Nur-Sultan qalasyndaǵy Universitical Medical Center korporatıvtik qory «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń patomorfologııa bólimshesine aıaq basqanymyz sol edi, óte bir mańyzdy sátke týra kelippiz. Zertteýshi laborant qyzdyń aldynda tennıs dobynyń úlkendigindeı syrty qara qoshqyl domalaq birdeńe jatyr.
– Kishkentaı balaǵa operasııa jasalyp jatyr. Mynaý – sodan alynǵan materıal. Qazir 15-20 mınýttyń shamasynda «bul domalaq qandaı sıpatta, qaterli me, qaterli emes pe?» degen alǵashqy toqtamyn aıtýymyz kerek. Eger zildi dúnıe bolsa, aýmaǵyna qalaı áser etken, sonyń barlyǵyn tazartý kerek pe, álde sypyryp alyp tastamaı ózge emge kóne me, sony aıtý mańyzdy, – deıdi.
Qyzdar qımyly ábjil kórindi. Biri ótkir pyshaqpen bıopsııa jasaýǵa jiberilgen deneden asa yjdaǵattylyqpen jup-juqa etip kesip, shynynyń astyna ornalastyryp jatsa, endi biri kishkentaı degennen góri usaq konteıner deıtindeı ydysqa salyp ornalastyryp, endi biri jasýshalardy hımııalyq boıaý ádisimen zertteıtin jumysyna kirisken. Qat-qabat, qym-qýyt bolǵanymen kúndelikti atqarylatyn, úırenisken qalypty jumys ekeni aıqyn ańǵarylady.
Joǵarǵy sanatty dáriger, bólimshe meńgerýshisi Baqytqalı Ibraımovqa burylyp:
– Pasıent úshin eń mańyzdy nárse – dıagnozdyń durys qoıylýy. Osy taǵdyrsheshti jumys qalaı atqarylady? Jańa ózderińiz kórsetken gıstologııalyq kesindini alýdyń birneshe tehnologııasy bar shyǵar? Sondyqtan osy jumystaryńyzdyń jaıymen bólisińizshi, dep ótindik.
– Durys aıtasyz, – dep bastady áńgimesin Baqytqalı Ábdiǵalıuly. – Klınıkaǵa túsken ár pasıentten qan, zár sııaqty kóptegen qosymsha analız alynyp, taldamalar jasalady. Biraq bul tym jetkiliksiz. Al naǵyz naqty jáne qorytyndy dıagnoz qoıatyn bul – morfologııa ádisi, bizdiń salamyz. Shynynda, munyń qyr-syry óte mol. Bıopsııany tekserý – atqaratyn jumystyń 95 paıyzy, ıaǵnı negizgisi. Biz klınıkalyq patologter – aýrýlardy, naýqastardy kórmesek te, solarǵa tikeleı dıagnoz qoıýshylarmyz. Ana men bala ortalyǵynda janǵa batatyn dúnıe – balalar onkologııasynyń 5 birdeı bólimshesi bolýy. Iаǵnı onkoaýrýlardyń túri de, sany da az emes. Osy bólimshedegiler biz dıagnozdy anyqtamaı, em bastamaıdy. О́ıtkeni ár aýrýdyń túrine arnalǵan hattama bar. Mysalǵa, bala lımfoma degen lımfa beziniń qaterli isik aýrýyna shaldyqty. Onyń «T» jáne «V» jasýshaly túrleri bar da, onyń osy bólinisine qaraı emi de eki túrli. Al lımfomanyń qaı jasýshaly túrine jatatynyn anyqtaıtyn – biz. Sondyqtan onkologter bizdiń tujyrymdy asyǵa kútip otyrady. «Ne isteımiz, myna bala qatty aýyryp jatyr, jansaqtaý bólimine túsip qaldy, emniń qaı túrin bastarymyzdy bilmeı otyrmyz», dep habarlasady.
Sondaı-aq B.Ibraımovtiń keıde mıkroskoppen qarap otyryp, hırýrgke habarlasyp, «Myna isikti qalaı aldyńyz, qaı jerde ósip jatyr, jan-jaǵyna taralyp jatqan joq pa, metastaz bar ma, joq pa?» dep muqııat anyqtaıtyn kezderi de bolady eken.
Mamandardyń aıtýynsha, onkologııada dıagnoz qoıýda sońǵy kezde qoldanylatyn ozyq ádistiń biri – ımmýnnogıstohımııa. Mysaly, patogıstologııa jasýshany qarap, «mynadaı tabıǵaty bar, qaterli, qaterli emes» dep anyqtap bere alady. Emniń ári qaraı júrýinde bul da azdyq etedi eken. Al ımmýnnogıstohımııa – derttiń tabıǵatyna tereńirek zertteý júrgizetin ári qarajatty da kóbirek qajet etetin ádis.
