О́tken ǵasyrda medısına ǵylymynda problemalardyń biri bolǵan, jurt atynan-aq úreılenetin JITS juqpaly derti búginde ǵalymdar izdenisiniń nátıjesinde sozylmaly syrqattardyń sanatyna engen. Bul aýrýmen kúreste birinshi kezekte halyqtyń, ásirese jastardyń habardar bolý deńgeıin arttyrýdyń mańyzy zor. О́ıtkeni adamdardyń aýrýyn jasyryp qashpaı, emdelýiniń nátıjesinde AITV ınfeksııasyn juqtyrǵandar tolyqqandy ómir súre alatyn dárejege jetti. Iаǵnı JITS – emge kónetin aýrýlar sanatynda.
Bul rette buqaralyq aqparat quraldary men JITS-tyń aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres jónindegi ortalyǵy mamandarynyń birlese AITV-men ómir súretin adamdardyń áleýmettik qorǵalýy men quqyqtarynyń saqtalýyna qoǵamnyń nazaryn aýdarýynyń oń nátıje beretinin ómirdiń ózi dáleldeýde. Buryn adamdardyń JITS-pen aýyryp ajal qushýy jóninen dúnıe júzi boıynsha 8-oryndaǵy dert qazir 19-orynǵa yǵysty. Degenmen bul aýrýǵa degen nazar báseńdeıdi degen sóz emes. Sol sebepti aýrýdy anyqtaýǵa arnalǵan taldamalar, ekspress-testter alý úzbeı júrgiziledi. Máselen, mıllıonnan asa halqy bar elordada mundaı taldaýlardy júrgizý deńgeıi joǵary eken. Jan-jaqtan keletin ishki jáne syrtqy mıgrasııany esepke ala, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy bekitken tártip boıynsha halyqtyń 10 paıyzyn tekserýden ótkizý qajet bolsa, Nur-Sultan qalasynda onyń mólsheri 20-dan asty. Kóbirek teksergen saıyn aýrýdyń anyqtalý mólsheri de soǵan sáıkes ulǵaıady. Al onyń neǵurlym tezirek anyqtalǵany árbir aýrý juqtyrýshy úshin asa mańyzdy ekeni túsinikti. Qazirgi kúni ózi AITV juqtyrǵanymen deni qulantaza saý bala ákelgen analardyń sany artty. Iаǵnı sońǵy 4-5 jyldyń ishinde aýrýdyń anadan balaǵa juǵýy toqtady.
Búginde ǵylymnyń damýymen aýrýmen kúrestegi terapııa joldary da jeńildedi. Pasıentter burynǵydaı birneshe dári emes, boıyna barlyq kerektilerin jınastyrǵan bir ǵana preparatty paıdalanady. Emdeý tásilin jeńildetýdegi jumystar boıynsha izdenister álem boıynsha jalǵasyn taýyp, endi aptasyna bir-aq ret egý túrleri enýi de ǵajap emes. Jalpy, aıta ketetin bir jaıt, elimiz boıynsha AITV juqtyrý jóninen erler jaǵy basym. Máselen, anyqtalǵandar ara salmaǵyn eseptegende, onyń 79 paıyzyn erler quraıdy. Bul qoǵamda er balalar arasynda tárbıege kóńil bólý qajettigin kórsetetin ındıkator ma degen oıǵa kelgenbiz. О́ıtkeni barlyq juqtyrýshyny paıyzdap ekshegende 20 men 39 jas arasyndaǵy erler arasynda aýrý juqtyrý 62,1 paıyzdy quraǵan. Bul óte alańdatarlyq jaǵdaı.
– Buryn aýrý juqtyrýshylar ishinde jumyssyzdar basym bolyp kelse, qazir statıstıka ózgerdi. Eseptegi pasıentterdiń 52,7 paıyzy jumysy barlar, onyń ishinde joǵary bilimi barlar da óte kóp. Negizinen aýrý jynystyq qatyn arqyly taraıdy. Máselen, tirkelgenderdiń 80,5 paıyzy – sondaı qatynastan opyq jegender. Onyń 21 paıyzdan astamy bir jynysty – er men erdiń arasyndaǵy qatynastan juqtyrǵan. Halyqtyń ártúrli toptaryn AITV-ǵa ýaqtyly tekserý nátıjesinde aýrýdyń erte 1-2 satysynda anyqtaý 83 paıyzdy quraǵanyn atap ótý qajet, – deıdi S.Ábdiraıymov.
