Torǵaı aımaǵyndaǵy bilimniń qara shańyraǵy Y.Altynsarın atyndaǵy Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýty QazKSR Mınıstrler Keńesiniń qaýlysymen 1972 jyly ashylǵan bolatyn. Bastapqyda materıaldyq bazasy da, ornalasqan ǵımaraty da joǵary oqý ornyna qoıylatyn talaptarǵa saı kele bermeıtin. Alaıda ınstıtýtqa sol kezdegi keńestik odaqtas respýblıkalardan shaqyrylǵan professor-oqytýshylar quramy jankeshtilikpen eńbek etip, ınstıtýttyń bilikti bilim ordasyna aınalýyna zor yqpal jasady. Bul kúnde jarty ǵasyrlyq kezeńdi bastan ótkergen bilim oshaǵy aımaqtyń ǵylymı, jańashyl jáne áleýmettik-mádenı ortalyǵy bolyp qalyptasty.
Kez kelgen memleket úshin bilim men ǵylymdy damytý asa mańyzdy. Qazaqstanda bul salany ilgeriletý – memlekettik saıasattyń basty tetikteriniń biri. Ásirese pedagog mamandar daıarlaý, olardyń básekege qabilettiligine kúsh salý – aýqymdy qyzmet. Memleket basshysy Q.K.Toqaevtyń «Biz qazirgi zamannyń jańasha talaptary men úrdisterine árqashan saı bolýymyz kerek. Sapaly bilim – jetistikke jetýdiń joly ári ekonomıkany damytýdyń basty quraly. «Jeti túrli ilim beretin» urpaq tárbıeleý – búgingi kúnniń negizgi mindeti», dep aıqyndaǵan bilim berý sapasy jolynda jan-jaqty izdenister men tyń ózgerister jasalýda. Atalǵan mindetter bizdiń joǵary oqý ornynyń strategııalyq baǵytymen sáıkes keledi.
Bilim berý úderisin materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtaýda joǵary oqý ornynyń qol jetkizgen kórsetkishteri turaqty damý kepildiginiń sıpaty jáne sapany qamtamasyz etý faktory bolyp tabylady.
Qazirgi bilim berý ortasy tek oqý úderisi emes, bilim berý uıymynyń zamanaýı jabdyqtalǵan júıesi, oqytýdaǵy sandyq resýrstardy qoldanýdyń mańyzy artýda. Instıtýtta osy baǵytta birneshe keshen bar, sonyń ishinde robototehnıka kabıneti qurylǵan. Bul stýdentterdiń ıntellektýaldyq damýyn ǵana emes, sondaı-aq mektep oqýshylaryna robototehnıka kýrsy boıynsha sapaly bilim berý maqsatyn da kózdeıdi. Robotics kabıneti qazirgi zamanǵy Arduino apparattyq baǵdarlamalyq quralymen jáne Fischertechnik Advanced konstrýktorymen jabdyqtalǵan.
Bizdiń bazamyzda psıhologııalyq-pedagogıkalyq keshen negizinde ınklıýzıvti bilim berý ortalyǵy bar. Atalǵan ortalyq arqyly joǵary oqý ornyna deıingi daıyndyq jáne múmkindigi shekteýli talapkerler men erekshe bilim berý qajettilikteri bar adamdarǵa kásiptik baǵdar berý jumystary, óńirdegi mektep muǵalimderiniń ınklıýzıvti bilim berýden biliktilikti arttyrý kýrsynan ótýi qarastyrylǵan.
Qoǵamnyń damý dınamıkasy men sapalyq ózgeristerine baılanysty joǵary bilim berý júıesin transformasııalaý úrdisi júrip jatyr. Mundaı reformalar barysynda máseleni bir jaqty sheship qoımaı ýaqyt talap etken máselelerge baılanysty naqty áreket etý, strategııalyq baǵyt boıynsha tıimdi qadam jasaý qajet.
Bizdiń ınstıtýt – Qazaqstandaǵy iri mamandandyrylǵan bilim berý uıymy. Pedagogıkalyq kadrlardy daıarlaýdyń jeti baǵytyn qamtıtyn bakalavrıattyń 29 bilim berý baǵdarlamasy boıynsha oqý prosesin júrgizedi. Oqý orny ornalasqan óńirdiń bilim berý júıesin turaqty damytý men básekege qabilettiligin arttyrýǵa kúsh salý, shaǵyn jınaqty mektepterde pedagog mamandardyń jetispeýshiligin boldyrmaý maqsatynda qosarlanǵan bilim berý baǵdarlamalary iske asyrylýda. Osyndaı baǵytta qarastyrylǵan tıimdi joba – dýaldy oqytý baǵdarlamasy. Búginde dýaldyq oqytý júıesin qoldaný tájirıbesi oqytýdyń dástúrli túrleri men ádisteriniń negizgi kemshiligin – teorııa men tájirıbeniń arasyndaǵy alshaqtyqty joıady. Stýdentter jumys ornynda qyzmettik mindetterdi oryndaýda bilim sapasy men daǵdynyń tikeleı baılanystylyǵyn sezinse, jumys berýshiler ózderine qajetti mamandardy qamtý máselesin sheshedi.