– Laboranttar bıomaterıaldy boıap bergen soń mıkroskoppen taǵy qaraımyz. Sonda joǵaryda aıtyp ketken lımfomadaǵydaı onyń túrine baılanysty boıalǵan jasýshanyń toby qaı reagentke jaýap beredi, ıaǵnı qaısysyna boıalyp shyǵady, sol arqyly qandaı topqa jatatynyn anyqtaımyz. Sóıtip mynaý «T» jasýshaly, mynaý «V» jasýshaly túri dep dóp basyp aıta alamyz. Immýnnogıstohımııany elordada alǵashqylardyń biri bolyp bastadyq. Sol arqyly áıelderdiń sút beziniń qaterli isigin anyqtap, emdeýde jetistikterge jetip júrmiz. Bul rette de ımmýnnogıstohımııa kómekke keledi. Jalpy, ár aǵzanyń óz ereksheligi, aýrýǵa kúres qabileti ártúrli bolady. Immýnnogıstohımııa osy rette úsh túrli joldyń qaısysyn tańdaýdy ashyp beredi. Aldymen operasııa jasap, sodan keıin hımııa men sáýle arqyly emdeý kerek pe, álde operasııasyz em túrin tańdaı ma, áýeli qaısysy tıimdi degen saýalǵa jaýap tabatyn da – osy ádis. Mysaly, isik estrogen gormonyna táýeldi eken, sondyqtan birinshi gormondy em berińizder, al keı jaǵdaıda gormondy elemeıdi eken, sondyqtan gormonsyz jol tańdaý qajet bolady delinedi. Sondaı-aq qaterli obyr jasýshalardyń qandaı jyldamdyqpen agressıvti túrde kóbeıetinin nemese baıaý damıtynyn da osy ádis anyqtaıdy. Emdeý taktıkasy da osyǵan baılanysty túziledi. Bul da arzan dúnıe emes. Osy oraıda Úkimet tarapynan qajetti preparattarmen, apparattarmen qamtylý jaǵyna shúkirshilik aıtamyz. Álemde dıagnoz qoıýda qandaı ozyq ádister bar, solardy meńgerý úshin shetelderge baryp, oqyp ta keldik, – deıdi B.Ibraımov.
Klınıkalyq patologterdiń aıtýynsha, qazir ishek aýrýlarynyń túri mol. Oǵan balalar da, eresekter de ushyrap jatady. Toq ishekten, ashy ishekten, tik ishekten alynǵan bıomaterıaldardy qarap, tabıǵatyn ári qaraıǵy emin anyqtaý, bedeýlikpen kúreste de áýeli jatyrdan qyryndy alyp tekserip, qajet bolsa erinen de bıomaterıal alyp, qandaı jolmen emdelý kerektigi anyqtalatyn kórinedi.
Jumystaryna jan-tánimen berilgen mamanmen áńgime qashanda baýrap áketedi emes pe. Baqytqalı Ábdiǵalıuly da sondaı jannyń qatarynan eken. Salaǵa qatysty óz pikirin ashyq aıtatyn onyń jumys barysynda oblys ortalyqtaryna, aýdandarǵa komıssııa quramynda joly túsedi. Sonda ondaǵy jabdyqtardyń artta qalǵanyn, óte kishkentaı kassetalyq konteınerlerdiń joqtyǵynan ony aǵashtan qıyp, jonyp jasalǵan túrlerimen zertteý júrgizip jatqanyn kórip, jany aýyrǵanyn alǵa tartty.
– Sosyn bizdiń salada eńbektenýdiń qyzyǵymen qatar qıyndyǵy da shash etekten. Máselen, ýrolog, nefrologtar búırekti, kardıolog júrekti, nevrolog júıke júıesin, gınekolog, mammolog óz isine ǵana boılap júretin bolsa, patolog jumysynyń aıasy óte keń. Adam aǵzasyna qatysty aýrýlardyń barlyǵyn bilip otyrmasańyz, dıagnoz qoıýda irkilesiz. Sondyqtan kóp bilimdi, izdenýdi, ýaqytty, tájirıbeni qajet etetin bolǵandyqtan bul salany tańdaıtyn jastar az. Bıopsııaǵa alynǵan materıal á degennen formalın ertindisine salynǵannan bastap, hımııalyq reagenttermen kúnbe-kún jumys isteıtin bolǵandyqtan, densaýlyqqa da áseri bar. Sol sebepti ózge mamandarǵa qaraǵanda, bizdiń eńbek demalysymyz uzaq ári kúndelikti jumys kúnimiz de qysqaraq bolady, – dedi B.Ibraımov.
Sonymen qatar Baqytqalı Ábdiǵalıuly ózderiniń klınıkalyq patolog ekenin, aýtopsııany óte sırek júrgizetinin atap ótti. Álemde memlekettiń áleýeti sol eldegi balalar men ana óliminiń kórsetkishine qarap baǵalanady. Mysaly, Japonııa, Norvegııa elderinde mundaı kórsetkish óte tómen. Elimizde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryǵy boıynsha 1 jasqa deıin shetinegen sábı men ana ólimi bolsa, máıitke mindetti túrde aýtopsııalyq zertteý jasalady. Sol arqyly syrqattyń aǵzasyndaǵy qandaı qaıtymsyz morfologııalyq ózgerister bolǵany, em baǵytynyń durys-burystyǵy anyqtalady. Bul maman dárigerdiń «qandaı jaıtqa nazar aýdarý kerek, operasııadan keıin mynadaı asqynýlar bolypty, bolashaqta basqasha qaraý kerek» degen uıǵarymǵa kelýi úshin qajet. Jalpy, adam saýlyǵynyń kúzetinde tynbaı eńbek etýshi, únemi izdenis ústindegi patologterdiń dıagnoz qoıýdaǵy qyzmetiniń mańyzy zor.
