Ákelerdiń úmiti biz edik qoı!

nemese Qaırat Kelimbetovke hat

Qurmetti Qaırat! Osy bir hatty jazarymdy da, jazbasymdy da bilmeı uzaq oılandym. Áýelde jazaıyn dep qolyma qalam da alǵan edim. Keıin bul oıymnan aınyp ta qalǵanym boldy. О́ıtkeni, laýazymdy azamatqa jazǵan bul hatym qalaı qabyldanar eken dep bir bastaǵan hatymdy aıaqtamaı tastap ta ketip, sonan soń eki-úsh márte qaıra jalǵastyrýǵa otyrǵanym da boldy. Endi ne de bolsa, osy hatymdy aıaqtaýǵa bekindim. Sizdiń «Egemen Qazaqstan» gazetindegi (21 jeltoqsan, 2013 jyl) «Hýdojestvennaıa lıteratýra» baspasynyń dırektory Georgıı Prıahınmen «Ákem durys aıtqan eken...» atty suhbatyńyzdaǵy «Biz keıde pikir talastyrǵan máselelerdiń bárinde ákem durys aıtqan eken... Odan keshirim suraımyn...» dep aıtqanyńyz, bálkim, jalǵyz meniń ǵana emes, menen basqa taǵy da biraz jandardyń ákege degen júrek sezimderin dir etkizgen shyǵar dep oılaımyn. Men sizdiń ákeńiz Nemat Ke­lim­betovtiń esimin erterek estigen edim. О́ıtkeni, biz­diń urpaq kitapty baılyq dep bilgen, tek qana kitap oqyp, sol kitapty oqý úshin kitap­hana­lardy, kitap jınaý úshin kitap dúkenderin ǵana jaǵa­lap óstik qoı. Qudaıǵa shú­kir, búginginiń zamany men ada­mynyń ólshemimen salystyrar bolsaq, dúnıe-múlkimizben bú­gingi osy zamanǵa taqyrlaý kelsek te, ózimizdiń jan dúnıe­mizdiń baılyǵyna masattanyp, soǵan toıyp, sonymen eshbir alańsyz rahat kúı keship jatyrmyz. Áne bir jyldary ákeńizdiń «Ulyma hat» degen úlken bir júrektiń sezimimen jazylǵan jan syryn «Egemen Qazaqstan» gazetinen oqyp, tebirenisti sátti bastan keshirgen edim. Áýelde bul baıaǵy belgili pedagog Vasılıı Sýhomlınskııdiń «Pısma k syný», odan keıin halqymyzdyń Ázaǵasy atanǵan Ázilhan Nurshaıyqovtyń «Uly­ma hat» úlgisinde jazylǵan dúnıe shyǵar, kóz júgirtip qana qoıa salarmyn dep edim, myna hat dúnıeden ozyp ketken tap meniń óz ákemniń maǵan arnap jazyp ketken hatyndaı sezilip júre bergeni boldy. Bas almaı oqydym da, meniń de ákemniń ósıeti men óz urpaqtaryna degen mahabbaty men tileýqor nıeti men júregi de osyndaı bolar dep janyma túıgen edim. Qudaı biledi, sizdiń ákeńiz­diń sol hatyn jalǵyz men ǵana emes shyǵarmyn, kókiregi oıaý talaılardyń óz ákesiniń hatyndaı ıelenip alǵandary da bar bolar. Osy bir oıym­dy sizdiń «Qarttyqtyń artyq­shylyǵy jastyq shaqta bolmaıtyn danalyq pen ómirlik tájirıbe. Osy danalyq dáris­terin ákem maǵan ǵana emes, jalpy, jas býynǵa jetkizgisi keldi» dep aıtyp otyrǵan tamasha oıyńyzben oraılastyra ketkendi jón sanadym. Sizdiń ákeńizdiń sol «Ulyma haty» ómir kórgen, tek sol ómirdi kórip qana qoımaı, sol ómirdiń máni men maǵynasyn tereńinen túsine bilgen, ómirdiń ne ekendigin bar jan dúnıesimen tanı bilgen adamnyń aıtary edi de, myna ómirdiń bar baılyǵy da, tamyry da óz kindigimen jalǵasar urpaǵy ekendigin, bylaısha aıtqanda, ómir degenińiz, óz sońymyzda qalar urpaq ekendigin tamasha túıgen de bolatyn. «Ákem durys aıtqan eken...», – degen biraýyz sózińizben jan dúnıemniń ózime ǵana beı­málim túpkirinde jatqan muńym­dy qozǵadyńyz da, sol muń ke­lip meniń de óz ákeme degen saǵynyshymnyń shoǵyn qaı­ra bir úrlep, oı-sanamnyń álem-tapy­ryǵyn shyǵarǵany bar. Árı­ne, siz de, biz de óz ákemiz­den keshirim suraıtyndaı jaı bir balalyǵymyz bolmasa, sonsha­lyqty bir basbuzarlyq pen beıbastaqtyq jasaı da qoı­ǵan joq shyǵarmyz. Alaıda, bál­kim sol balalyǵymyz úshin de keshirim suraǵanymyz da abzal