Ol endigi jerde burynǵydaı zańsyz áreketterdi odan ári jalǵastyra berýge, tek ımıdjdik jobalar men retsiz sheshimder, jalǵan esepter jáne qısyny kelmeıtin kózboıaýshylyqqa negizdelgen málimettermen qoǵamdy adastyrýǵa jol berýge bolmaıtyn zaman týǵanyn túsindi. О́ıtkeni syrtqy yqpal men ishki qaıshylyq toqaılasyp, birte-birte qordalanyp, qaýipti syn-qaterlerge aınalyp, qoǵamnyń shyrqyn buzyp, onyń qalypty damýyna tusaý bola bastady. Sondyqtan bolar osy qalyptasqan qoǵamdyq-saıası ahýaldy Prezıdent «biz jardyń shetinde turdyq» dep baǵalady.
Memleket basshysy alǵa batyl qadam jasap, halyqtyń muń-muqtajy men táýelsizdikti jáne qazaq memlekettiliginiń qamyn oılaǵan aýqymdy reformany júrgizýdi qolǵa alyp, olardyń maqsatty qarqynyn saqtap qana qoımaı, aýqymdy jańǵyrtý jolyn tańdap, saıası reformalarǵa, ıaǵnı saıası júıeni qaıta júkteýge basymdyq berdi. Kóptegen túıtkildi máseleniń basyn ashyp, olardy sheshýge kiristi. Jerdi satýǵa tyıym saldy, aımaqtardyń damýyna erekshe kóńil bólip, jańa oblystardy ashty, qazaq tiliniń mártebesine kóp kóńil bólinip keledi. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy bitispes kúres bastady.
Bul jańa baǵyt saıası-ekonomıkalyq monopolııasyzdandyrý men qoǵamdyq baqylaýdy ornatýdy talap etti jáne bılikti monopolııalaýǵa tosqaýyl qoıyp, popýlıstik uranmen áýestenýge jol bermeýdi kózdeıdi. Mundaǵy basty maqsat –Qazaqstan halqynyń uzaq merzimdik múddelerin qamtamasyz etý. Tek osylaı ǵana qoǵamdaǵy saıası ınstıtýttardy nyǵaıtyp, demokratııalyq úderisterdi jedeldetýge, jalpyulttyq múddelerdi aldyńǵy shepke shyǵarýǵa múmkindik týady. Sonda ǵana Qazaq eliniń azamattary Otanynyń taǵdyryna degen óziniń qatystylyǵyn tolyq sezinetin jaǵdaıǵa jetedi. Osylaı bolǵanda ǵana ult birligi men qazaqstandyq patrıotızmdi boıyna sińirgen jáne halqyna adal qyzmet etýge erik-jiger tanytqan azamattardyń qatary ósedi. Bul jańa, ádiletti Qazaqstandy qurý úshin qajet. Mundaı qoǵamnyń turaqty damýy úshin ulttyq dástúr men qundylyqqa arqa súıeýdiń mańyzy zor. Osyny eskere otyryp, Q.Toqaev halyqty uıystyratyn jer tutastyǵy, rýhanı úndestik, zańdylyq pen tártip, jasampazdyq, dostyq peıil, meıirimdilik jáne janashyrlyq sııaqty jeti qaǵıdany usyndy.
Biz qazirdiń ózinde Memleket basshysynyń halyqqa usynǵan ádilettilik, teńdik, birlik qaǵıdattaryn ornyqtyrýǵa baǵyttalǵan saıası bastamanyń naqty oryndalyp jatqandyǵynyń kýási bolyp otyrmyz. Saıası reformalardy ilgeriletýge tikeleı qatysy bar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna Memleket basshysynyń 2022 jylǵy 16 naýryzdaǵy Joldaýyn iske asyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» konstıtýsııalyq zańnyń sheńberinde Prezıdent, Parlament pen onyń depýtattarynyń mártebesi, saılaý týraly jáne taǵy basqa birqatar mańyzdy zańǵa Q.Toqaev jarııa túrde qol qoıdy. Bul halyq múddesine negizdelgen aýqymdy reforma iske asyryla bastady degen sóz. Ol zańdar eldegi saıası reformalardyń baıandy bolýynyń kepili. Bulardyń arasynda Prezıdenttiń ókilettigin qysqartý máselesi de bar. Sol sebepti bıylǵy kezekten tys prezıdenttik saılaý osy ózgerister negizinde ótkizilip, kezekten tys prezıdenttik saılaýda jeńiske jetý arqyly Memleket basshysy ókilettik merzimin prınsıpti túrde bir rettik 7 jyldyq merzimmen shektep otyr. Bul ózi bastamashy bolǵan ózgeristerdiń qoǵam suranysy men halyqtyń múddesinen shyǵyp, bılik tarmaqtary arasyndaǵy baılanystardyń jańa saıası modelin qalyptastyrýǵa naqty kiriskendigin kórsetedi. Sonymen qatar ol Qazaqstan azamattaryn reformalardy ilgeriletý úderisine belsene aralastyryp, onyń áleýmettik áleýetin kóterip, jergilikti ózin-ózi basqarý men kóppartııalyq júıeniń qalyptasýyna jaǵdaı jasap otyr.
