Álem • 09 Tamyz, 2022

Jańa Zelandııa: Ardernniń bedeli túsip barady

325 ret kórsetildi

Kelesi jyly Jańa Zelandııada saılaý ótedi. Sarapshylar eldiń qazirgi premer-mınıstri Djasında Ardernniń halyq arasynda bedeli tómendegenin aıtady. Aldyn ala júrgizilgen saýaldamaǵa sáıkes, leıborıstik partııany qoldaıtyndar sany aıtarlyqtaı azaıǵan.

Jańa Zelandııanyń premer-mınıstri Djasında Ardern basqaratyn Leıborıstik partııa­sy 2020 jyly 49,1 paıyz daýy­s jınap, parlamentte 64 man­dat ıelengen edi. Jeńilis tapqan ekinshi partııa – Ulttyq partııanyń (NAT) jetekshisi Djýdıt Kollınz Arderndi quttyqtap, onyń partııasy eleýli ózgerister ákeledi degen senimin jetkizip, «úsh jyl tez óte shyǵady. Úsh jyldan keıin taǵy da saılaý. Biz áli oralamyz», degen bolatyn. Mejeli merzim jaqyndap keledi. Sarapshylar Djasında Ardernniń qaıta saılaný múmkindigi áldeqaıda tómen ekenin aıtady. О́ıtkeni keıingi saýaldamalar Jańa Zelandııanyń ońshyl koalısııasy jetkilikti qoldaýǵa ıe ekenin kórsetip otyr. Ortalyq-ońshyl ulttyq partııasyn halyqtyń 37 paıyzy qoldaıdy. Al Ardern basqaratyn leıborıster partııasy halyqtyń 33 paıyzynyń qoldaýyna ıe.

Osy oraıda leıborıster partııasy 9 paıyzdyq úlesi bar ja­syldardyń dástúrli serik­testerimen odaqtassa da, úkimet qu­rýǵa qajet 50 paıyzdyq mejege jetpeıdi. Kantar poll saýal­damasynyń bul nátıjeleri leıborısterdiń bedeli aıtar­lyqtaı quldyraǵanyn kórsetedi.

Kelesi saılaýǵa áli bir jyldan astam ýaqyt bar. Sarap­shylar bul Ardern úkimetine bedelin qaıta qalpyna keltirýge múmkindik beredi dep esepteıdi. Biraq aı saıynǵy saýaldama kórsetkishi kóńil kón­shitpeı tur. Qazirgi bılikke degen eldiń senimi kún ótken saıy­n tómen­dep barady. О́ıtkeni elde ómir sú­rý quny sharyqtap, jańa­ze­lan­dııalyqtardyń kóńil kúıi máz emes.

Ardern TVNZ telearnasyna bergen suhbatynda qazir ekonomıkalyq turaqsyzdyq tek Jańa Zelandııada emes, ózge shetelderde de oryn alyp jatqanyn alǵa tartady. «Ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan Jańa Zelandııanyń artyqshylyǵy bar. Máselen, jumyssyzdyq deńgeıiniń, qaryz­dyń tómendigin aıta alamyn. Týrızm qaıta jandanyp keledi. Bul kórsetkishter bolashaqqa ser­pin beredi. Men elimizdiń damýyna optımızmmen qaraımyn», dedi ol.

The Guardian basylymynyń habar­laýynsha, qazirgi úki­met bedeliniń túsýi ekonomı­ka­lyq sebepterge baılanys­ty. Kantar poll saýaldamasy jańa­zelandııalyqtar ekonomı­kaǵa jalpy pessımıstik kózqa­raspen qaraıtynyn kórsetti. Oǵan qatysqandardyń 49 paıyzy aldaǵy 12 aıda ekonomıkalyq jaǵdaı nasharlaıdy degen oıda, al 26 paıyzy jaǵdaı jaqsarady dep eseptese, 25 pa­ıyzy ózgerissiz qalady dep sanaıdy.