Muǵalimniń kásiptik quzyrettiligine qoıylar jańa talaptarǵa sáıkesti pedagogtardy daıarlaýdy jetildirýge baǵyttalǵan «Bıologııa», «Hımııa jáne bıologııa», «Aǵylshyn tili» kóptildi bilim baǵdarlamalary júzege asyrylýda.
Ulttyq reıtıngterde bizdiń «Mektepke deıingi oqytý jáne tárbıeleý», «Pedagogıka jáne bastaýysh oqytý ádistemesi», «Matematıka», «Pedagogıka jáne psıhologııa» sııaqty bilim baǵdarlamalary respýblıkadaǵy pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda baǵalaýǵa qatysqandar ishinen alǵashqy úshtikter sapyn túzeıdi.
Eńbek naryǵyndaǵy túlekterge degen suranystyń bolýy, jumys berýshilerdiń qanaǵattaný dárejesi – mamandardy daıarlaý sapasynyń obektıvti kórsetkishi ári ınstıtýt qyzmetiniń nátıjeliligin tanytatyn negizgi faktor. Bizdiń túlekterimiz tek Arqalyq qalasy men Qostanaı oblysy aýmaǵynda ǵana emes, respýblıkanyń barlyq aımaqtarynda jemisti eńbek etip júr.
Qazirgi zamanǵy bilim berý uıymynyń básekege qabilettiliginiń mańyzdy sharty – joǵary bilikti oqytýshylar quramyn qalyptastyrý. Instıtýttyń turaqty damýynyń basty ólshemderiniń biri retinde kadrlardyń biliktiligin arttyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. Qyzmetkerlerdiń kásibıligi men básekege qabilettiligin júıeli túrde jetildirý tájirıbesi engizilgen.
Ujymdaǵy professor-oqytýshylar quramynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý – mańyzdy baǵyttardyń biri. Osy maqsatta ótken oqý jylynda aılyq jalaqy eki márte kóterildi. Aldaǵy 1 qyrkúıekten bastap professor-oqytýshylar quramynyń eń tómengi aılyq jalaqysyn 200 myń teńgege deıin kóterý josparlanyp otyr. Bul jumystar pedagog mamandardyń kóńil-kúıine, sapaly bilim berýine múmkindik jasaıdy.
Barlyq múmkindikterdi qoldana otyryp 2025 jylǵa qaraı elimizdegi pedagogıkalyq bilim berýdiń kóshbasshysy, el damýynyń qýatty draıveri bolýdy kózdeıtin strategııalyq maqsattardy qoıyp otyrmyz. Ol úshin basqarý júıesin jańǵyrtý jáne kadrlyq áleýetti damytý, pedagogtardy daıarlaý júıesin transformasııalaý, joǵary oqý ornynyń ımıdjin ilgeriletý, jalpy qarjylyq qurylymda marketıngtik sheshimderden kiristerdi ulǵaıtý, áleýmettik jáne azamattyq jaýapkershilikti qalyptastyrý úshin ońtaıly jaǵdaılardy damytý, ınstıtýt damýynyń ekonomıkalyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý tárizdi basymdyqtardy jan-jaqty zerdeleýdemiz.
Pedagogıkalyq ınstıtýttyń aımaqtyq bilim berý júıesimen birlesken damý baǵdarlamasynyń maqsaty aıqyn. Arqalyq qalasynyń ınnovasııalyq úderisi men áleýmettik damýyna aıtarlyqtaı úles qosyp, qala, aımaq halqynyń rýhanııatyna ǵylymı-ádistemelik turǵydan qoldaý kórsetýdi jalǵastyrady. Aǵartýshylyq-mádenı baǵyttaǵy is-sharalardy damytyp, onyń ishinde ınstıtýtqa esimi berilgen alǵashqy ustaz Y.Altynsarınniń týǵanyna 180 jyl tolýyna arnalǵan keshendi jumystardyń mazmuny men mańyzyn nasıhattaý qarqyndy júrgizilip jatyr. Instıtýttyń elý jyldyq mereıtoıyn tıisti deńgeıde uıymdastyryp, oqý ordasynyń jarty ǵasyrlyq tarıhynda qol jetken tabystardy áleýmetpen bólisip, bolashaqqa jasalǵan qýatty josparmen tanystyrmaq nıettemiz.
Seıtbek QÝANYShBAEV,
Y.Altynsarın atyndaǵy Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasy – rektory
