Shalǵaıdan kelip shóp shabysqan sharapatshyl aǵaıynǵa zor alǵys

«Pavlodar óńiriniń dalasy jasyl shópke toly. Ońtústikke de, batysqa da jetkizsek, shóp jetedi. Sýy mol, kúnde jańbyr. Bul jerden 5-10 myń vagon shóp jınaýǵa bolady. Bul jaqtyń maly toq, shóbi de, sýy da mol. Biz Aral men Mańǵystaýdyń maly qyrylyp qalmas úshin shóp jınaýǵa kelgen betimiz edi», deıdi erikti Qurmet Talapqazy.

Mundaǵy bir másele shóptiń soltústikten batystaǵy elge jetýinde ǵoı. Eriktilerge elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men «Qazaqstan temirjoly» UQ» AQ vagon jaǵynan qoldaý kórsetýge ázir eken.

«Qysqy shóp qoryn jınaý bo­ıynsha Maı, Aqtoǵaı, Tereńkól jáne Aqqýly aýdandaryndaǵy orman sharýashylyqtary aýmaǵynan jalpy kólemi 7,5 myń gektar jer bólindi. Bul qosymsha 12 myń tonna shóp daıyn­daýǵa múmkindik beredi. Jáne de 211 myń gektar paıdalanylmaı turǵan jer ýchaskelerinen 80 myń tonna shóp ázirleýge jaǵdaı jasalýda. Er­tis ózeni jaıylmasyndaǵy 56,4 myń gektar jerden turǵyndar úshin 85 myń tonnadan asa mal azyǵy ázirlenýde», deıdi aýyl sharýa­shy­lyǵy basqarmasy­nyń basshysy Nurbolat Maqashev.

Jazǵy maýsymda shóp shabý, jınaý, jemshóp daıyndaý naý­qa­nyna 4 myń tonna dızel otyny bólingen. Lıtriniń baǵasy – 164 teńge. Qazirgi kúni elimizde 1 qazannan bastap mal azyǵyn ázirleýdegi shyǵyndardy sýbsıdııalaý isi de qarastyrylǵan. Bul maqsatqa 2,5 mlrd teńge qarajat bólinbek. О́tinishterdi qabyldaý 5 tamyzdan bastaldy.

Al mal azyǵyn daıyndaý úshin Jelezın, Ertis, Tereńkól, Ýspen jáne Sharbaqty aýdan­da­rynyń sharýa­shy­lyqtarymen «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» UK» AQ-na 60 myń tonna arpa tapsyrý jóninde kelisilgen. Qordaǵy arpa qysqy maýsymda turǵyndarǵa satylady.

Jospar boıynsha Baıanaýyl aýdanynda da 270 myń gektar jerden 100 myń tonna mal azyǵyn daıyndaý jumystary júrgizilýde. Mysaly, Tereńkól aýdanynda 97,5 myń tonna shóp, 115,9 myń tonna pishen, 22,5 myń tonna súrlem, 29,8 myń tonna qurama jem daıyndaý josparlanǵan. Aýdandaǵy «Agro-Damý» JShS-inde qysqy mal azyǵy úshin 30 myń tonnadan asa jemshóp qajet bolsa, seriktestikke qarasty aýmaq­­taǵy shabyndyqtardyń ónim­diligi – gektaryna 5-8 sentner. Sharýa­shy­lyqtyń mashına-traktor par­kinde tehnıka jetkilikti. Qa­zir súrlem daıyndaý úshin júgeri orý bastalady.

Al astyqty aımaq sanalatyn Ertis aýdanynyń ákimi Aıan Beı­se­­kınniń málimetinshe, bıyl 300 myń gektarǵa jýyq al­qap­tan ónim jınalmaq.

«Bul sannyń 224 myń gektary – dándi daqyldar, 45 myń gektardan astamy – maıly jáne azyq daqyldary. Mysaly, «Trı K» sharýa qojalyǵynda 400 gektardan kúnbaǵys, 250 gektardan júgeri jınamaq. Basqa da sharýa qojalyqtaryn aralap, dıqandarmen kezdestik. О́nim jınaýǵa jaqsy boljamdar jasalýda», deıdi aýdan ákimi.

Aýdanda egin jınaýǵa jumyl­dyrylatyn 1 070 tehnıka bar, 565-i astyq jınaıtyn kombaındar. Sonymen qatar Aqsý qalasyna qarasty Dos­tyq aýyldyq aýmaǵynda «Shy­ǵys-Alıans» JShS ınvestısııa nátıjesinde bıdaı jáne qara­qumyq alqaptaryn kó­beıt­ken. Aýyldyq aýmaqtan 1 500 gektar jerdi jalǵa alǵan sharýashylyq bıyl onyń 450-ine bıdaı, 90 gektaryna qara­qumyq egipti. Sýarmaly jer­lerdi keńeıtý baǵdarlamasy aıa­synda ınfraqurylymdar tar­tylǵan. Bıyl tájirıbe retinde bıdaıdyń «Astana», «Temp» ata­latyn qaraqumyq tuqymy egilgen. Qyrkúıektiń sońyna qa­raı ónim jınalady.