bolar! Degenmen, sizdiń «ákemnen keshirim suraımyn» degen sózińizdiń túp-tórkininde ákege degen perzenttik izgi qurmet, ákege degen perzenttik máńgilik saǵynysh, ákege degen óz urpaǵynyń máńgilik taǵzymy jatqandyǵyn ańdadym. Shirkin, ár bala, ár perzent ataýly óz ákesiniń aldyndaǵy meıli ol erte bola ma, meıli ol kesh bola ma, kinási boldy ma, bolǵan joq pa, áıteýir, osylaısha óz keshirimin bir surap tursa ǵoı! Siz meni osy bir oılarǵa alyp keldińiz. Sonan keıin qaıran da qaıran óz ákemnen men de keshirim suradym! Qaıran bizdiń ákeler! Ne kórmedi? Qandaı azapty tartpady deısiz? Beınetpen ótken áke ómirine endi kelip zer salǵandaımyz. Aýyr jumys, aýyr turmys. Meniń ákem óziniń eki birdeı týǵan aǵasymen, eki birdeı týǵan inilerimen soǵysqa attanyp, tek qana qara shańyraqqa bir óziniń ǵana aman oralǵandyǵyn oılasam, osy kúnderi kókiregimdi muń  basady. Qaıran ákem úshin qandy maıdan dalasyndaǵy qyrǵynnan oralmaǵan óziniń tórt birdeı týǵan baýyry – eki aǵasy men eki inisiniń qaıǵysy men qasiretin kóterý, árıne, ońaı bolmaǵany anyq. Ol da eshnárse emes qoı, onyń ústine keshegi baıdyń, qajynyń balasy degen qara tańbalap tastaǵan keńestik qoǵamnyń senimsizdigi men ańdýy azaptyń azaby bolǵan edi. Jeńis kúni jurt toı toılap jatqanda ákem eshqaıda shyqpaı jatyp qalatyn. Aıaǵyn basyp júre alǵanymen ákemniń júregi sal bolyp, saǵynyshpen sarǵaıyp jatyp alatyn. Ákem egiletin jáne de aýyr-aýyr kúr­sinetin edi. Ákemizben birge biz de egiletinbiz, biz de kúrsinetinbiz. – Baryp duǵa qylaıyn desem, qa­biri joq, oqıyn desem, haty joq baýyrlarymnyń, – dep egiletin qaıran ákem. Keı-keıde «Olar tiri, kelip qalady. Men ólip qalyp, olar úıge kelip qalsa, sender tanymaı qalyp júrer me ekensińder?!» – dep ákem aýyr kúrsinip, bizge osyny aıtatyn da, eki aǵasy men eki inisiniń túr-túsin, bizdiń qaısymyzdyń solardyń qaısysyna uqsaı­tyn­dyǵymyzdy kózi jumylǵansha sanamyzǵa sińirýmen boldy. О́z baýyrlaryn tiriler qatarynda sanap, jyl saıyn tórteýine tıesili pitir sadaqasyn da ózi berip júretin. Endi oılap otyrsam, ákem óz baýyrlaryn maıdan dalasynda qaza tapty dep oılamaǵan da bolar, baýyrlary ózi joqta kelip qalsa, biz tanymaı qala ma dep alańdaǵan eken-aý! Ákemniń osy bir jan kúı­zelisi janyma batatyn. Maıdan dalasynan oralmaı júrgen, ákemdi zaryqtyryp qoıǵan aǵalarym jaıly naqtyly bir derekter bar bolar degen oımen sol kezdegi Keńester Odaǵynyń Qorǵanys mınıstrliginiń Orta­lyq arhıvine suraý salyp hat jazýyma da týra keldi. Olardan ákemniń baýyrlarynyń qaı jyly, qaı kúni habarsyz ket­ken­dikteri jaıly aıtylǵan jaý­ap hat keldi. Ákemniń eki aǵasy da, eki inisi de maıdan da­la­synan habarsyz ketken eken. Mine, bir úıdiń tórt birdeı azamatynyń, ákemniń tórt bir­deı baýyrynyń, meniń aǵa­larymnyń taǵdyrlary osylaı bolǵan eken. Alaıda, Qorǵanys mınıstrliginen alynǵan osy bir jan syzdatar qaraly habardy ákeme aıta almadym. Bul jaıynda ákem múldem bilmeı ótti dúnıeden. Ákemniń «olar tiri, keledi áli, men joqta kelip qalsa, tanymaı da qalasyńdar-aý» dep otyrar sońǵy bir tátti úmitin úzgim kelmedi. О́mirdiń túrli-túrli qasiretinen onsyz da muqalyp júrgen, ári óziniń tórt birdeı týǵan baýyrlaryn zaryǵa tosqan áke jany kúızelmese eken dedim.. Soǵystan qaıtpaı júrgen aǵala­rymnyń týǵan eldegi, týǵan topyraqtaǵy izderi óshpesin degen nıetpen áke qabiriniń basyna ornatqan qulpytasqa da tórt aǵalarymnyń attaryn, Qorǵanys