Medısına • 29 Jeltoqsan, 2021

Balalar ortopedııasynda bilmeıtinimiz kóp

131 ret kórsetildi

Nur-Sultan qalasyndaǵy «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń ortopedııa bóliminiń mamandary únemi izdenis ústinde júredi. Sonyń nátıjesinde buryn qyrýar aqsha shyǵaryp sheteldik klınıkalardy jaǵalaıtyn syrqat balalar elimizde emdeledi.

Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»

Ýrbanızasııa, pandemııa, ekologııa

Bólimshe jetekshisi Bolat Naǵymanov – naǵyz istiń adamy, óz salasynyń kánigi mamany. Jýrnalısterge ýaqyt tabýǵa mur­shasy kele bermeıtin Bolat Ábikeı­uly­men jýyrda áńgimelesýdiń sáti túsken edi.

«Birinshiden, bizdiń pasıentter arasynda ishten týa bitken damý aqaýlarynyń jıilep ketýi nelikten? Jer betinde ondaı aýrýlardy qalaı emdep jatyr, ata-analar qandaı dárigerge baryp, keńes ala alady, elimizde qalaı emdeledi degen másele alǵa shyǵady. О́ıtkeni shalǵaıdaǵy aýyldarda ortope­dııalyq turǵyda emdeýdi qajet etetin balalardyń mamandanǵan kómekke jete almaı júrgeni aqıqat. Oǵan ata-analarǵa durys aqparattyń jetpeýi de áserin tıgizedi», dedi dáriger.

Onyń aıtýynsha, aýyl balalaryndaı emes, qaladaǵy jetkinshekter az qozǵala­dy. Onyń ústine pandemııa adamdardy úı­den shyǵarmaı, sabaqtyń ózi onlaın bolǵan ýaqytta adam qımyly shekteldi. Qazir­gi kúni sonyń áserinen bolyp jat­qan aýrýlar bar. Der kezinde balasyn em­detpeı, qaı jerge baryp, kimge qara­taryn bilmeı júrgen áke-sheshe kóp. Onyń ústine durys tamaqtanbaý, taǵam­ǵa hımııa­lyq zattardyń qosylýy da bala­lar­ǵa, júkti analarǵa keri áserin tıgizip jatyr. Al bul qursaqtaǵy náres­tege de áser etýi yqtımal. Ekinshiden, eli­mizde ekolo­gııalyq turǵyda qıyndyq keship júr­gen aýdandardyń turǵyndary bar. Haly­qqa taqsiret ákelgen Semeı polıgony j­abyl­ǵanymen onyń zardap­tary búginge jetti.

Mysaly, sol óńirlerden tirek-qımyl apparaty­nyń jalǵan býyndyǵy, qısyq týatyny, súıek tyǵyzdyǵynyń nasharlaýynan «hrýstal, shyny balalardyń» dúnıege kelýi syndy kemistikter – balanyń ǵana emes, ata-ana, týǵan-týys, tipti eldiń erteńi úshin mańyzy bar, jan aýyratyn dúnıeler. Sonymen qatar elimizde sırek kezdesetin syrqattar sany da azaımaı otyr.

«Meniń oıymsha, bulardyń barlyǵy bir-birimen sabaqtasqan, baılanysy bar dúnıe. Biz, ortopedter osyndaı balalarǵa zamanǵa saı, aldyńǵy qatarly elderde kórsetiletin medısına­lyq járdemdi jasaýǵa yqylasty­myz. О́ıtkeni ár aýrýdyń artynda qanshama taǵdyr, ata-ananyń ýaıymy, kúpti kóńili jatyr. Osyny aıqyn sezingen saıyn kún-tún demeı kómekteskiń kele­di. Kópshilik jurt qazir joǵa­ry deńgeıdegi kómektiń elimizde, osy ortalyqta jasalatynynan beı­habar. Reseımen shektese­tin aımaqtar Reseıge, ózgeleri alys-jaqyn shetelge jol tartyp jatady. Olarǵa nelikten bizge kelip em almasqa, qyrýar qarajat shyǵarǵansha, nege memleket bóletin qarajatpen kvota arqyly emdelmes­ke? Árıne, bul jerde olarǵa aqpa­rattyń durys jetpeýi, beldi ma­mandarymyzdyń barlyǵyn bil­meýi sebep. Osynyń saldarynan shekara asyp durys em ala almaı, qaıyra elge oralyp, ózimiz emin jolǵa qoıyp jatqan pasıentterimiz qanshama. Bul – «bálen jerde altyn bar, barsań baqyr da joq» degenniń kebi. Mamandarymyzdyń nazary jiti, qulaqtary túrýli, sheteldik ozyq klınıkalarǵa baryp úırenip, salalyq ǵylymı jýrnaldarǵa basylǵan ádistermen únemi tanysyp, ony klını­kalyq praktıkada qoldanýmen qatar, ózderi de únemi izdenisterin jarııalap otyrady. Aıtýly mamandardy shaqy­ryp sheberlik synyptary ótkizilip, olardyń tájirıbeleri engizilýde», dedi B.Naǵymanov.

Protezsiz ortopedııa joq

Sondaı-aq dáriger bizben áńgime barysynda operasııalarǵa toqtalyp ótti.

