Qandasqa qııanat emes pe bul?

Jylqy minezdi halyqpyz ǵoı, báribir atajurtty ańsaı berdik. Ult­tyq namystyń boıda oınap, óz úıi­rine tartatynyn Qazaqstan táýel­siz­dik alǵannan keıin atajurtqa kósh basyn burǵan jastarymyz kór­set­ti. Qazaqtyń «Qartaıǵan túıe botasynyń so­ńy­nan eredi» degeni ras eken. Sony­men, kindik qanymyz tamǵan, búkil ba­la­lyq, jastyq shaqtarymyz ótken, qyzmet istegen О́zbekstandaǵy Táýe­li­baı elimen qoshtasyp, Qostanaı obly­syndaǵy Rýdnyı qalasyna ózim­niń otbasymmen (3 adam) jáne úlken ulym – Maqsat óziniń otbasymen (4 adam) birge 2014 jyly 5 mamyrda kelip, qonys teptik.

Atajurtqa kelgen soń, sergeldeńge túse­min degen oı áste bolǵan joq. Elbasynyń syndarly saıasatymen alys-jaqyn shet elderdegi qazaq­tar­dyń atamekenge oralýyna múm­kindik jasaý úshin qabyldanǵan baǵdarlama О́zbekstandaǵy qazaqtardyń kóshine de dem bergen edi. Bizdiń atajurtqa kó­ship kelýimizge quqyqtyq negiz bol­ǵan Qazaqstannyń «Halyqtyń kóshi-qony týraly» zańy bolatyn. Kóship-qoný aıtýǵa ońaı bolǵanymen, bir elden ekinshi elge qonys aýdarý úshin ma­te­rıal­dyq qarajat talap etiletini bel­­gili. Sol úshin kóshi-qon zań­na­ma­­syna sáıkes, Qazaqstan Úki­me­ti tara­pynan óńirlik qonystaný kvotasyna engenderge jáne olardyń otbasy múshelerine turaqty turǵylyqty jerine jetý jáne múlkin tasymaldaý shyǵyndaryn óteýdi qamtıtyn qara­jat­taryn tóleý jáne qandas otba­sy múshelerine bir jolǵy jár­demaqy tóleýi tıis-ti. Biraq bul jeńildikterge turaqty turýǵa kóship kelgen qazaqtar qandas mártebesin alǵannan keıin qol jetkizetini kórsetilgen edi. Atalǵan zańǵa saı sol kezderi ýaqytsha tir­keý­de bir aı, turaqty tirkeýge eki aı ýaqyt ketetini bekitilgen. Al yqtııar­hat­ty kýálandyrǵansha taǵy 45 kún belgilengen, osy merzimderden soń yq­tııar hatty alǵannan soń qandas már­tebesi beriletin edi.

Yqtııarhat jáne qandas mártebesin alǵannan soń, biz Qostanaı oblysy Ju­myspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqar­ma­syn­daǵy Kóshi-qon bólimine birneshe márte júginip, qandastarǵa zańda kór­­setilgen jeńildikterdi tóleýin ótin­dik. Biraq jergilikti atqarý organy áleýmettik járdemaqylar úshin áli qarjy bólinbegenin, respýblıka bıýdjetinen qarjy túsken jaǵdaıda, bizge ózderi habarlaıtynyn aıtyp, shyǵaryp saldy. Sonymen, jańa ortada kúıbeń tirshiligimiz bastalyp ketti. Balalarymyz О́zbekstanda alǵan ma­man­dyqtary boıynsha jumysqa turý úshin Rýdnyı qalasyndaǵy eli­mizdiń bas óndiris orny – Soko­lov-Sarybaı taý-ken baıytý óndiris­tik birlestigine júgingende, olar yq­tııarhatpen ju­mys­qa qabyl­da­maı­tyndyǵyn, ju­mysqa turý úshin Qazaqstan azamaty bolý shart ekendigin aıtty. Qalada ju­myssyz otyra berýdiń qanshalyqty qıyn ekenin aıtyp jatýdyń ózi artyq. Sondyqtan jumysqa turý úshin ón­diris ornyndaǵy talapty eskerip, biz Qa­zaqstan Respýblıkasy azamattyǵyn qa­byldaýǵa qajetti qujattardy tap­syr­dyq. Azamattyq alǵan soń, Qos­tanaı oblysy Jumyspen qamtý­dy úılestirý jáne áleýmettik baǵ­dar­la­malar basqarmasy kóshi-qon bóli­miniń mamandary «endi bizden kvota suramańyzdar, sebebi sizder Qazaqstan azamaty boldyńyzdar, zań boıynsha sizderge endi eshqandaı jeńildikter kórsetilmeıdi», dep málimdedi.