О́z kezeginde qazaq qoǵamynyń absolıýtti kópshiligi ótken tarıh pen jýyrda ǵana basynan keshirgen qasiretti oqıǵalardyń sabaǵy men Prezıdenttiń saıası-ekonomıkalyq ustanymdaryn eskere kele, Qazaqstandy túbegeıli jańǵyrtýǵa, transformasııalaýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp, túrli salada aýqymdy ózgeristi júzege asyrýǵa belsene aralasa bastady. Máresine jetken kezekten tys prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysy osynyń aıqyn dáleli.
Endi aldyńǵy jeti jylda qazaqstandyqtardyń Memleket basshysynyń qolǵa alyp, iske asyryp jatqan reformalarynyń jemisin sezinetindikterine kúmán keltirýge bolmaıdy. Sebebi jazda ótkizilgen referendým men keshegi prezıdenttik saılaý saıası reformalardyń ózegi retinde memlekette júrgizilip jatqan saıası-ekonomıkalyq qaıta qurýdyń áleýmettik áleýetine de oń yqpal eteri anyq. О́ıtkeni qoǵamdy jańǵyrtý úshin sheshim qabyldaýdyń bıýrokratııalyq tártibin jónge keltirip almaıynsha damý týraly oılaýdyń ózi bos áýreshilik bolar edi. Endi osy máseleni ońtaıly sheshýge alǵyshart jasaldy. Prezıdent Q.Toqaevtyń óziniń bastaǵan isin orta jolda qaldyrmaı júıeli túrde jalǵastyryp, halqyn naqty nátıjelerdiń tek kýágeri ǵana emes, sol saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik reformalardyń belsendi sýbektisi etýge kúsh salyp jatyr.
Prezıdent bıliktiń turaqtylyǵy ekonomıkadaǵy jaǵdaıǵa tikeleı baılanysty ekendigin durys túsine otyryp, turǵyndarǵa túsinikti jáne tıimdi áleýmettik-ekonomıkalyq saıasattyń qajettiligine kóńil aýdaryp otyr. Bul basqarýdyń túbegeıli basqa júıesi men sheshimderdiń tolyqqandy oryndalýyna baqylaý ornatýdy jáne ókiletti bılikti damytýdy talap etedi. Alaıda Prezıdent jalań ákimshilik sharalarmen shektelmeı, adamdy memlekettiń basty baılyǵy retinde qarastyrady. Memleket pen halyqtyń múddeleri teńestirilip, barlyq sheshim men zań azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalmaq. Adamdar eńbekti qurmettep, masyldyq pen bos sózden arylǵanda qarapaıym adamdar eldiń jetistikterin ózinikindeı qabyldap, oǵan ortaq tabys retinde birge qýanyp, týyndaǵan qıyndyqty birge eńseretin bolady. Mine, osy ulttyń mereıin ósiretin, halyqtyń turmysyn túbegeıli ózgertetin, demokratııalyq úderisterdi tereńdetetin, halqymyzdyń, ásirese óskeleń urpaqtyń otanshyl, memleketshil rýhyn arttyratyn máselelerge Memleket basshysy erekshe basymdyq berip otyr.
Aldymyzda ekonomıkany sapaly túrde damytyp, elimizdi ındýstrıaldy jáne básekege qabiletti memleketke aınaldyrý mindeti tur. Aýyl sharýashylyǵynyń áleýetin aýyldy eldiń besigi turǵysynda qaraı otyryp kúsheıtý, shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna jaǵdaı týǵyzý sııaqty maqsat qoıyldy. Osynyń barlyǵy azamattardyń ómir súrý deńgeıin kóterý men halyqtyń turmys jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan bul jerde basymdyq áleýmettik máselelerdi sheshýge berilmek. Desek te halyq muratynyń oryndalýy men ozyq bilim jáne qajyrly eńbektiń arasynda tyǵyz baılanystyń barlyǵy da umyt qalǵan joq. Osyǵan baılanysty otbasy, densaýlyq jáne bilim salalarynda da naqty sharalar iske asyrylýda.
