Kreatıvti býyn: olar kimder?

«Creative tabys tarıhy» jobasy – elimizdegi kreatıvti ındýstrııa konsepsııasyn damytýdyń jańa formaty. О́ıtkeni uıymdastyrýshylar osylaısha jastardy shabyttandyryp, olardyń tyń jobalaryn naryqqa engizýdi kózdep otyr.

Alǵashqy kezdesýge jınalǵan kópshi­lik halyqaralyq «Red Bull BC One World» 2019 jarysynyń fınalısi, TMD jáne sheteldegi kóptegen jarystyń jeńim­pazy Nıkolaı Chernıkovpen áńgi­melesti. Suhbattan bólek, jobaǵa jınal­ǵandar breık-dans sheberiniń 20 jyldyq shyǵarmashylyq joly baıandalǵan «The documentary of Killa Kolya» derekti fılmin tamashalady.

– Maǵan negizi sózden góri, kez kelgen dúnıeni is júzinde dáleldeý ońaı. Osydan tórt jyl buryn Úndistanda ótken halyqaralyq «Red Bull BC One World» baıqaýynda fınalda nıderlandyq breık-dans sheberine esemdi jiberip aldym. Áleýmettik jelidegi kórermenderim buǵan óz pikirlerin aıtyp, oıyn bildirdi. Aqparattyq portaldar da jarysa jazdy. Telearnalar da birneshe ret suhbatqa shaqyrdy. Baıqaýdan kelgen soń dos­tarymmen kezdesip, aqyldastyq. Bul jaǵdaıda únsiz qalýǵa bolmaıtynyn túsindim. Joldastarymnyń biri konkýrs týraly, shyǵarmashylyǵym jóninde shaǵyn beınematerıal túsirýdi usyndy. Kelistim. Burynnan birge jumys isteıtin qaraǵandylyq jerlesterimnen kómek suradym. Iske birden kirisip kettik. Barlyǵyn óz qarajatymyzǵa jasadyq, sebebi eshkimnen qarjylaı qoldaý bolmady. Osy tusy qıynǵa tústi. Artynsha eldegi karantın saldarynan qolymyz taǵy jipsiz baılandy. Úıden shyǵa almaı qaldyq. Alaıda ýaqytymyzdy bos ótkizbeı, vıdeony odan ári sapaly etip túsirýge nıettendik. Osylaısha jańadan ssenarıı jazylyp, kópshilikke usyndyq, – dedi N.Chernıkov.

Kartına rejısseri Arsenıı men Andreı Tarkovskıı atyndaǵy syı­lyqtyń ıegeri, bıshiniń dosy – Dáýlet Toqaev. Ol osy ýaqytqa deıin tanymal rep-oryndaýshy Skrıptonıt, Gýf pen hıp-hop úzdigi Haskı jáne kompozıtor Maks Korj syndy reseılik ártistermen jumys istegen. Al kınotýyndynyń montajyn Ádilhan Dúısembaev jasapty.

Ádilhan Dúısembaev – 10 jyldan astam beınetúsirilim, fotosýret jáne montaj jumystarymen aınalysady. Ol óziniń talanty men eńbekqorlyǵynyń arqasynda álemge áıgili ánshi Rihanna jáne Levi’s, Snipes, Schoolboy Q brendiniń beınekadrlaryn montajdaǵan.

– Derekti fılmniń negizgi maqsaty – Qazaqstandaǵy hıp-hop mádenıetin nasıhattaý ári jastardy ónerge baýlyp, jigerlendirý. Baıqaǵanymdaı, óz oıyńdy, usynystaryń men darynyńdy kórsetýge barlyq múmkindik jasalǵan. Esh shekteý joq. Jastar únemi maǵan habaralasyp, keńes surap, usynystaryn bildirip jatady. Men olarǵa árdaıym Qazaqstanmen shektelip qalmaı, qazirgi aqparattyq qoǵam usynyp otyrǵan múmkindikterdi qalt jibermeı, álemdik ártisterge, rejısserlerge kreatıvti oılaryn usyna berýge jol silteımin. Osydan eki-úsh jyl buryn men osylaı istedim. Árıne, olar maǵan jaýap qatpady. Biraq Rıanamen bolǵan shýdan keıin 3 jyl ótken soń, sol prodıýserler, rejıserler habarlasty. Qazir olar meniń paraqshama jazylyp, birlesken joba jasaýdy usynýda, – dedi Á.Dúısembaev.

Aıta keteıik, joba aıasynda mundaı basqosýlar endi aıyna bir ret turaqty ótkizilmekshi. Shyǵarmashylyq týrızm basqarmasynyń basshysy Irına Harıtonovanyń paıymdaýynsha, kez kelgen salanyń jarqyn ári belsendi ókilderi jastarǵa úlgi bolýy kerek. Sondyqtan kezdesýde talantty jigitterge resmı túrde kreatıvti ındýstrııa ambassadorlary ataǵy berildi.

– Negizi Qazaqstanda ónerli jas­tar barshylyq. Kóp jaǵdaıda olardy sheteldikter moıyndaǵan soń ǵana bilip jatamyz. Biz osy nárseni ózgertý úshin jumys istep jatyrmyz. Shyǵarmashyl tulǵalardy ózimizdiń ortamyzda aıtyp, halyq arasynda nasıhattap, ózgelerdi shabyttandyrǵymyz keledi. Aldaǵy ýaqytta jigitterdi qoldap, ishki jáne halyqaralyq naryqta ilgeriletý úshin bar kúshimizdi salamyz. Olar óz óneri arqyly Qazaqstannyń kreatıvti keńistiginiń biregeı, sheksiz ekenin halyqaralyq arenada tanystyrady. Osylaısha, kreatıvti ındýstrııa arqyly ulttyq kodymyz, ulttyq biregeıligimizdi kórsetemiz, – dedi I.Harıtonova.

Qazir dúnıe júzi boıynsha mádenı, shyǵarmashylyq «óndiristen» túsetin tabys jylyna 2,3 trln dollardy quraıdy. IýNESKO boljamy boıynsha kreatıvti ındýstrııa sektory orta merzimdi perspektıvada álemdik ishki jalpy ónimniń 10 paıyzyna deıin ósýi múmkin. Iаǵnı jahannyń aldyńǵy qatarly elderi shyǵarmashylyq pen tyń ıdeıany tabys kózine aınaldyrýǵa shyndap kirisken.  Keıbiriniń ozyq tájirıbesi bizge úlgi.

Máselen Ońtústik Koreıadaǵy kreatıvti ındýstrııanyń damýy tańdaı qaqtyrady. Munda osydan 14 jyl buryn arnaıy kreatıvti kontent agenttigi qurylypty. Tek 2012-2016 jyldar aralyǵynda koreı mádenıetiniń eksporty 4,6 mıllıard dollardan 6,3 mıllıard dollarǵa deıin ósken. Sandardyń bulaı sharyqtaýyna álemdi tamsandyratyn koreı telehıkaıa­lary sep. Buǵan tanymal ánshileri de óz úlesin qosqan.

Alysty saraptamaı-aq, kınodan ájeptáýir tabys taýyp otyrǵan túrik aǵaıyndardy da mysalǵa keltirsek bolady. Túrkııanyń mádenıet mınıstrligi tańdy-tańǵa uryp, jal­ǵasa beretin serıaldardan el bıýd­jetine jyl sa­ıyn 350 mıllıon dollar kóleminde tabys túsetinin má­lim­degen edi. Búginde tanymal kıno­týyn­dynyń túsirilgen jerin kórý­ge qush­tar jan kóp. Mundaı táji­rıbe álem elderine tańsyq emes. Áıgili «Saqı­nalar ámirshisi» «Vlas­telın Koles» fılmi túsirilgen soń Jańa Zelan­dııaǵa qaraı aǵylǵan týrıs­ter sany 40 paıyzǵa artqan-dy.

Basqany bylaı qoıǵanda, Prezı­dent pármenimen elimizde ındýstrııa­nyń dál osy túriniń múmkindigin molynan paıdalanýǵa basa nazar aýdaryldy. Jobany uıymdastyrýshylar­­dyń kreatıvti keńistikti damytýdy qol­ǵa alýdaǵy túpki maqsaty da shyǵar­mashylyq pen tyń ıdeıany tabys kózine aınaldyrý.