Medısına • 19 Tamyz, 2021

Sáýleli emniń septigi

152 ret kórsetildi

Sát saıyn ózgeriske ushyrap jatqan myna dúnıede ǵylymnyń san salasy damyp jatyr desek, onyń medısınadaǵy qarqyny tipti qaryshty. Keshe múmkin emestiń kóbi atqarylyp, onkoaýrýlardyń ózi búgingi medısına tegeýrinine shydas bermeýde. Elordada medısınalyq klaster sol jaǵalaýdan oryn tapqaly shetel asyp em izdeıtinder qatary birshama azaıdy. Bir ǵana Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵynyń arqasynda osy salada buryn qarastyrylmaı kelgen kóptegen jańa baǵyt damydy. Búginde bul ortalyqta sáýleli em – gamma-pyshaqpen emdeý sátti júzege asyrylyp jatyr.

Medısınadaǵy ozyq emniń elordada iske asýy

О́mirdi armanshyl, maqsatty jan­dar alǵa súırep otyrady. Qazaq­stan­nyń Eńbek eri, Ulttyq neırohırýr­gııa or­­talyǵynyń prezıdenti Serik Aq­sholaqov – sondaı jannyń qatary­nan. Ár kezdesken saıyn óz salasyn ilgeriletýge degen bir armanyn aıtyp qalatyn Serik Qýandyqulynyń sáý­leli emniń myqtysy – gamma-pyshaqty armandap, aıtyp júrgenine biraz bolǵan-dy.

Jalpy, ashylǵannan beri buryn elimizde joq 70-ten asa jańa tehnologııa endirilgen ortalyqtyń basshysy, naýqastardyń ómirin uzartýda tynbaı eńbektenip júrgen úlken ordanyń dem berýshisi S.Aqsholaqovqa «Kópten oılaǵan maqsatqa jetip, taǵy bir arman iske asty. Gamma-pyshaq emin kútken jandar úshin budan asqan qýanysh joq shyǵar?» degenbiz áńgimege tartyp.

«Ras aıtasyz, ornatamyz degen maqsatpen aldymen mamandarymyzdy shetelderde daıarladyq, Úkimettiń qarjy bólýimen qymbat qondyrǵyny satyp aldyq. Bálkim, byltyr da ashar ma edik, oǵan pandemııa kedergisin jasady. Biraq shúkir, bıyl jaz osy apparatty kútip júrgen jandarmen birge qýanyp, gamma-pyshaq búgingi tańda 83 adamdy emdeýden ótkizdi. Qondyrǵy TMD-da úsh-aq elde Reseı men Belarýsta, sosyn Orta Azııada eń alǵashqy bolyp bizdiń ortalyqta ashylyp otyr. Osynyń ózi memlekettiń medısınaǵa qanshalyqty mán beretinin aıqyndaı túsedi», dedi dáriger aǵynan jarylyp.

S.Qýandyquly aıtsa aıtqandaı, Orta Azııa men Reseıdiń bizben shek­tesetin aımaqtary úshin eń jaqyn ornalasqan, qalasa medısınalyq týrızmmen kelip emdele alatyn asa tıimdi gamma-pyshaqty kórýge asyqtyq.

Jalpy, bul ortalyqta neırohırýrgter bastyń ishindegi qatparlardyń qoınaýyna tereńdep, ondaǵy qan tamyrlardy da ınvazıvti, endovaskýlıar­ly emdeýler jolǵa qoıyldy. Ja­ram­­syz omyrtqalardy aýystyratyn 3D arqyly omyrtqa jasalyp, ony ár pasıenttiń ereksheligine la­ıyq­tap shyǵarý búgingi otandyq ǵalym­darmen birlese atqarylýy da – sonyń bir aıǵaǵy.

 

Qazaq ánin tyńdap

jatyp em alý da –

bir baqyt

Gamma-pyshaq ornalasqan bólik­tegi alǵashqy pasıentterdi emge daıarlaý bólmesiniń esigin ashqanda, shyraıly júzinde erekshe jylylyǵy jarasqan meıirger Álııa Bekına egde tartyp qalǵan apaıǵa qazir ne isteletinin táp­tish­tep túsindirip jatyr eken. Muqııat tyńdap otyrǵan naýqastyń kóńili de qalypty kórindi. «Siz sál demalyp otyra turyńyz», dep pasıentti jaıǵas­ty­ryp bolyp, bizge moınyn burǵan.