Atajurtqa kele sala osyndaı ke­re­ǵar­­lyq pen qıyndyqqa tap bol­dyq. Qandastar úshin zańdy túrde be­ki­­til­gen jeńildikten quralaqan qa­lyp, bir tıyn da ala almadyq. Bul – bir.

Tarıhı Otanymda meni jeke óz ba­syma qatysty taǵy bir synaq kú­tip tur eken. Men buryn KSRO Ishki ister mınıstrligi jáne О́zbek­stan Res­pýblıkasy Ishki ister mınıstr­li­gin­de 25 jyldan asa qyzmet etip, sol eldiń arnaıy zańnamalaryna sáı­kes eńbek sińirgen jyldarym bo­ıyn­sha 2000 jyly zeınetkerlikke shy­­ǵyp, О́zbekstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrligi taǵaıyndaǵan zeıne­ta­qyny alyp keldim. Kósh bas­talǵan alǵashqy jyldary Qazaqs­tan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrligi qandastar arasyndaǵy burynǵy О́zbek­s­tannyń ishki ister salasynan zeı­net­kerlikke shyǵyp, atajurtqa qo­nys aýdarǵandarǵa zeınetaqylaryn eshqandaı kedergisiz tóledi. Oǵan 24.12.1993 jyly Ashhabad qalasynda Tá­ýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe 11 eldiń Prezıdentteri qol qoıǵan «Táýelsiz Memleketter Dos­tas­tyǵyna qatysýshy memleket­ter­­diń ishki ister organdary qyzmet­ker­lerin zeınetaqymen qamtamasyz etý jáne memlekettik saqtandyrý tártibi týraly Kelisim» quqyqtyq negiz bolyp sa­naldy.

Al 2011 jyldan bastap, burynǵy Ishki ister mınıstri Serik Baı­maǵan­betov joǵaryda kórsetilgen ha­ly­qa­ralyq Kelisim sharttaryn bur­ma­­lap, «QR IIM 22.10.2010 jylǵy shy­ǵarymy №12/3-1434 qyzmettik paı­dalaný úshin» degen qupııalyq belgi­men zańsyz nusqaýǵa qol qoıyp, sol arqyly Qazaqstan Ishki ister mı­nıs­trligi tarıhı Otanyna oralǵan bu­rynǵy ishki ister qyzmetkerlerine О́zbek­­standa taǵaıyndalǵan zeınet­aqy­lary Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń zańnamalaryna saı emes degen ýáj keltirip, tólenbesin dep bar­lyq oblystyq ishki ister depar­ta­ment­te­ri­niń zeınetaqymen qamta­masyz etý bó­limderine nusqaý bergen.

Qazaqstannyń Ishki ister mınıs­tr­­ligi osyndaı jolmen maǵan О́z­bek­stan­da zańdy túrde taǵaıyn­dalǵan zeınet­aqymdy tóleýden bas tartyp, meniń áleýmettik quqyǵymdy jáne halyqaralyq kelisim talaptaryn óreskel buzǵan edi. Biraq meniń buzyl­ǵan quqyǵym Qostanaı oblysy Rýdnyı qalalyq sotynyń 2014 jyl 23 jeltoqsandaǵy sheshimimen qalpyna kel­tirilip, sot IIM-in jol berilgen qate­likti joıýǵa mindettedi. Ishki ister mınıstrligi birinshi satydaǵy sottyń sheshimimen kelispeı, apellıasııalyq jáne kassasııalyq shaǵym berdi, alaı­da Qostanaı oblystyq sotynyń aza­mat­tyq jáne ákimshilik ister jó­nindegi apellıasııalyq sot alqa­synyń 2015 jylǵy 4 aqpandaǵy qaýlysymen jáne Qostanaı oblystyq sotynyń kassasııalyq sot alqasynyń 2015 jylǵy 24 maýsymdaǵy qaýlysymen bi­rinshi satydaǵy sottyń sheshimi zań­dy dep tanylyp, ózgerissiz qal­dy­ryldy.

Biraq sot aktileriniń zańdy kúshine engenine 1 jyl 6 aı ótip ketkenine qaramastan, Qazaqstan Joǵarǵy Soty QR AIJK-nyń 436-bap talaptaryn buzyp, shaǵymdaný merzimin zańsyz qalpyna keltirip, 2016 jyldyń 25 ma­myr­daǵy qaýlysymen Rýdnyı qa­la­lyq sotynyń 2014 jylǵy 23 jel­toqsandaǵy sheshimin jáne Qos­tanaı oblysy apellıasııalyq jáne de Qos­tanaı oblysy kassasııalyq sot al­qa­larynyń qaýlylaryn ózgertip, Ishki ister mınıstrliginiń ótinishin qa­na­ǵat­tandyrdy.

