Qurmetti áriptester!
Sammıtimizdiń kezekten tys ótkizilýi tótenshe jaǵdaılarǵa baılanysty bolyp otyr. Qańtardyń birneshe kúni ishinde Qazaqstan aýqymdy daǵdarysty bastan ótkerdi. Bul – Táýelsizdiktiń 30 jyldyq tarıhynda bolǵan eń aýyr oqıǵa. Mundaı deńgeıdegi zor qaýip-qatermen bizdiń uıym buryn-sońdy betpe-bet kelmegen.
Qajetti qujattardy kelisý jónindegi shuǵyl jumysy úshin Tóraǵamyz Nıkol Vovaevıch Pashınıanǵa alǵys aıtamyn.
Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Vladımırovıch Pýtınge túsinistik tanytyp, UQShU-nyń bitimgerlik kúshterin Qazaqstanǵa jiberý máselesi boıynsha jyldam sheshim qabyldaǵany úshin erekshe alǵys bildiremin.
Qurmetti Vladımır Vladımırovıch, elimizge lańkestik shabýyl jasalǵan sátten beri Sizben turaqty baılanys jasap otyrmyz.
Aleksandr Grıgorevıch Lýkashenkoǵa, Sadyr Nurǵojoevıch Japarovqa, Emomalı Sharıpovıch Rahmonǵa kórsetken saıası jáne áskerı baýyrlastyǵy úshin alǵys aıtamyn.
Búgin Qazaqstandaǵy qaıǵyly kúnderi qaza bolǵan azamattardy Jalpyulttyq aza tutý kúni. Barshańyzǵa shynaıy kóńil aıtqandaryńyz úshin alǵys aıtamyn.
UQShU Bas hatshysy Stanıslav Vasılevıch Zasqa, Hatshylyq pen Uıymnyń birikken shtabynyń judyryqtaı jumylǵan barlyq ujymyna rızashylyǵymdy bildiremin.
Shyn máninde, UQShU-ǵa múshe memleketterdiń biriniń qaýipsizdigin, turaqtylyǵy men tutastyǵyn qamtamasyz etý úshin Uıymnyń bitimgerlik kúshterin aýqymdy túrde jumyldyrý jaǵdaıy birinshi ret bolyp otyr.
Biz úshin UQShU boıynsha áriptesterimizdiń áskerı ǵana emes, moraldyq qoldaý kórsetýi de asa mańyzdy.
Uıymǵa múshe memleketterdiń bári birtutas maıdan bolyp, Qazaqstannyń úndeýin biraýyzdan qoldady.
* * *
Endi elimizdegi qazirgi jaǵdaı men ótken kúnderi bolǵan oqıǵalar týraly málimet berip óteıin.
Oqıǵalar jelisi týraly aqparattardy tolyq eksheı otyryp, bıylǵy jyl basynan bergi oqıǵanyń bári bir shynjyrdyń tizbegi ekenin nyq senimmen aıta alamyn.
Olar jymysqy oımen uzaq ýaqyt boıy daıyndalǵan. Daıyndyqtyń qansha ýaqyt – bir jyl, eki nemese úsh jyl júrgizilgenin tergeý anyqtaıdy.
Destrýktıvti kúshter turaqtylyqty buzýǵa, tártipsizdikke jol ashýǵa birneshe ret tyrysty. Memlekettiń turaqtylyǵy men beriktigin synap kórýge baǵyttalǵan sııaqty boldy. Olardyń barlyq áreketteriniń joly kesildi.
Biraq uıymdastyrýshylar óz josparynan bas tartpaı, qarýly qaqtyǵysqa daıyndalýǵa kóshti. Búlikshiler avtomobıl gazy baǵanyń kóterilýine baılanysty birqatar óńirdegi halyqtyń narazylyǵyn syltaý retinde paıdalandy.
Mıtıngiler ótti. Oǵan qatysýshylar áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası talaptaryn qoıdy. Memleket onyń bárine qulaq asyp, oryndady.
Úkimet otstavkaǵa ketti. Avtogaz baǵasy burynǵy deńgeıinde qaldyryldy.