«Bizdiń jumysymyz temir-tersek­ter­men baılanysty. Onyń aǵzaǵa kúsh túsirmeıtin jetil­dirilgen túrlerin jasaıtyn ortalyqtar bar. Biz olarmen de tyǵyz baılanystamyz. Plastınalar, shtıfter, túrli apparattar, protezder jańaryp jatady. Sondyqtan oqımyz, úıre­nemiz, sonyń ishinen qolaıly, jaq­sy degenin tańdap, ekshep baryp óz tájirıbemizge endiremiz. «Ana men bala» ulttyq ǵylymı ortalyǵynda 50 orynǵa arnalǵan eki bólimshede jylyna 1 700-ge deıin bala emdeledi. Joǵary bilikti 9 dáriger eńbek etemiz. Biz tirek-qımyl apparatynda­ǵy isikterdi onkologtermen bir­lese emdeımiz. Súıekti tolyq aýys­tyryp, endoprotez salyp, býyndardy almastyratyn ope­rasııalardyń sany jyldan-jylǵa ulǵaıyp keledi. Mysaly, sońǵy jyldary orta eseppen 20-25 bala osyndaı em alsa, bıyl 8 aıdyń ózinde 30-ǵa tarta operasııa jasaldy», dedi B.Naǵymanov.

Ishten týa bitken omyrtqa qısyqtyǵy, júre paıda bolǵan omyrtqa qısyǵy da ortalyqtaǵy mamandardyń nazarynda. Dene symbaty buzylyp, hırýrgııalyq emdi qajet etetin balalar sany da artyp keledi. Jylyna ortasha eseppen 140-150 balaǵa sondaı operasııa jasalady. Osy 140-150 balanyń 30 paıyzdaıy – ishten týa bitken aqaýy bar balalar. Al mundaı operasııalarda joǵaryda aıtylǵan temir-tersekter kómekke keledi.

«Orfandy aýrýǵa jatatyn «shy­ny balalar» úshin kóp problema mı­nıs­trliktiń nazar aýdaryp, qarajat bó­lýimen oń sheshimin tapty. Aldymen bala­nyń súıek tyǵyzdyǵyn qalypqa kel­tirý úshin somatıkalyq bólimshede kon­servatıvti turǵyda emdep baryp, biz­diń bólimshelerde operasııa jasalady. Qazaqstan boıyn­sha bul aýrýmen bizdiń esepke 100 bala tirkelgen, olar aldymen somatıkada emin alyp bolǵan soń, súıek tyǵyzdyǵy artyp, opera­sııany kóteretin kezde bizge keledi. Bul jerde nazardaǵy dúnıe – salynatyn temirdiń teleskopııalyq bolýy. Ol bala ósken saıyn sa­lynǵan tetiktiń ashy­lyp, ósýge sáıkestenip uzaryp otyrýynda. Biz tósekte jatqan balalardy otyrǵyzǵymyz keledi, otyrǵan balalardy turǵyzǵymyz keledi, al turǵan balany júrgizgimiz keledi. Sonyń arqasynda turyp mektepke baryp jatqan balalar da bar. Bul endi erekshe qýanysh syılaıtyn, tekke eńbektenbegenińdi kórsetetin sát», dedi dáriger.

Qyrqynan shyqqan balany ortopedke kórsetý kerek

Bolat Ábikeıuly el ishinde maman tapshy ekenine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bala qyrqynan shyǵysymen jol joq, kólik joq, maman joq demesten aýdan ortalyǵynda, jaqyn qala, iri eldi mekendegi ortoped-dárigerge ná­resteni aparyp kórsetý kerek. Bul – óte mańyzdy. О́ıtkeni neǵurlym tezirek anyqtalǵan aqaýdy emdeý de ońaı. Júre kele anyqtalǵan kemistikti túzeý qıynǵa túsedi. Sondyqtan ata-anaǵa ortoped mamanǵa balańyzdy kórsetpeı jaıbaraqat júre bermeńiz deımiz. Eger mamannyń kóńilinde kúdik bolyp, bir aıdan soń kel dese, mindetti túrde qaıta aparý qa­jet. Alty aıdan soń kel deı me, ony da oryndaǵan jón. Qysqa­sy, ortoped aıtqandy buljytpaı oryndaý balanyń bolashaǵy úshin ekenin esten shyǵar­maý kerek. Máselen, kóp sharanalarda ur­shyq basynyń jambas­qa kirmeýi alǵashqy ­aılarda baı­qalsa, konservatıvti jol­men-aq emdeledi. Al keıin bolsa, bir-
ne­she operasııa jasaýǵa týra kelip jatady.

Jalpy, ata-ana jiti qaraı­tyn dúnıe­ler kóp. Eger balanyń býyndary durys qozǵalmaı, kez kel­­gen jeri isse, tamaqqa tábeti bolma­sa, júdep bara jatsa, júrisi buzyl­sa, aýyrsyný belgileri baı­qal­sa birden kóńilge kúdik uıalap, mamanǵa aparý kerek. Bul – kóbi­ne súıektiń isik aýrýlarynda bo­latyn belgiler. Kerek bolsa, rentgenge túsirip, KT zertteýin jasap, tezirek anyqtaǵan jaǵdaıda qaterli isikterdi óristetpeýge bolady. Al onko­aýrýlarda ár kún­niń mańyzy bar.

«Dáriger ortopedter – Mels Tegisbaev, Vladıslav Orlovskıı, Marat Jetpisov, Ádil Tórehanov, Nurbek Nádirov, Almat Jakılın, Jasynǵalı Dosov ár balanyń bolashaǵy úshin tynbaı kúresedi. Osyndaı qanattas áriptester barda biz almaıtyn qamal joqtaı kórinedi», dedi Bolat Ábikeıuly.

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar