Strategııa – naqty nátıjege jetýdiń joly

Bular ákimdermen birlese áreket etip, jer-jerdiń ózindik erekshelikterin muqııat eskere kele sheshim qabyldap, sol óńir turǵyndarynyń qajettilikteri men uzaqmerzimdik múddesinen shyǵatyn ispen aınalysýdyń ornyna adamı ólshemi shamaly makroekonomıkalyq kórsetkishterge júginýde. Sondyqtan birinshi kezekte aýqymdy jumystardy bastamaı turyp, ony iske asyrýdyń joldary naqtylanýy kerek. Qazir qaı mınıstr osy turǵyda halyqqa túsinikti, «daýdy tórt buryshty, qamshyny eki ushty» etpeı, eshbir suraq týdyrmaıtyn joǵary sapaly baǵdarlamasymen jáne isimen maqtana alady? Joq, álde biz osy kúnge deıin eski ekpinniń shyrmaýynda júrmiz be?

Bilmeımin, áıteýir qashan kórseń de memlekettik baǵdarlama jáne ulttyq jobalar arqyly tabys kózderin kóterip, jańa jumys oryndaryn ashýǵa kúsh salyp jatqan mınıstr­ler men ákimder. Biraq qymbatshylyq pen aqshanyń qunsyzdanýynan bas kótere almaı júrgen azamattar ondaı «qııalı» boljamdarǵa endi sene qoımas. Úkimettiń baǵanyń ósýi men ınflıasııalyq úderisterdiń órshýin báseńdetýge baǵyttalǵan sharalardy iske asyrýǵa tyrysyp jatqany túsinikti. Alaıda ol ınflıasııany tómendetýge qatysty jumystyń bir baǵyty retinde apta saıyn Premer-mınıstrdiń tóraǵalyǵymen ótetin keńesterde qajetti taýardy bólý júıesin qalyptastyrýǵa qatysty neǵurlym júıeli máselelerdi, sol sııaqty ımportty almastyratyn jobalardy júzege asyrý sııaqty suraqtardy talqylaýmen shektelip otyr. Esepterde sózderdi oınaqshytý arqyly halyqty qanaǵattandyryp, olardy «jubatý» múmkin emes. О́ıtkeni turǵyndar ortalyq jáne jergilikti atqarýshy memlekettik organdar tarapynan halyq senetindeı, naqty nátıjege ákeletindeı jáne jaǵdaıdy turaq­tan­dyratyndaı áreketter kórinbeıdi. Osydan baryp jaǵymsyz kóńil kúı birte-birte azamattardyń boıyn bılep, tıisinshe, qoǵamda synı kózqaras kóbeıýde jáne problemalar jınaqtalýda.

Sondyqtan Úkimettiń ınflıasııanyń baqy­laý­syz ósýin eńsere almaı otyrǵany kópti ańǵartady jáne Úkimet pen Ulttyq banktiń álemde qalyptasyp otyrǵan úrdiske silteme jasap, týyndaǵan máselelerdi sheshýdegi dármensizdigin bildiredi. Mundaı syltaý ulttyq ekonomıkanyń osal jerlerin kórsetip, mıllıardtaǵan bıýdjettik qarjynyń qumǵa sýdaı sińýine ákelýde. Mono jáne shaǵyn qalalardy damytý jónindegi memlekettik jos­parlardy iske asyrýdaǵy esep berýshiliktiń jetispeýi men statıstıkalyq aqparatqa ha­lyq­tyń qoljetimdiligi men ashyqtyǵynyń tó­mendigi osynyń dáleli. Bul qalalardaǵy sý qubyry jáne káriz jelileriniń tozýy orta eseppen 61%-dy qurap, al keıbir qalalarda ol 90%-ǵa jetip jatsa, esep-qısap qaıdan túzý bolsyn. Al eger osynyń barlyǵy kerisinshe bolyp, tozǵandarynyń 60 jáne 90 paıyzy jańartylǵan bolsa, onda monoqalalardy qutqarý strategııasy, olardy damytýdaǵy naqty ustanym men ortaq pikirdiń joqtyǵy synalmas edi ǵoı. Ekonomıkanyń basqa da salalaryna qanshama qarjy jumsalýda. О́z kezeginde osy quıylǵan aqshaǵa sáıkes keletindeı jumys oryndary ashylyp jatyr ma? Árıne, joq. О́ıtkeni, ókinishke qaraı, olardyń basym kópshiligi ýaqytsha nemese merzimdik sıpat alýda. Mınıstrlikter men ákimdikterdiń jumystary men esepterinde naqtylyqtan góri jalpy sóz tirkesteriniń kóp kezdesetini jasyryn emes. Bul «aqyldysymaq» sózderdiń artynda oryn alyp otyrǵan qaýip-qaterlerge naqty jaýap bere almaı otyrǵandyq jatyr. Tipten, turǵyndardy áleýmettik daǵdarys­tar­dan qutqarýǵa baǵyttalǵan keıbir jobalarda jobalyq-smetalyq qujattamanyń bolmaýyna jol bolsyn. Sondyqtan bıýdjetten bólingen qyrýar qarajattyń uzaq merzimdi qaıtarymyna kóńil bólip, oǵan bastaryn aýyrtatyndar da shamaly. Osydan baryp, sáıkesinshe, Úkimet jumysynyń tıimsizdigi kózge uryp tur.

Olaı bolsa, búginde kúıip turǵan máse­le­lerdi sheshý úshin naqty sektordy damytý kerek. Ol úshin ekonomıka naryq zańyna baǵynýǵa tıis, óndiristi damytyp, bıznesti jandandyrý qajet. Elimizdiń energetıkalyq shıkizattaryn satýdan túsetin kiris qarjy ekonomıkany kóterý men ony ártaraptandyrýǵa jum­salyp, jumys oryndary ashylyp, sol arqyly óndiristik shyǵyndardy jabýdyń mańyzy zor. Bılik pen bıznestiń arajiginiń aıqyndalyp, bankterdiń kapıtaly ósip, olar uzaq merzimge arzan paıyzben nesıe bere alatyndaı bolýlary shart. Sonda ǵana ulttyq ınvestorlar naryq sahnasyna shyǵyp bıznesti damytady. Al ol – memlekettiń órkendeýiniń kepili.