Biz naqty áleýmettik-ekonomıkalyq sharalar kesheni men qoǵamdyq-saıası reformalar josparyn qabyldaımyz dep jarııaladyq. Biraq Qazaqstanǵa qarsy agressııa uıymdastyrýshylar úshin munyń eshqandaı máni bolmady.
Stıhııalyq narazylyq jappaı tártipsizdikke ulasty. Dinı radıkaldar, qylmystyq toptar, jaýyz sodyrlar, maroderler men usaq buzaqylar birtutas komanda retinde boı kórsetti.
Áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası talaptar ekinshi-úshinshi orynǵa syrǵydy. Ony umytyp ta ketti. Artynsha alasapyran bastalyp ketti. О́zderiniń qolaıly sátin kútip otyrǵan qarýly sodyrlar toby iske kóshti.
Olardyń basty maqsaty: konstıtýsııalyq qurylysqa nuqsan keltirý, basqarý ınstıtýtyn búldirý, bılikti basyp alý bolǵany anyqtaldy. Bul jerde memlekettik tóńkeris jasaýǵa umtylý jóninde sóz bolyp otyr.
Qazir barlyq áskerı is-qımyldardyń bir ortalyqtan úılestirilgeni, muqııat josparlanǵan operasııanyń sheshýshi kezeńge shyqqany belgili boldy.
О́ńirlik bıliktiń, quqyq qorǵaý organdarynyń ǵımarattaryna, tergeý ızolıatorlaryna, strategııalyq nysandarǵa, bankterge, telemunara men telearnalarǵa bir ýaqytta, qaıtalap aıtamyn bir mezgilde ekenin qaıtalap aıtamyn, shabýyl jasaý – sonyń aıqyn dáleli.
Áýejaılar basyp alyndy, avtomobıl jáne temir joldary jabyldy, jedel járdem jáne órt sóndirý qyzmetiniń jumysyna kedergi keltirildi.
Áskerı bólimder men armııa blokbeketterine jasalǵan shabýyl kezinde sodyrlardan quralǵan top qarý-jaraq pen áskerı tehnıkalardy ıemdenýge tyrysty.
Almaty qalasy men basqa da qalalarda, shyn máninde, naǵyz soǵys júrdi. Máselen, Almaty qalasyndaǵy Ishki ister departamenti ǵımaratynyń tóńiregindegi soǵys eki túnge sozyldy. Polısııa qyzmetkerleri lańkesterdiń shabýyldaryna toıtarys berdi.
Tek Almaty qalasynyń ózinde 7 qarý-jaraq dúkeni basyp alyndy. Bul jaqsy daıyndyqtan ótken kásibı sodyrlardyń, sonyń ishinde arnaýly vıntovkalarmen atýǵa mashyqtanǵan snaıperlerdiń shabýyly boldy.
Terrorıster jeke baılanys quraldaryn paıdalanǵan, áskerı qyzmetshiler men quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń kıimin kıip alǵan. Sodyrlar shimirikpesten jappaı tártipsizdikke qatysýshylardy qalqalap, olardy «tiri qalqan» retinde paıdalandy.
Kem degende 5 ese san basymdyǵyn paıdalanǵan lańkester polısııa qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshilerdi aıaýsyz uryp-soǵyp, eki áskerı qyzmetshiniń basyn kesip alǵan.
Aýrýhanalarǵa aıýandyqpen shabýyl jasaldy.
Memlekettiń resýrstaryn bólshekteý úshin shabýyl uıymdastyrýshylar aýqymdy maıdan alańyn jasady. Agressııa bir ýaqytta 11 aımaqty qamtydy. Biraq eń aýyr soqqy Almatyǵa baǵyttaldy.
О́zderińizge málim, Almaty – bizdiń iri qalamyz ári elimizdiń qarjy ortalyǵy. Munda mańyzdy kólik jáne kommýnıkasııa toraptary shoǵyrlanǵan.
Bul qalanyń qulaýy adam kóp shoǵyrlanǵan ońtústik aımaqty, sodan keıin búkil eldi basyp alýǵa jol ashar edi.
Terrorıster quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryn ózderine aýdarýǵa tyrysty. Sodan keıin Qazaqstannyń elordasyna soqqy jasaýdy kózdedi.
