Medısına • 07 Qazan, 2021

Derttiń daýasy – durys dıagnoz

242 ret kórsetildi

Qazirgi ýaqytta eresekter túgil, kishkentaı sábılerde san túrli aýrý bar. Sırek kezdesetin orfandy syrqattar, qaterli onkologııalyq aýrýlar, tipti ataýyn ómiri estip bilmegen derttiń túrleri tirkelip jatyr. Sondaı jan qysylǵanda baýyr etiniń ómirin saqtaımyn degen ata-analardyń kúni dárigerlerge qaraıdy. Bul jerde eń bastysy – dıagnozdyń durys aıqyndalýy. Dıagnoz durys qoıylǵanda ǵana oń em jasalynady. Dárigerlerdi adastyrmas maıaktaı dıagnoz anyqtaýda, taǵdyrsheshti máselede týrasyn aıtar patologter jumysy – búgingi áńgimeniń ózegi.

Nur-Sultan qalasyndaǵy Universitical Medical Center kor­po­ra­­tıvtik qory «Ana men bala» ult­tyq ǵylymı ortalyǵynyń patomorfologııa bólimshesine aıaq basqa­ny­myz sol edi, óte bir mańyzdy sátke týra kelippiz. Zertteýshi laborant qyzdyń aldynda tennıs dobynyń úlkendigindeı syrty qara qoshqyl domalaq birdeńe jatyr.

– Kishkentaı balaǵa operasııa jasalyp jatyr. Mynaý – sodan alynǵan materıal. Qazir 15-20 mınýttyń shamasynda «bul domalaq qandaı sıpatta, qaterli me, qaterli emes pe?» degen alǵashqy toqtamyn aıtýymyz kerek. Eger zildi dúnıe bolsa, aýmaǵyna qalaı áser etken, sonyń barlyǵyn tazartý kerek pe, álde sypyryp alyp tastamaı ózge emge kóne me, sony aıtý mańyzdy, – deıdi.

Qyzdar qımyly ábjil kórindi. Biri ótkir pyshaqpen bıopsııa ja­saýǵa jiberilgen deneden asa yj­da­ǵat­tylyqpen jup-juqa etip kesip, shynynyń astyna ornalastyryp jatsa, endi biri kishkentaı degennen góri usaq konteıner deıtindeı ydysqa salyp ornalastyryp, endi biri jasýshalardy hımııalyq boıaý ádisimen zertteıtin jumysyna kirisken. Qat-qabat, qym-qýyt bolǵanymen kún­de­likti atqa­rylatyn, úırenisken qa­lypty jumys ekeni aıqyn ańǵa­ry­lady.

Joǵarǵy sanatty dáriger, bó­lim­she meńgerýshisi Baqytqalı Ibraı­mov­qa burylyp:

– Pasıent úshin eń mańyzdy nárse – dıagnozdyń durys qoıylýy. Osy taǵ­dyrsheshti ju­mys qalaı atqa­ry­lady? Jańa ózderińiz kórsetken gısto­lo­gııa­lyq kesindini alýdyń bir­neshe teh­no­logııasy bar shyǵar? Son­dyq­tan osy ju­mystaryńyzdyń jaıymen bóli­sińiz­­shi, dep ótindik.

– Durys aıtasyz, – dep bastady áńgimesin Baqytqalı Ábdiǵalıuly. – Klınıkaǵa túsken ár pasıentten qan, zár sııaqty kóptegen qosymsha analız alynyp, taldamalar jasalady. Biraq bul tym jetkiliksiz. Al naǵyz naqty jáne qorytyndy dıagnoz qoıatyn bul – morfologııa ádisi, bizdiń salamyz. Shynynda, munyń qyr-syry óte mol. Bıopsııany tekserý – atqaratyn jumystyń 95 paıyzy, ıaǵnı negizgisi. Biz klınıkalyq patologter – aýrýlardy, naýqastardy kórmesek te, solarǵa tikeleı dıagnoz qoıýshylarmyz. Ana men bala ortalyǵynda janǵa batatyn dúnıe – balalar onkologııasynyń 5 birdeı bólimshesi bolýy. Iаǵnı onkoaýrýlardyń túri de, sany da az emes. Osy bólimshedegiler biz dıag­­­noz­dy anyqtamaı, em bastamaıdy. О́ıt­keni ár aýrýdyń túrine arnalǵan hattama bar. Mysalǵa, bala lımfoma degen lımfa beziniń qaterli isik aýrýy­na shaldyqty. Onyń «T» jáne «V» jasýshaly túrleri bar da, onyń osy bólinisine qaraı emi de eki túrli. Al lımfomanyń qaı jasýshaly tú­rine jatatynyn anyqtaıtyn – biz. Sondyqtan onkologter bizdiń tujy­rym­dy asyǵa kútip otyrady. «Ne isteımiz, myna bala qatty aýyryp jatyr, jansaqtaý bólimine túsip qaldy, emniń qaı túrin bastarymyzdy bilmeı otyrmyz», dep habarlasady.