«Ortalyqta ashylǵan kúnnen beri isteımin. Al bul jumysym ózime keremet unaıdy, sebebi komandamyz myqty, bir otbasy múshesi tárizdimiz. Aldy­men Máskeýdegi Býrdenko atyndaǵy ınstıtýtta gamma-pyshaqpen qalaı jumys isteýdi úırenýge bardym. Osyn­daı ǵa­jaıyp múmkindigi bar apparat bizdiń Ulttyq ortalyqta bolyp, sonda pa­sıentter emdeledi-aý degen oı­dyń ózinen kózim janyp, erekshe qul­shy­nyspen úırendim. О́zimniń osy emge qatystylyǵymdy maqtan tuta­myn, baqytty sezinemin. Negizi medı­sınalyq meıirger pasıenttermen kóp ýaqytyn ótkizedi ǵoı. Munda da solaı syrqat jandy MRT, KT zertteýlerinen ótkizgende, barlyq daıarlaý kezinde, odan kútý bólmesinde janynda bolyp, em alarda jatqyzyp, basty qoz­ǵalmaıtyndaı bekitip odan shyqqan soń da janynda júremin. Em óte dybyssyz, esh jeri aýyrtpaı ótedi, sosyn tipti jaıly bolsyn dep mýzyka qoıyp qoıamyz. Pasıentter qazaq án­derin tyńdaǵandy jaqsy kóretin bol­ǵandyqtan, nebir áýezdi ánder men kúı­lerdi jınaqtap qoıdyq. Emdi sondaı janǵa jaıly etip alýdyń ózi nege turady», deıdi Á.Bekına.

 

«Altyn standart» dep tekke atalmaǵan

Neırohırýrg Nurzat Syǵaıdyń aıtýynsha, bul emdi neırohırýrgııada «Altyn standart» deıtin kórinedi. Sebebi munda árbir operasııadan soń neırohırýrgter qorqatyn túrli asqynýlarǵa oryn joq. Ekinshiden, ánsheıinde operasııaǵa daıyndyqta pasıenttiń shashyn alý qajet, tańerteń tamaq ishpeýi kerek deıtin bolsa, munda tipti dástúrli hırýrgııadaǵydaı aýrýdy reabılıtasııadan ótkizýdiń de qajeti joq. Tańǵy asyn iship alyp, osyn­da kelip emin alǵan soń-aq úıine baryp, eger jumysta júrse onysyn jalǵastyra beredi.

«Pasıenttegi patologııa anyq­talyp, onyń qaterli me, qatersiz isik pe ekeni aıqyndalǵan soń, soǵan sáıkes gamma sáýleniń dozasyn beremiz. Eger isik qaterli bolsa, onda kóbirek doza jiberiledi, óıtkeni qaterli isiktiń ári qaraı óristemeýiniń jolyn kesetindeı mólsherde bolmasa, emniń tıimdiligi kemıdi. Eń uzaq em 5,6 saǵat júrdi, al eń qysqasy 14 mınýttyń ishinde ótti. 5 jarym saǵat em jasaǵanda bir mezette 16 oshaqqa doza jiberdik. Sonyń ózinde naýqas aýrý basatyn dárini bir ret qana ishti de, ertesine úıine ketti. Aýrýdyń ózine de jaıly, jalpy emdeýde de osyndaı artyqshylyqtary mol bol­ǵan­dyqtan, bul manıpýlıasııany «Neıro­hırýrgııanyń altyn standarty» dep ataıdy», deıdi N.Syǵaıuly.

Gamma-pyshaqtyń neırohı­rýr­gııadaǵy ozyq úlginiń biri ekenine daý joq. Qazirgi ýaqytta mamandar basta isik bolǵan jaǵdaıda bu­ryn­ǵydaı radıkaldy, basty trepanasııa­lap, súıekti ashyp operasııa jasaýdan góri qan shyǵarmaı, mıdyń ishine úńi­lip, em jasaıtyn osy ádisti qolaıly sa­naı­dy. Keı jaǵdaıda isiktiń iri kó­le­­min dástúrli túrde alyp tastap, al te­reń­­de, óte qıynda jatqandaryn osy sáýle ar­qyly emdeýdiń tıimdiligine den qoıýda.

«Pasıentterdi bul em-shara úshin irikteý qalaı júrgiziledi?» dep suraq qoıdyq mamanǵa.

