Elorda energetıkalyq ınfraqurylymynyń erteńi

Ajary araıly Astana

Ústimizdegi jylǵy sáýir aıynda ótken elordany odan ári damytý jónindegi dástúrli keńeste Elbasy Nursultan Nazarbaev «Astanany búginde álemdegi asa serpindi damyp kele jatqan qala dep esepteımiz. Jetken jetistikter úlken. Sonymen birge, biz qazir budan da joǵary máselelerdi belgilep, Astanamyzdy ómir súrýge eń qolaıly qalalardyń birine aınaldyrý jolynda mindetter qoıyp otyrmyz», dep atap kórsetti. Elordany turǵyndar úshin eń qolaıly qala retinde odan ári damytý úrdisinde sapaly da senimdi ınfraqurylym qalyptastyrýǵa birinshi kezekte basymdyq berilýi kerek. Bul rettegi eń basty másele – qalanyń turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin qajetti energetıkalyq resýrstardyń strategııalyq qoryn jasaýdyń mańyzy zor. Naq osy maqsatta sońǵy kezde elordada birqatar iri ınvestısııalyq jobalar is júzine asyrylýda. Qazir qalamyzda jalpy uzyndyǵy 18 shaqyrymdy quraıtyn magıstraldyq jylý jelilerine kúrdeli qaıta jaraqtandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Bul aldaǵy ýaqytta magıstraldyq jelilerdiń jylý ótkizý áleýetin 859 Gkal-dan 1788 Gkal-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı magıstraldyq jelilerge jańa tuty­ný­shylardy qosýǵa jaǵdaı jasaıdy. Ekinshiden, bıylǵy jyly qoldanystaǵy 7-shi jylý magıstralyna (JM), 2-JM, 18-JM-ǵa kúrdeli qaıta jaraqtandyrý jumystaryn júrgizý qolǵa alyndy. Úshinshiden, kele­si jyldan bastap jalpy uzyndyǵy 21,5 sha­qyrymdy quraıtyn 5-JM-nyń qurylysy bastalady. Bul jylý magıstraly EKSPO-2017 kórmesiniń qalashyǵy qurylysyn, sonymen birge, qalamyzdyń soltústik-batys, ońtústik-batys aýdandaryn sapaly jylýmen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Odan basqa, qurylysy endi qolǵa alynǵan jalpy uzyndyǵy 28 shaqyrymdy quraıtyn 4 jylý magıstrali №2 JEO-dan Myńjyldyq alleıasy jáne qalanyń sol jaǵalaýyn jylýmen tolyq qamtamasyz etýge jaǵdaı jasaıdy. Sonymen birge, qala nysandaryna jylý berýdi jaqsartý maqsatynda ústimizdegi jyly №1 sorǵy stansasynyń qurylysy paıdalanýǵa berildi. Jaqynda qalalyq máslıhattyń bir top depýtattary osy sorǵy stansasynyń qurylysyn paıdalanýǵa berýge baılanysty jáne aldaǵy qysqy maýsymda qalany jylýmen qamtamasyz etetin nysandardyń qaıta qurylymdaý jumystaryn baqylaý maqsatynda osy nysandarda bolyp, atqarylyp jatqan jumystarmen jan-jaqty tanysty. «Astana-Teplotranzıt» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Aıtmuqan Jumabaevtyń málimdeýinshe, qazir qalamyzda jalpy uzyndyǵy 566 shaqyrymdy quraıtyn jylý jelisi bar. Sońǵy 6 jyl ishinde qysqy maýsymda bul jylý jelilerinde jáne sorǵy stansalarynda eshqandaı kúrdeli aqaýlar oryn alǵan joq. Oǵan negizinen kompanııanyń jylý jelilerin salýǵa jáne qaıta qurýǵa ınves­tısııa tartý maqsatynda atqaryp otyrǵan keshendi jumystary erekshe yqpal etti. Eger 2013 jyly