Jańa Zelandııada qazir ınflıasııa deńgeıi 7,3 paıyzdy qu­raıdy. Bul sońǵy 32 jyldaǵy eń joǵary kórsetkish dep sanaıdy qarjygerler. Elde sońǵy jyldary úı baǵasynyń quny tómendep, keıbir úı ıelerine zııanyn tıgizgen. Biraq ıpoteka boıynsha paıyzdyq mólsher­lemelerdiń ósýi jáne qurylys materıaldarynyń qymbattyǵy turǵyndardyń kóńi­linen shyq­paı otyr. Páter jaldaý aqysy da ósken. Halyqtyń jumys­syzdyq deńgeıi tómen bolsa da, turǵyndardyń basym kópshiligi baǵanyń sharyqtap bara jatqanyn aıtady. Sonymen qatar sarapshylar Jańa Zelandııanyń salyq reformasy da baıaý júzege asyp jatqanyna alańdaýly.

Djasında Ardern – keıingi 150 jylda Jańa Zelandııany basqarǵan eń jas kóshbasshy. Ol otyz jeti jasynda premer-mınıstr qyzmetin atqaryp, álem­degi eń jas kóshbasshyǵa aınaldy. Djasında hanym óziniń basym baǵyty retinde kedeıshilik pen áleýmettik ádiletsizdikke qarsy kúresti. Ásirese áıelderdiń qu­qyq­taryn qorǵaýdy maqsat etti. Ardern jaqtastary ony jańaze­lan­dııalyqtar úshin saıasattaǵy adam­ger­shilikti beıneleıtin tulǵa, bı­liktegi shynaıy jáne qamqor fe­mı­nıstiń úlgisi retinde kóretinin aıtady.

Ardernniń alǵashqy premer-mınıstrlik qyzmeti qıyn sy­naqtarmen bastaldy. Bılikke kelgen jyly Kraıstcherch qalasynda eki lańkestik áreket jasaldy. Al­dymen lańkester Rıkkarton mańyndaǵy meshitke kelýshilerge oq atyp, sodan keıin Lınvýd ıslam ortalyǵynda lańkesterdiń qolynan 49 adam qaza taýyp, taǵy 51 adam jaraqat aldy. Sol kezde Ardern Kraıstcherchke ushyp kelip, musylmandardyń al­dyna shyǵyp Jańa Zelandııada búkil din men kez kelgen ult óki­line oryn bar ekenin aıtyp, sóz sóıledi, qoldaý bildirdi. Ardern úshin taǵy bir synaq Ýaıt-Aılend týrıstik aralynda janartaýdyń atqylaýy boldy. Jıyrma adam qaza taýy­p, aman qalǵandardyń barlyǵy shuǵyl evakýasııalandy. Djasında Ardern aýrýhanada zardap shekkendermen jáne dárigerlermen kezdesip, olardyń otbasylarymen sóılesti, aman qalǵandarǵa qoldaý bildirdi. Sarapshylardyń aıtýyn­sha, saıa­satkerdiń osyndaı ıgi isterin ha­lyq áli de umyta qoıǵan joq.

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuzda 40-tan astam úıge sý berilmegen

Aımaqtar • 02 Jeltoqsan, 2022

Erbolat Dosaev Almaty qalasynyń ákimi qyzmetinde qaldy

Taǵaıyndaý • 02 Jeltoqsan, 2022

QazaqGaz dırektorlar keńesiniń quramy ózgerdi

Qazaqstan • 02 Jeltoqsan, 2022

Máýlen Áshimbaev Qytaı halqyna kóńil aıtty

Parlament • 02 Jeltoqsan, 2022

Meksıkada 200-ge jýyq adam ýlanyp qaldy

Álem • 02 Jeltoqsan, 2022

Shekarany búkil el qorǵaıdy

Qoǵam • 02 Jeltoqsan, 2022

Uqsas jańalyqtar