«Onyń eki joly bar. Alǵashqysy, kózbe-kóz konsýltasııada naýqasty qarap, aýrý tarıhymen, zertteý qorytyn­dylarymen tanysamyz. Eger gamma-pyshaq kórsetkishi bolsa, oǵan ataýly bir kúnge shaqyrtý qaǵazyn beremiz. Al ekinshi jol boıynsha, eger pasıent elordadan alystaǵy, shalǵaı mekenniń turǵyny bolsa, elektrondy poshta arqyly jibergenderin kórip, qashyqtan onlaın keńes berip, qaı ýaqytqa, qandaı zertteýlermen kelýi tıistigin aıtyp, shaqyrtý jiberemiz. Gamma-pyshaqtan em alýdyń ereksheliginiń biri, biz aýrýda birden qandaı ózgeris bolǵanyn kóre almaımyz. Eger isik qatersiz bolsa, jazylǵanyn kórýge bir jyl kútýge týra keledi, al qaterlilerde tezirek baıqalady. Sosyn bir aıta keterligi, syrqattyń bastan ózge sút bezi, ókpe obyry tárizdi aýrýynan bas mıǵa túıir­shikter atqylap isik oshaqtary paı­da bolsa, onda olardyń qatary kóbeı­meý úshin tezirek emge shaqyrýǵa tyry­samyz. Sanyna, kólemine sáıkes qarap, tym kóp bolsa emdi birneshe kezeń­men júrgizemiz. Alǵashqysynda on shaq­tysyn, odan keıin taǵy bir shoǵy­ryn emdeımiz. О́tkende sondaı eki-úsh naýqasty arasyna úsh apta salyp qaı­ta­lap ótkizgende aldyńǵy isikter­diń kóle­mi­niń kishireıgenin kórip, qýany­shymyzda shek bolmady», deıdi neırohırýrg.

 

Jaqsydan qalǵan tuıaqtyń jaqsylyǵy

Áńgimeniń basynda meıirbıke aıtqandaı, gamma-pyshaqpen jumysty tutas komanda júrgizedi eken. Medısı­na­lyq fızık Rýslan Sársenov, neırohırýrg Nurzat Syǵaı, meıirbıke Álııa Bekına ár pasıent boıynsha at­qarylǵan iske baǵa berip, qajet ke­zinde syndarly eskertýin jasap, asa bir shyǵarmashylyqpen qosa úlken jaýapkershilik moınyna túskenin sezinip, birlese qımyldaıdy.

«О́ıtkeni biz Qazaqstanda tuńǵysh qolǵa alynǵan istiń eń bastaýynda turmyz. Qazaq «Aldyńǵy arba qalaı júrse, sońǵy arba solaı júredi» dep beker aıtpaǵan. Sondyqtan ózimizden keıingi jas býyn ókilderin osy jumysqa tartyp, úıretip shyǵarmaqpyz. Ári jaqsylap jolǵa qoıylsa, jetistigimiz jalpyǵa jarııa etilse, ózge elderden kelip te emdeledi. Ol bizdiń otandyq medısınadaǵy týrızmdi damytýǵa da qosatyn úlesimiz bolady», degen Nurzat dáriger bar qazaqqa tanymal, el qurmettegen marqum Áshirbek Syǵaıdyń balasy eken.

Oǵan «Bul joldy qalaı tańdady­ńyz?» degende: «Mádenıet salasynda ákemniń joly óte bıik, al ol jetken shyńdarǵa jetý – ekitalaı nárse. «Bala ákeden bir mysqal kem týady», deıdi halqymyz. Bul – birinshiden. Ekinshiden, bala kezimnen bıologııa, anatomııaǵa qyzyǵýshylyǵym kóp boldy. Jáne dárigerliktiń bir artyqshylyǵy, adam­ǵa jasaǵan kómegińniń áseri kóz al­dyńda ótedi. Al saıasatkerler men óner salasyndaǵylardyń jasa­ǵan­darynyń áseri qanshalyqty boldy, ony baǵamdaýǵa jyldardyń ózi az­dyq etetindeı kórinedi. Árıne, onyń paıdasy bar, alaıda bir mezette ańǵara almaısyń, al munda alǵan bili­miń­niń, jıǵan tájirıbeńniń, óz saý­saǵyńmen istegenińniń nátıjesin tez arada kóresiń. Kómegińdi jasap, kási­bińniń násibin kórip, marqaıasyń. Neı­r­ohırýrgııany tańdaýyma kelsek, bul erekshe sezimtaldyqpen astasqan, óte bir qıyn da, názik sala. Adamnyń basy, onyń mıy óte kúrdeli, sondyqtan osy qıyn mamandyqty tańdadym», deıdi dáriger.

Jaqsydan qalǵan tuıaqtyń jaqsy maman atanyp, Otanda tuńǵysh ret qolǵa alynǵan jaqsy istiń bastaýynda bolýyn biz de jaqsylyqqa jorydyq.

Sońǵy jańalyqtar

Aqtaýda 109 jedel jelisi iske qosyldy

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Vaksına saldyrǵandar sany artty

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Qazaqstanda 158 adam koronavırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:03

«Aqtóbe» kósh bastady

Fýtbol • Búgin, 08:42

Vaýt van Art birinshi orynda keledi

Sport • Búgin, 08:39

Tórtinshi aınalymǵa shyqty

Tennıs • Búgin, 08:38

Jastar jasyndaı jarqyldady

Sport • Búgin, 08:35

Til máselesi talqylandy

Qazaqstan • Búgin, 08:33

Dıplomatııalyq qyzmettiń 30 belesi

Qazaqstan • Búgin, 08:13

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Uqsas jańalyqtar