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Azamattyq ister jónindegi sot alqasynyń zańdy kúshine engen sot sheshiminiń kúshin joıýǵa TMD Ekonomıkalyq Sotynyń 2015 jylǵy 26 qarashadaǵy sheshimi negiz boldy. Ol boıynsha zeınetkerlerge, ıaǵnı ishki ister organdarynyń burynǵy qyzmetkerlerine, eger jańa turaqty turatyn memlekette olarǵa, osy mem­lekettiń zańnamasynda kózdelgen osyndaı zeınetaqyny taǵaıyndaý sharttaryn saqtamaýyna baılanys­ty, eńbek sińirgen jyldary úshin zeınetaqy tóleýden bas tartylsa (qyz­mette bolýdyń shekti jasyna qol jetkizilmese nemese eńbek sińir­gen jyl­dary jetkiliksiz bolsa), eńbek si­ńirgen jyldary úshin zeı­net­aqy tóleýdi, olardyń burynǵy tur­ǵy­lyq­ty jerindegi memleket júzege asyratyny aıtylǵan bolatyn.

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Azamattyq ister jónindegi sot alqasynyń bul qaýlysy da zańsyz bolyp esepteledi, óıtkeni Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2003 jylǵy 20 naýryzdaǵy №2 Nor­ma­tıvtik qaýlysynda, «Sottardyń aza­mattyq is júrgizý zańnamasynyń keı­bir normalaryn qoldanýy týra­ly» qaýlysynyń 30-tarmaǵynda (2016 jylǵy 20 mamyrdaǵy №3 ózge­ris­terimen birge) bylaı delingen: «qadaǵalaý satysyndaǵy sottyń, bi­rin­shi nemese apellıasııalyq saty­da­ǵy sottarda zerttelmegen, tarap usynǵan dálel­­demelerdiń negizinde, zańdy kúshi­ne engen sot aktisin ózger­tý­ge ne­mese joıýǵa quqyǵy joq dep kór­se­tilgen. Eger tıisti negizder bol­ǵan jaǵ­daı­lar­da, mundaı sot aktisi jańa­dan ashylǵan mán-jaılar boıynsha qaıta qaralýy kózdelgen».

Zańdy taǵaıyndalǵan zeınetaqyma qol jetkizý maqsatynda men О́zbek­stan Respýblıkasy Ishki ister mınıstr­li­gine de júgindim. Biraq ol eldiń zań­na­malaryna sáıkes, О́zbekstan Res­pýblıkasynyń aýmaǵynda turaqty tu­rý­ǵa ruqsaty bar nemese shetel aza­­ma­­­tynyń yqtııarhaty bolǵan jaǵ­daı­da zeınetaqy tólenetini jóninde jaýap aldym. Sonda zańdy taǵaıyn­dal­­ǵan zeınetaqyma qol jetkizý úshin О́zbek­stan­ǵa qaıta kóship ketýim kerek pe?!

Qaı memlekette bolsa da ishki ister organdarynyń qyzmetkerlerine qo­ǵam­dyq tártipti saqtaý, qylmysty bol­dyrmaý jáne olardyń aldyn alý júk­teletini belgili. Osy saladan zeı­­net­kerlikke shyǵyp, búgingi kúni atamekenge qonys aýdaryp, sol eńbe­­gim­­niń zeınetin kóre almaı otyr­ǵanym janyma batady. Atajurt­ty qutty qo­nys etemiz, qazaqtyń qarasyn kó­beı­­temiz degende zańdy taǵaıyn­dal­­­­ǵan zeınetaqymnan aıyrylyp, óki­­­nip júrgenimdi jasyrmaımyn. Áleý­mettik quqyǵymdy qorǵaımyn dep bar­maǵan jerim, baspaǵan taýym qal­­mady.

Atajurtqa oralyp, zeınetkerliktiń beınetin keship júrgen men jalǵyz emespin. Qazaqstannyń ár shalǵaıynda meniń kúıimdi keshken jandar bar. Bizdiń jaǵdaıymyzdy estip-bilip, atamekenge oralýǵa táýekel jasaı almaı otyrǵan О́zbekstandaǵy ulty qazaq áriptesterimiz Qazaqstannyń Ishki ister mınıstrliginiń mundaı ádilet­sizdik pen zańsyzdyqqa baryp otyr­ǵa­nyna narazy. О́ıtkeni Qazaq­stan Respýblıkasynyń zeınetaqy­men qam­tamasyz etý zańna­masyna sáıkes kári­likke baılanysty beriletin zeı­net­aqy tólemderine qol jetkizý úshin 63 jasqa tolýdy kútýimiz qanshalyqty ádiletti, qanshalyqty zańdy?!

Talǵat AHMETOV

Rýdnyı qalasynyń turǵyny