Sondaı-aq óńirdegi «Aq­toǵaı-Agro» JShS-niń ıeli­ginde 3 myń gektar sýarmaly jer bar. Kásiporynnyń bas ınjeneri Vıktor Dýbovıskııdiń máli-metinshe, byltyr 300 gektar sýarmaly alqap iske qosylǵan. Bıyl 1 100 gektar sýarmaly jerge kartop, 250 gektarǵa sábiz, 900 gektarǵa júgeri, 200 gektarǵa jońyshqa egilse, 5 myń gektar bıdaı alqaby tabıǵı jolmen ósip-ónýde.

«Sýarmaly alqap tıimdi. Kádimgi júgeriniń 1 gektarynan 50-80 sentner ónim alsańyz, sýar­­maly alqaptan 150-500 sent­ner jınaýǵa múmkindik bar. Kartop ta jetedi. Kartoptyń 9 túrin ósirýdemiz. Aıdyń sońyna qa­raı dúkenderge túsedi. Sońǵy úlgi­degi qondyrǵylarmen jab­dyq­­­talǵan jalpy syıym­dy­ly­ǵy 42 myń tonnalyq qoı­ma ju­­mys isteıdi», deıdi V.Dýbovıs­kıı.

Bul kúnderi óńirimizde 70 myń gektar kóleminde sýarmaly alqap bar. 2022 jylǵa deıin sýarylatyn egistikterdiń kóle­min 140 myń gektarǵa jet­kizý josparlanýda. Sharýa­shylyqtardyń ıeligindegi sýar­ma­ly alqaptardyń 17 669 gektaryna jemshóp daqyldary egilse, 12 myń gektardan astam alqapta kartop, 11 981 gektaryn­da astyq ósiriledi.

V.Dýbovıskııdiń aıtýynsha, kókónis alqabyn árta­raptandyrý maqsatynda bıyl 540 gektarǵa sýper elıtaly bıdaı, 180 gek­tarǵa arpa, 181 gektarǵa jú­geri jáne 262 gektarǵa raps sebilgen. Sharýa­shylyqta taýarly sút fer­masynyń qurylysy júr­gizilýde.

«Bastysy – mal azyǵy jet­kilikti. Súttiń ónimdiligin art­tyrý sıyrlarǵa beriletin azyqqa baılanysty. Maldyń jem-azyǵy sapaly bolsa, ár sıyrdan táýligine 20 lıtrden asa sút alýǵa bolady», deıdi «Aqtoǵaı-Agro» JShS bas ınjeneri.

Al oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq da­mý basqar­masynyń máli­me­tinshe, óńirde kartop pen sábizdiń baǵasy turaqty. Erte pisetin túrleri dúkenderge de jetti. Tamyzdyń sońynda jıyn-terim bastalady. Bıyl oblysta 563 myń tonna kartop, 198 myń tonna sábiz jınalmaq. Erte pisetin kókónisterdi Aqsý qalasy aýyldyq aýmaǵyndaǵy, Pavlodar aýdanyndaǵy sharýa­shy­lyqtar ósirýde. Qazir olar ónimderdi jınaýǵa kiris­ken. О́nim jınalǵannan keıin turaqtandyrý qoryna jónel­tiledi.

Aýdandaǵy erte pisetin kar­top, sábiz, kókónis ósiretin shar­­ýa­­­shylyqtar qazir ónimderin jınaı bastady. Mysaly, bir ǵana Chernoıarka aýyl­dyq aýmaǵynda 137 sharýa qoja­ly­ǵy tirkelse, 98-i – «Cher­noıar­skıı-2017» áleýmettik kásipkerlik korporasııasynyń qu­ramynda. Bıyl da 2 myń gek­­tarǵa sábiz, 600 gektarǵa jýyq kartop, 100 gektardaı qy­­­zylsha, 70 gektarǵa pııaz jáne 15 gektarǵa oramjapyraq egil­­gen. Alqaptardaǵy kar­top­tyń ónimdiligi – gektaryna 250 sent­ner, kókónis – 280 sentner. Qoımalar da daıyn.

Jalpy, óńirde bıyl jınalatyn shóptiń kólemin 911 myń tonnadan 1,5 mln tonnaǵa deıin arttyrý josparlanǵan. Qazirgi kúnderi óńir aýmaǵynda 532,4 myń tonna shóp ázirlengen. Shóp­tiń shyǵymdylyǵy ortasha esep­pen gektaryna 6 sentner, al ózen jaǵalaýyndaǵy toǵaı shóbiniń ónimdiligi 16,1 sentnerge teń.