Biz Prezıdent rezıdensııasynyń aınalasyna shoǵyrlanǵan sodyrlardy kórdik. Shyn máninde, bul ártúrli ádisterdi paıdalana otyryp, memleketimizge qarsy jasalǵan naǵyz terrorlyq soǵys edi. Osynyń bári túbegeıli sheshim qabyldaýdy qajet etti.
Qazaqstannyń kúshtik qurylymdary der kezinde judyryqtaı jumylyp, shabýyldaýshylarǵa toıtarys berdi jáne jaǵdaıdy tolyq óz baqylaýyna aldy.
О́kinishke qaraı, kúshtik qurylym qyzmetkerleri men beıbit turǵyndar arasynda qaza bolǵandar bar. Kúshtik qurylymdardyń 16 qyzmetkeri qaza taýyp, 1300-den astamy jaralandy. Beıbit turǵyndardyń arasynda da qaza tapqandardyń bolǵany qabyrǵamyzdy qaıystyrady. Olardyń naqty sany anyqtalyp jatyr.
Búkil elimiz boıynsha 1270 bıznes sýbekti zardap shekti. 100-den astam saýda ortalyǵy men bankter tonaldy. 500-ge jýyq polısııa avtokóligine zaqym keldi jáne órteldi.
Orasan zor shyǵyn keltirildi. Onyń kólemin Úkimettiń arnaýly komıssııasy anyqtaıdy. Qazaqstanǵa qarsy agressııaǵa terrorısterdiń, onyń ishinde sheteldik sodyrlardyń tikeleı qatysqanyn naqty aıta alamyn.
Buzaqylardyń tún mezgilinde máıithanalarǵa shabýyl jasap, qaza bolǵan sybaılastarynyń denelerin alyp ketkeni de kezdeısoq emes. Sondaı-aq olar sodyrlardyń denelerin urys alańynan áketip otyrdy. Bunyń halyqaralyq terrorısterdiń tájirıbesi ekeni barshaǵa málim. Olar dál osyndaı tásilder arqyly izderin jasyrady.
El aýmaǵynda haos jaǵdaı qalyptastyryp, bılikti basyp alý pıǵyly bolǵany anyq.
Quqyq qorǵaý jáne arnaýly qyzmetterdiń jan-jaqty taldaýyna negizdelgen Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesiniń sheshimine sáıkes qalyptasqan jaǵdaı terrorızm qaýpi jáne agressııa aktisi retinde baǵalandy.
Qazaqstandaǵy ahýal ýshyǵa tústi. Almaty qalasy men 9 oblys ortalyǵy buzaqylardyń qolyna ótti. Biz lańkestikke qarsy operasııa rejımin jarııaladyq.
Qazaqstan Ujymdyq qaýipsizdik shart uıymynan kómek berýdi surady. Bul der kezinde qabyldanǵan sheshim edi.
Elordaǵa úsh birdeı áskerı ushaqtyń kelgenin bilgen sodyrlar Prezıdenttiń rezıdensııasyna basyp kirý josparynan aınydy.
Bul Almatyǵa qosymsha kúsh jumyldyryp, qalany terrorısterden tartyp alýǵa múmkindik berdi.
Qazirgi tańda Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń sheshimine sáıkes Qazaqstan Respýblıkasyna jiberilgen 2030 adam jáne 250 tehnıka UQShU Ujymdyq bitimgerlik kúshterine júktelgen mindetti oryndaýǵa kiristi. Olar áýejaılar, áskerı qoımalar men basqa da strategııalyq nysandardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qyzmetin atqarady.
Qazirgi ahýal men iske asyrylyp otyrǵan mindetter jónindegi UQShU Bas hatshysynyń baıandamasyn sálden keıin tyńdaımyz.
Men atap ótkendeı, bul – UQShU-nyń alǵashqy bitimgerlik mıssııasy. Uıym paıdaly ári oń tájirıbe jınaqtaıtynyna senimdimin.
«Osal tustar» taldanyp, tıisti qorytyndy shyǵarylady, retteý qujattaryna túzetýler engiziledi.
