııasynda qabyldanǵan sheshimimen aldymyzǵa ústimizdegi jyly tólemder men salyqtar túsimi 2 mlrd. 705,8 mln. teńgege ul­ǵaıtyldy. Sol sebepti, oblys­tyń salyq organdarynyń aldynda salyq tólemgerlerinen túsetin salyqtar men tólemderdiń túsimin kóbeıtý, onyń bıýdjetke tolyq ári ýaqtyly túsýin qamtamasyz etý ári sapaly qyzmet kórsetý mindeti tur. Osyǵan baılanysty salyq­shy­lardyń sapaly ári ýaqtyly qyzmet kórsetýi qoǵamnyń salyq organdarynyń qyzmetine su­ra­ny­syn qanaǵattandyrý, belgilengen boljamdardy oryndaý, kameral­dyq baqylaýdyń jumysyn jaq­sartý, ýákiletti organdarmen tyǵyz qarym-qatynastaǵy iskerlik baı­lanysty nyǵaıtý maqsatyndaǵy qyzmet kórsetýdiń reglamentteri bekitildi. Salyq organdarynyń qyzmeti qanshalyqty tıimdi, sapaly bolǵanyn qoǵamnyń ózi baǵalaýy qajet. Sondyqtan, salyq tólemgerlerine oblystyq salyq departamenti qyzmetkerleriniń qatysýymen salyq zańdylyq­ta­ryn túsindirý maqsatynda semı­narlar, “dóńgelek ústel” uıym­das­tyrý, “ashyq esik” kúnin ótkizý sharalary uıymdastyryldy. Bul salyq organdarynyń ju­mysyna qoǵamnyń qanaǵattanýyn qamtamasyz etý ári sapaly qyzmet kórsetý bolsa, sonymen qatar qoǵam úshin qyzmettiń aıqyndyǵy, salyq mádenıetin kóterý bolyp tabylady. Osy baǵytta bizdiń Jambyl oblysy boıynsha salyq depar­ta­mentiniń ujymy sarabdal joldy ustanyp otyr. A.SERIKBAEV, Jambyl oblysy boıynsha salyq departamenti bastyǵynyń orynbasary.