Qoǵam • 26 Shilde, 2022

Azamattyǵy joq adamdar sany azaıady

186 ret kórsetildi

Osydan eki jyl burynǵy málimet boıynsha 2014 jyldan beri Qazaqstanda azamattyǵy belgisiz 6 myń adam anyqtalǵan. Al osy jylǵy statıstıka atalǵan adamdar sany 9000-nan asqanyn kórsetip otyr. Alaıda mamandar bul kórsetkish keler jyldary tómendeıtinin aıtady.

Ishki ister mınıstrliginiń málimetine sáıkes qazirgi kezde elimizde azamattyǵy joq 7 473 adam tirkelgen. Sonymen qatar sońǵy 3 jylda anasynyń azamattyǵy joq 1500-ge jýyq náreste tirkeýge alynǵan. Búgingi kúni ata-analarynyń quqyqtyq mártebesine qaramastan sábılerdi tirkeý tártibi ózgertilgen. Tısinshe, jeke basty kýálandyratyn qujaty joq­ty­ǵyna qaramastan, Qazaqstanda týǵan nárestelerge qajetti me­dı­sınalyq kómek kórsetiledi.

Al osy jyldyń alty aıynda 684 adam Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna qabyldanǵan. Sonymen qatar 490 azamat qujattaryn resimdegen. Dese de shetelderge qonys aýdarǵan qandastarymyzdyń ózge elderdiń azamattyǵyn alý faktileri de jyl saıyn aıtarlyqtaı ósip otyrǵanyn aıtady mamandar. О́ıtkeni elimizde qos azamattyq alýǵa zańmen tyıym salynǵan. Osyndaı 400 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan, sebebi olar ózge eldiń azamattyǵyn ala otyryp, eldegi tıisti organdarǵa der kezinde habar bermegen. Negizinen eger adamnyń qos azamattyq alǵany anyqtalsa, quqyq qorǵaý oryndary onyń Qazaqstan azamattyǵynan aıyrylǵanyn qujat júzinde tirkeıdi. Al eki eldiń azamattyǵyn alyp, Qazaqstannyń qujatyn odan keıin de paıdalanyp júrse, zań buzýshy tulǵaǵa 100 aılyq eseptik kórsetkish (AEK) kóleminde aıyppul salynady. Bıyl qos azamattyǵy anyqtalǵan «tulǵalardyń ishinen memlekettik qyzmetshiler kezdesken joq», dep atap ótti Ishki ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti. Eske salsaq, 2020 jyly qos azamattyqqa ıe bolǵan memlekettik qyzmetshilerge qatysty 431 fakti anyqtalǵan bolatyn. Osy máseleni Memleket basshysy Q.Toqaev kóterip, qos azamattyq úshin jaýapkershilikti qatańdatý keregin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń 5-otyrysynda da eskertip aıtqan edi.

Sondaı-aq IIM málimetinshe Qazaqstanda quqyqtyq mártebesi belgisiz adamdar da bar. Bul sanatqa kóbinese burynǵy keńestik respýblıkalardan qonys aýdarǵan adamdar kiredi. Ádette, olardan TMD elderiniń biriniń jaramdylyq merzimi ótken tólqujaty nemese 1974 jylǵy úlgidegi KSRO tólqujattary anyqtalady. Olardyń basym bóligi О́zbekstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasynan kelgen. Jalpy, elimizde azamattyǵy joq jáne oǵan sáıkesinshe tıisti kýáligi bar barlyq adam zańda belgilengen tártippen Qazaqstan azamattyǵyna qabyldaý týraly ótinish berýge quqyly. Sondaı-aq azamattyq bizdiń el ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq sharttarda belgilengen tártippen berilýi múmkin. Atap aıtqanda, 1957 jylǵy Turmysqa shyqqan áıeldiń azamattyǵy týraly konvensııa, buǵan Qazaqstan 1999 jyly qosylǵan. Atalǵan Konvensııaǵa sáıkes, nekede turǵan áıel kúıeýiniń azamattyǵyn ońaılatylǵan tártippen ala alady. Bul sheteldik áıelder men azamattyǵy joq áıelderge birdeı qatysty. Osynyń negizinde 2021 jyly Qazaqstan azamattyǵyna 110 áıel qabyldanǵan.

Quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi azamattyǵy joq tulǵalardyń medısınalyq, áleýmettik kómek ala almaıtynyn eskertedi. Ásirese ata-analar balasyn mektepke qujatsyz be­rý­­ge májbúr bolyp, keıin onyń bolashaǵyna keri áserin tıgi­ze­di. Beıresmı túrde mektepke qabyldanǵan oqýshyǵa mektep bitirer kezde attestat bere almaıdy, ári qaraı da bilim alýǵa múmkindik bolmaıdy. Sondyqtan aldymen árbir adam aza­mattyq máselesin sheshýge asyǵýlary qajet deıdi mamandar. Sondaı-aq mundaı sanattaǵy tulǵalar medısınalyq, áleý­mettik kómekten qaǵylady. Ásirese álemdik pandemııa kezin­de jarııalanǵan karantınde azamattyǵy joqtar memleketten berilgen 42 500 teńgeni ala almady, degen edi Adam quqyq­tary jáne zańdylyqty saqtaý jónindegi Qazaqstan halyq­aralyq bıýrosy dırektorynyń orynbasary Denıs Djıvaga.

BUU Bosqyndar isi jónindegi joǵarǵy komıssary basqarmasy (BJKB) baǵdarlamalyq máseleler jónindegi keńesshisi, Qazaqstandaǵy ulttyq keńseniń basshysy Irına Bılıalovanyń aıtýynsha, el azamattyǵyn almaǵan tulǵalardyń sany jyldan-jylǵa azaıyp, 2024 jyly múldem joıylmaq.

«Biz #Belong jalpyulttyq naýqanyn jarııaladyq. Naýqan aıasynda Qazaqstanda azamattyǵy joq adamdardy anyqtaý jáne qujat berý, atap aıtqanda, ata-anasynyń quqyqtyq jaǵdaıyna qaramastan medısınalyq mekemelerde týǵan balalardy tirkeý is-sharasy júrgiziledi. Sonymen qatar eldegi azamattardyń azamattyǵy joqtyǵyn anyqtaýdyń ulttyq mehanızmin engizý qolǵa alynady», dedi Irına Bılıalova.

Mamandardyń aıtýynsha, atalǵan naýqan memlekettik, halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdardyń ózara yntymaqtastyǵynyń negizinde júzege asyrylyp, tıimdiligin kórsetken. Is-shara eki jyldan beri jalǵasyp keledi.

«Naýqandy koronavırýstyq pandemııaǵa qaramastan qolǵa alǵanymyzǵa óte qýanyshtymyn. Adam quqyqtary jónindegi bıýro men «Sana sezim» úkimettik emes uıymynyń zańgerleri Ishki ister mınıstrligimen birlesken brıfıngter ótkizip, Qazaqstannyń 14 qalasynda azamattyǵy joq tulǵalardy qabyldady. Buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen jáne azamattyǵy joq tulǵalarmen kezdesýler ótkizilip, óńirlerdegi úkimettik emes uıym zańgerleri men kóshi-qon qyzmetkerleriniń ózara is-qımyly kúsheıtildi. Bul azamattyǵy joq adamdardyń isterin jedel sheshýge yqpal etti. Naýqan aıaqtalǵannan keıin de Ishki ister mınıstrligimen birlese otyryp, azamattyǵy joq adamdardyń quqyqtyq mártebesin anyqtaý boıynsha jumysty jalǵastyramyz. 2024 jylǵa qaraı qoıyp otyrǵan maqsatymyzǵa jetemiz dep senemin», dedi Adam quqyqtary jáne zańdylyqty saqtaý jónindegi Qazaqstan halyqaralyq bıýrosy dırektorynyń orynbasary Denıs Djıvaga.

Salalyq vedomstvo bolsa sheteldik áriptesterimen kelissóz júrgizip jatyr. Mundaǵy negizgi maqsat – Qazaqstannyń BUU azamattyqtyǵy joq tulǵalarǵa qatysty konvensııalaryna qosylý. BUU-nyń azamattyǵy joq adamdardyń sanyn qysqartý konvensııasy 1961 jyly qabyldanǵan bolatyn. Oǵan qosylǵan memleketter azamattyǵy joq adamdardy barynsha jedel rettep otyrýǵa mindetti.

Uqsas jańalyqtar