Jalpy, UQShU-nyń bedeldi áskerı-saıası uıym retinde óziniń qajettigi men tıimdi ekenin dáleldeı alǵanyn atap ótkim keledi. Bul – memleketterimizdiń turaqtylyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń naqty mehanızmi.
Shyn máninde, ótken oqıǵalar myqty halyqaralyq ınstıtýt retinde jańa satyǵa kóterilgen Uıymnyń damýynda betburys kezeń boldy.
Qazaqstan betpe-bet kelgen qaýip-qaterler – ujymdyq qaýipsizdiktiń barlyq keńistigi úshin ortaq.
Sondyqtan bizge UQShU-nyń kúshti áleýetin odan ári nyǵaıtý qajet. Bul – mańyzdy. Qazaqstan osy iske óz úlesin qosady.
Daǵdarys jaǵdaılarynda áreket etý merzimin ońtaılandyrý engiziletin usynystardyń biri bolýy múmkin.
Biz Ujymdyq qaýipsizdik keńesi jáne basqa da organdar bekitetin sheshimderdi ázirleý jáne qabyldaý máselelerinde jedel bolýymyz kerek.
UQShU bitimgerlik kúshterin paıdalaný jónindegi sheshimge saıası turǵydan barynsha qoldaý kórsetý, ásirese BUU jáne basqa da bedeldi halyqaralyq uıymdar, álemniń ozyq buqaralyq aqparat quraldary jáne taldaý ortalyqtary, sondaı-aq úshinshi memleketter tarapynan asa mańyzdy.
UQShU kúshterin engizýdiń legıtımdigi jóninde suraqtar týyndap jatqanyn kórip otyrmyz. Bul shynaıy aqparattyń jetispeýinen jáne jaǵdaıdy tolyq túsinbegendikten bolyp jatyr.
Keıbir jaǵdaılarda halyqaralyq qoǵamdastyqta, sheteldik buqaralyq aqparat quraldaryn qosa alǵanda, UQShU kúshteriniń paıdalanylýyna, jalpy Qazaqstandaǵy jaǵdaıǵa qatysty múlde qate túsinik qalyptasty. Usynyp otyrǵan aıǵaqtarǵa qaramastan, keıbir derekkózder Qazaqstan bıligin beıbit demonstranttarmen kúresti dep aıtyp jatyr. Bul – múlde qate aqparat.
Biz beıbit sherýge shyqqandarǵa qarsy eshqashan qarý qoldanǵan joqpyz jáne qoldanbaımyz da. Osyny biletin Qazaqstanǵa shabýyl uıymdastyrýshylar birneshe ret agressııalyq áreket jasady. Bastapqy kezde, men aıtyp ótkendeı, beıbit narazylyq boldy. Keıin Almaty qalasynda saıası mıtıng ótkizildi. Sodan soń shıbórideı qaptaǵan qarýly sodyrlar qalaǵa úsh baǵyttan bas saldy. Basynda olar ózderin beıbit demonstranttar retinde kórsetip, quqyqtyq tártipti saqtaýshy kúshterdi, tipti qala turǵyndaryn shatastyrdy. Al sodan keıin «Almaty tragedııasy» degen ataý alyp, tarıhqa enetin oqıǵa boldy.
BUU Jarǵysyna sáıkes ár memleket qarýly shabýyl kezinde jeke nemese ujymdyq turǵyda ózin-ózi qorǵaýǵa quqyly. Jýyq arada, aldyn ala tergeýler aıaqtalǵannan keıin, biz álemdik qoǵamdastyq sotyna elimizge qarsy júrgizilgen terrorıstik agressııanyń daıyndyǵy men ony júrgizýge qatysty qosymsha dálelder usynamyz. Kórip otyrǵanymyzdaı, jekelegen buqaralyq aqparat quraldary men qoǵamdyq ınstıtýttar oıdan shyǵarylǵan dúnıelerge jáne tekserilmegen faktilerge negizdelgen jalǵan aqparattardy beı-bereket taratyp jatyr.
BUU, EQYU, ShYU, AО́SShK, sondaı-aq halyqaralyq gýmanıtarlyq uıymdar qaskóılerdiń, terrorısterdiń, qylmyskerlerdiń zańsyz áreketteriniń tolyq ári ádil tergelýine múddeli ekenine senimdimin. Asyǵys tujyrym jasaýdyń qajeti joq.