Sondaı-aq B.Ibraımovtiń keıde mıkroskoppen qarap otyryp, hırýrgke habarlasyp, «Myna isikti qalaı aldyńyz, qaı jerde ósip jatyr, jan-jaǵyna taralyp jatqan joq pa, metastaz bar ma, joq pa?» dep muqııat anyqtaıtyn kezderi de bolady eken.

Mamandardyń aıtýynsha, onkologııada dıagnoz qoıýda sońǵy kezde qoldanylatyn ozyq ádistiń biri – ımmýnnogıstohımııa. Mysaly, patogıstologııa jasýshany qarap, «mynadaı tabıǵaty bar, qaterli, qaterli emes» dep anyqtap bere alady. Emniń ári qaraı júrýinde bul da azdyq etedi eken. Al ımmýnnogıstohımııa – derttiń tabıǵatyna tereńirek zertteý júrgizetin ári qarajatty da kóbirek qajet etetin ádis.

– Laboranttar bıomaterıaldy boıap bergen soń mıkroskoppen taǵy qaraımyz. Sonda joǵaryda aıtyp ketken lımfomadaǵydaı onyń túrine baılanysty boıalǵan jasýshanyń toby qaı reagentke jaýap beredi, ıaǵnı qaısysyna boıalyp shyǵady, sol arqyly qandaı topqa jatatynyn anyqtaımyz. Sóıtip mynaý «T» jasýshaly, mynaý «V» jasýshaly túri dep dóp basyp aıta alamyz. Immýnnogıstohımııany elordada alǵashqylardyń biri bolyp bastadyq. Sol arqyly áıelderdiń sút beziniń qaterli isigin anyqtap, emdeýde jetistikterge jetip júrmiz. Bul rette de ımmýnnogıstohımııa kómekke keledi. Jalpy, ár aǵzanyń óz ereksheligi, aýrýǵa kúres qabileti ártúrli bolady. Immýnnogıstohımııa osy rette úsh túrli joldyń qaısysyn tańdaýdy ashyp beredi. Aldymen operasııa jasap, sodan keıin hımııa men sáýle arqyly emdeý kerek pe, álde operasııasyz em túrin tańdaı ma, áýeli qaısysy tıimdi degen saýalǵa jaýap tabatyn da – osy ádis. Mysaly, isik estrogen gormonyna táýeldi eken, sondyqtan birinshi gormondy em berińizder, al keı jaǵdaıda gormondy elemeıdi eken, sondyqtan gormonsyz jol tańdaý qajet bolady delinedi. Sondaı-aq qaterli obyr jasýshalardyń qandaı jyldamdyqpen agressıvti túrde kóbeıetinin nemese baıaý damıtynyn da osy ádis anyqtaıdy. Emdeý taktıkasy da osyǵan baılanysty túziledi. Bul da arzan dúnıe emes. Osy oraıda Úkimet tarapynan qajetti preparattarmen, apparattarmen qamtylý jaǵyna shúkirshilik aıtamyz. Álemde dıagnoz qoıýda qandaı ozyq ádister bar, solardy meńgerý úshin shetelderge baryp, oqyp ta keldik, – deıdi B.Ibraımov.

Klınıkalyq patologterdiń aı­týyn­­sha, qazir ishek aýrýlarynyń túri mol. Oǵan balalar da, eresekter de ushy­rap jatady. Toq ishekten, ashy ishek­ten, tik ishekten alynǵan bıoma­te­rıaldardy qarap, tabıǵatyn ári qa­raıǵy emin anyqtaý, bedeýlikpen kú­reste de áýeli jatyrdan qyryndy alyp tekserip, qajet bolsa erinen de bıomaterıal alyp, qandaı jolmen emdelý kerektigi anyqtalatyn kórinedi.