mınıstrliginiń arhı­vinen aldyrǵan anyqtama boıyn­sha týǵan jáne soǵysta habarsyz ketken jyldaryn tasqa qashap, jazǵyzyp qoıdym. Mine, bul meniń ákemniń qasireti men jan kúızelisi bolatyn. О́z tirshiliginde et júregimen kó­terip ótken ákemniń osy bir aýyr qasiretin endi týǵan jerimdegi áke qabiriniń basyndaǵy sol bir qulpytastyń qara tasy qas­qaıyp kóterip tur. Meniń de ákem osylaısha bul dúnıeden óz úmitin úzbeı ót­ken jandardyń biri edi. Úmit­ter úzilmese eken! Adam bala­synyń úmiti degenińiz keıde azyraq qataldaý bolsa da, keı­de kúrsinisi kóp bolsa da, myna ǵajap ta tamasha ómirdiń názik bir kóńil qyly ǵoı. Sol bir názik kóńil qylyna adam taǵdyry ilinip turǵandyǵyn sezine bilý kerek te shyǵar. Sony sezine alar bolsaq, Adam balasy áýeli... ıá, áýeli sol adam balasynyń ózin jylatpas ta, qulatpas ta edi. Jylap turǵan jáne de jylap jatqan adam balasynyń kóz jasy degenińiz sol adam balasynyń úzilip túsip, úzilip túsip jatqan, tipti múldem úzilgeli turǵan sońǵy bir úmitteri ekendigin oılaımyn da, adamnyń kóz jasynan qorqatynym jáne de bar. Adam balasynyń bir-birine degen mahabbaty men súıispenshilik sezimderi nege semip barady? Dúnıe nege qatygezdenip barady? Adam balasynyń sol adam balasyna degen, jalpy, myna tirshilikke degen óshpendiligi nege órship barady? Meni osy bir jaılar kúızeltedi, janymdy qulazytady. Eger de ár adam balasy urpaǵynyń jan dúnıesi men oı álemi, sanasy men sezimi áke Nemat pen bala Qaırattyń jan dúnıesindeı bolyp máńgi baılanysyp jatsa, onda myna dúnıe dál búgingideı sezimsiz qalmas ta edi. О́ıtkeni, áke men bala, jalpy, ata-ana men urpaq arasyndaǵy júrek seziminiń jan men rýh baılanysynda mahabbat pen máńgilik ómir jatyr! Siz óz ákeńiz Nemat Kelim­betovtiń sońynda qalǵan baı murasyn jınaqtap, kitaptaryn baspa júzinen shyǵartyp qana jatqan joqsyz, siz óz ákeńizben osy bir rýhanı jan baılanysyńyz arqyly óz ákeńizge máńgilik ómir syılaı bildińiz. Jáne de máńgilik ómir syılap jatyrsyz! Sol ákeńizdiń máńgilik ómiri búgin óz urpaǵy sizben máńgilikke ulasyp, máńgilikke jalǵasyp bara jatsa Nemat ákeniń osy bir máńgilik ǵumyryn odan keıingi urpaqtary da máńgilik eter dep uǵynamyn. «Rýhanı kúsh-jigeri arqyly qıynshylyqtarǵa moıymaı jeńe bilgen adamdar ómiri úlgi alýǵa turarlyq», – degendi aıta otyryp, siz meni ákelerimiz bizdi óz qasiretterimen únsiz ǵana tárbıelep jáne de bizdiń boıymyzǵa sol óz qasiretteriniń qos janarlaryndaǵy ózinen basqalarǵa málimsizdeý muń­darymen-aq adamı qasıetterdi sińirgen shyǵar degen bir oıǵa alyp keldińiz. Biz de sol óz ákelerimizdiń janarlaryndaǵy ómir muńyn aıtpaı-aq, qabaq­tarynan únsiz ańdap, únsiz tanýǵa daǵdylandyq. Bálkim, ákeler qabaǵyndaǵy sol muń ataýlylar bizdi aınaladaǵy muń men muńdylaý jandarǵa sergek qaraýǵa úıretken de bolar. Bálkim, «rýhanı kúsh-jigeri arqyly qıynshylyqtarǵa moıy­­maı» sony jeńe bilgen bizdiń ákeler ómiri eń áýeli ózi­miz­ge máńgi úlgi bolyp qala da be­reri bar. Bálkim ákeler máńgi­ligi degenińiz de osy bolar?! Qaırat baýyr! «Ákem du­rys aıtqan eken...», – deıtin siz aıtqan osy biraýyz sózdi keıin... ıá, keıin... sońymyzdan aıta júrer sanaly urpaq bersin barsha adam balasyna! Bizdi ákeler keshirer dep oılaımyn! Men osyǵan senim­dimin! О́ıtkeni, ákelerdiń úmiti biz edik qoı! Qurmetpen, Jabal ERǴALIEV, jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Parlament Senatynyń depýtaty. ASTANA.