Qazaqstan óziniń jańa tarıhyndaǵy eń qıyn kezeńdi eńseredi dep o basta senim artqandardyń bárine alǵys aıtamyn. Bul, ásirese, UQShU-ǵa qatysty. UQShU-nyń Qazaqstandaǵy bitimgerlik áleýetin yqpaldasa otyryp, barynsha qaýipsiz, tıimdi ári qysqa merzimge paıdalanatynymyzǵa senimdimin. UQShU-nyń bitimgerlik kúshiniń mıssııasy joǵary deńgeıde tıimdi, paıdaly bolady dep týrasyn aıtý kerek. Biz óz tarapymyzdan muny arandatýshylar nemese qaskóıler paıdalanyp ketetindeı aqparattyq vakýýmǵa jol bermeýimiz kerek dep oılaımyn. О́kinishke qaraı, bizdiń jaǵdaıda bul jalǵasyp jatyr. Qalyptasqan jaǵdaı UQShU Bas hatshysynyń bitimgerlik qyzmet jónindegi arnaýly ókili ınstıtýtyn qurý jónindegi jýyrdaǵy sheshimimizdiń ózekti ekenin kórsetip otyr. Sonymen qatar biz Qazaqstan halqynyń bılikpen beıbit ári erkin jáne ashyq dıalog ornatý jónindegi quqyǵyn berik qorǵaıtynymyzdy naqty aıtqym keledi. Sonymen qatar zorlyq-zombylyqqa negizdelgen ekstremızmniń kez kelgen túriniń, ásirese Qazaqstanǵa qarsy jaqynda ǵana bolǵan áskerı is-qımyldardyń qatań túrde jolyn kesemiz.
Biz memlekettik egemendigimiz ben terrıtorııamyzdyń bútindigine nuqsan keltirýge jol bermeımiz. Qazaqstan óziniń halyqaralyq mindettemelerin qatań saqtaıtynyna sendirgim keledi.
Qurmetti dostar!
Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda konstıtýsııalyq tártip qalpyna keltirildi. Elge tóngen qaýip-qaterge toıtarys berildi. Lańkestikke qarsy is-qımyldar aıasynda qylmysqa qatysy bar azamattardy anyqtaý jumystary júrgizilip jatyr.
Búginde polısııa organdaryna 8 myńǵa jýyq adam jetkizildi. Quqyq qorǵaý organdary men arnaýly organdar olardyń terrorlyq aktilerge, kisi óltirýge, maroderlikke jáne basqa da qylmystarǵa qatysy bar-joǵyn tekserýde. 116 túrli qarý tárkilendi. Syrt kıimderin aýystyrý, saqalyn alý sııaqty jańa ádiske kóshken jáne basqa da qýlyqtar jasaý arqyly jasyrynyp júrgen sodyrlardy anyqtaý operasııalary jalǵasyp jatyr. Alda aýqymdy da qaýyrt jumystar bar. Tipti buǵan quqyq qorǵaý organdary men armııa ardagerleri de tartylýda. Búkil memlekettik organdar elimizdiń tolyqtaı qalypty ómirge oralýy úshin qarqyndy jumys istep jatyr.
Erteń men Parlamentke Úkimettiń jańa quramyna qatysty usynys engizip, áleýmettik-ekonomıkalyq saladaǵy ózekti máselelerdi sheshý jóninde naqty mindetter júkteımin. Jýyrda lańkestikke qarsy aýqymdy is-qımyldar sátti aıaqtalady, sondaı-aq UQShU kúshteriniń de tıimdi mıssııasy tamamdalady.
Bastysy – búkil ujymdyq qaýipsizdik keńistiginde mundaı oqıǵalardyń qaıtalanýyna jol bermeý. Aldaǵy ýaqyttaǵy bizdiń negizgi mindetimiz de osy bolady dep oılaımyn. Qazaqstan bul jumystardy atqarýǵa daıyn jáne odaqtastaryn árdaıym qoldaıdy.
Nazarlaryńyzǵa rahmet!