Jumystaryna jan-tánimen beril­gen mamanmen áńgime qashanda baý­rap áketedi emes pe. Baqytqalı Ábdiǵa­lı­uly da sondaı jannyń qatarynan eken. Salaǵa qatysty óz pikirin ashyq aıtatyn onyń jumys barysynda oblys ortalyqtaryna, aýdandarǵa komıssııa quramynda joly túsedi. Sonda ondaǵy jabdyqtardyń artta qalǵanyn, óte kishkentaı kas­se­talyq konteınerlerdiń joqty­ǵy­nan ony aǵashtan qıyp, jonyp jasalǵan túrlerimen zertteý júrgizip jatqanyn kórip, jany aýyrǵanyn alǵa tartty.

– Sosyn bizdiń salada eńbektenýdiń qyzyǵymen qatar qıyndyǵy da shash etekten. Máselen, ýrolog, nefrolog­tar búırekti, kardıolog júrekti, nev­rolog júıke júıesin, gınekolog, mammolog óz isine ǵana boılap jú­re­tin bolsa, patolog jumysynyń aıasy óte keń. Adam aǵzasyna qatys­ty aýrýlardyń barlyǵyn bilip otyr­ma­sańyz, dıagnoz qoıýda irkilesiz. Sondyqtan kóp bilimdi, izdenýdi, ýaqytty, tájirıbeni qajet etetin bol­ǵandyqtan bul salany tańdaıtyn jas­tar az. Bıopsııaǵa alynǵan materıal á degennen formalın ertindisine salynǵannan bastap, hımııalyq reagenttermen kúnbe-kún jumys isteıtin bolǵandyqtan, densaýlyqqa da áseri bar. Sol sebepti ózge mamandarǵa qaraǵanda, bizdiń eńbek demalysymyz uzaq ári kúndelikti jumys kúnimiz de qysqaraq bolady, – dedi B.Ibraımov.

Sonymen qatar Baqytqalı Ábdi­ǵalı­uly ózderiniń klınıkalyq patolog ekenin, aýtopsııany óte sırek júrgizetinin atap ótti. Álemde memlekettiń áleýeti sol eldegi balalar men ana óliminiń kórsetkishine qarap baǵalanady. Mysaly, Japonııa, Norvegııa elderinde mundaı kórsetkish óte tómen. Elimizde Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryǵy boıynsha 1 jasqa deıin shetinegen sábı men ana ólimi bolsa, máıitke mindetti túrde aýtopsııalyq zertteý jasalady. Sol arqyly syrqattyń aǵza­syndaǵy qandaı qaıtymsyz morfologııalyq ózgerister bolǵany, em baǵytynyń durys-burystyǵy anyqtalady. Bul maman dárigerdiń «qandaı jaıtqa nazar aýdarý kerek, operasııadan keıin mynadaı asqynýlar bolypty, bolashaqta basqasha qaraý kerek» degen uıǵarymǵa kelýi úshin qajet. Jalpy, adam saýlyǵynyń kúzetinde tynbaı eńbek etýshi, únemi izdenis ústindegi patologterdiń dıagnoz qoıý­daǵy qyzmetiniń mańyzy zor.

Sońǵy jańalyqtar

«Aqtóbe» kósh bastady

Fýtbol • Búgin, 08:42

Vaýt van Art birinshi orynda keledi

Sport • Búgin, 08:39

Tórtinshi aınalymǵa shyqty

Tennıs • Búgin, 08:38

Jastar jasyndaı jarqyldady

Sport • Búgin, 08:35

Til máselesi talqylandy

Qazaqstan • Búgin, 08:33

Dıplomatııalyq qyzmettiń 30 belesi

Qazaqstan • Búgin, 08:13

Indet qaıta órshidi

Álem • Keshe

О́ńirde damý úrdisi bar

Aımaqtar • Keshe

Tańdaıdyń tarlany

Tarıh • Keshe

Joǵalǵan soldat

Tarıh • Keshe

Dombyrany dáriptedi

Rýhanııat • Keshe

Almatyda 36 gradýs ystyq bolady

Aýa raıy • Keshe

Uqsas jańalyqtar