Memleket basshysy egemendikti nyǵaıtyp, eldikti saqtap qalý úshin eldiń damý jolyndaǵy kezdesetin kedergilerdiń barlyǵynan arylý kerektigin aıtyp keledi. Sondyqtan ol el damýynyń strategııalyq baǵytyn ádiletti Qazaqstandy qurý dep aıqyndady. Onda halyq pen memlekettiń múddesin bárinen bıik qoıǵan. Qazaq elin órkendetý máselesine keshendi túrde qaraýdyń arqasynda qoǵamdyq damýǵa degen erekshe bir rýhanı-mádenı, áleýmettik-ekologııalyq jáne quqyqtyq kózqaras paıda boldy. О́ıtkeni ádilettilik ómirde de, tabıǵatta da kirshiksiz tazalyqty talap etedi. Demek ol úshin tabıǵatta da, qoǵamda da, memlekette de ádil zańdylyqtyń ornyǵýy kerek. Sol sebepti el basshysy aýqymdy konstıtýsııalyq reforma júrgizip, túbegeıli qaıta qurýdy qolǵa alýy da kezdeısoq emes. Munyń halqymyzdyń mádenı kodyna da qatysynyń barlyǵy túsinikti. Qasym-Jomart Toqaev atap kórsetkendeı, ol, birinshiden, ataqqumarlyq, radıkalızm, tek jeke bastyń múddesin oılaý men ysyrapshyldyq jáne áleýmettik boıkúıezdikten jırenýdi kórsetse, ekinshiden, eńbeksúıgishtik, bilimge umtylý, zańdylyq pen tártipti qurmetteýdi qoldap, gýmanızm, basqalarǵa degen izgi nıet, ózara kómek kórsetý sııaqty qasıetterge umtylýdy ańǵartady. Sonymen qatar Qazaqstanda táýelsizdik, jer, til, din men dil uǵymdary elimizdiń basty qundylyǵyna jatady. Bir sózben aıtqanda, Prezıdent azamattardy «paıda oılamaı, ardy oılaıtyn» jáne «tolyq adamdardan» turatyn ádiletti Qazaqstandy qurýǵa shaqyrady.
Osy turǵyda 20 qarashada ótken Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýy erekshe oryn alady. Birinshiden, Prezıdent Q.Toqaev eshbir partııaǵa basymdyq bermeı, saıası turǵydan beıtaraptyqty qatań ustandy. Ekinshiden, «Amanat», «Aq jol», QHP jáne taǵy basqa partııalar men elýge tarta respýblıkalyq qoǵamdyq uıymnyń saıası tuǵyrnamalary men saılaýaldy baǵdarlamalary is basyndaǵy Prezıdenttiń strategııalyq josparlarymen tolyq sáıkes kelip, olardyń kóterip otyrǵan kóptegen máselesin Memleket basshysy nazaryna aldy. Úshinshiden, bul jaǵdaı olardy Prezıdentti qoldaý boıynsha halyqtyq koalısııaǵa birigýge yntalandyryp, onyń quramyna qoǵamnyń barlyq áleýmettik tobyn qamtıtyn uıymdardy toptastyrdy.
Túıindeı aıtar bolsaq, onda konstıtýsııalyq reformany zańnamalyq qamtamasyz etý maqsatynda qabyldanǵan zańdardyń kúshine enýiniń sımvoldyq mániniń zor ekendigin atap ótken jón. Memlekettik ınstıtýttardy qaıta iske qosýdyń úderisi kelesi jyly óz jalǵasyn taýyp, ol memlekettik basqarý júıesin demokratııalandyrýdyń kepiline aınalyp, el turaqtylyǵyn saqtap, ultymyzdyń kemeldenýine, qoǵamnyń toptasýyna, azamattyq qoǵamnyń shynaıy damýyna ákelip, jańa, sapalyq jaǵynan basqa, saıası júıeni qalyptastyrady. Olaı bolsa, muny halyqtyń kópten kútken jáne onyń múddesin kózdeıtin ádiletti Qazaqstannyń jańa saıası modeli halyq tarapynan qoldaý tabatynyna kúmán keltirmeıik.