bul maqsatqa 1 mlrd. teńge ınvestısııa salynsa, ústimizdegi jyly 1 mlrd. 100 mln. teńge ınvestısııa tartylyp otyr. Elordany jylýmen jáne elektr energııasymen qamtamasyz etýde qoldanystaǵy jylý elektr ortalyqtarynyń atqaryp otyrǵan jumysy asa zor. Qalanyń kúnnen-kúnge ósip kele jatqan suranysyn qanaǵattandyrý maqsatynda 2013 jyly jalpy quny 76,2 mlrd. teńgeni quraıtyn №3 JEO-nyń qurylysyn salý jumysy qolǵa alynǵan bolatyn. «SenKN» aksıonerlik qoǵamy fılıalynyń dırektory Erkeǵalı Esenjolovtyń aıtýynsha, bul mańyzdy keshenniń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Ústimizdegi jyldyń sońyna deıin JEO-nyń barlyq 5 bý qazandyǵyn montajdaý jumysy aıaqtalady. Qazirgi tańda munda sý ysytatyn qazandyqtardyń, sorǵy stansalarynyń, qosalqy ǵımarattardyń jáne basqa da qajetti ınfraqurylymdardyń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Sonymen birge, qazir №3 JEO-nyń lokomotıv deposyn iske qosý jumysy qolǵa alynǵan. Bul depo arnaıy salynǵan uzyndyǵy 14 shaqyrym temirjol torabyna qyzmet kórsetetin bolady. Elordanyń jylý-energetıkalyq júıesiniń áleýetin barynsha arttyryp, energetıkalyq qýatty jańa sapalyq deńgeıge kóteretin №3 JEO 2016 jyldyń sońynda tolyq iske qosylatyn bolady. Sonymen qatar, qoldanystaǵy №1 jáne №2 JEO-lardy qaıta jaraqtandyrý jumystary da josparly túrde júrgizilýde. «Astana-Energııa» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Oleg Ýtkınniń aıtýynsha, 2015 jyly №1 JEO-nyń №7 bý qazandyǵy agregatyn qaıta jaraqtandyrý jumysy is júzine asyrylady. Bul óz kezeginde jylý berý qýatyn saǵatyna 35 gıgakalorııaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. №2 JEO-da jańa bý qazandyǵynyń iske qosylýyna baılanysty jylý berý qýaty saǵatyna 185 gıgakalorııaǵa artady dep kútilýde. 2016 jyly №1 JEO-nyń bý qazandyqtaryn qaıta jaraqtandyrý jumystary tolyq aıaqtalady. №2 JEO-da sý ysytatyn 2 qazandyq jáne №6 týrbına qurylysy iske qosylady. Bul óndiriletin elektr qýatyn 120 megavatqa arttyrýǵa múmkindik beredi. Al 2017 jyly №8 energetıkalyq qazandyq iske qosylady. O.Ýtkınniń málimdeýinshe, osy jobalar iske qosylǵannan keıin elektr qýatyn óndirý áleýeti 622 megavatqa deıin artyp, jylý berý áleýeti saǵatyna 3 myń 95 gıgakalorııaǵa jetedi. Osy rette, elordada ótken jylǵy tur­ǵyndardy jylýmen qamtamasyz etý maý­symy sapaly uıymdastyrylǵanyn erekshe atap ótken jón. 2013-2014 jyldardyń jylý berý maýsymy qala turǵyndarynyń eshbir renishin týdyrǵan joq. Jylý berý maýsymy kezeńinde 1 426 mln. kVt. saǵat elektr energııasy jáne 4328 myń Gkal jylý energııasy óndirilgenin erekshe aıta ketken jón. Maýsym barysynda osy kólemdegi jylý jáne elektr energııasyn óndirý úshin 2 mln. tonna ( 28 943 vagon) kómir jáne 20 327 tonna (376 sısterna) mazýt jaǵylǵan. «Astana-REK» AQ basqarma tóraǵasy Aleksandr Smorodınniń aıtýynsha, elordany elektr qýatymen qamtamasyz etýdi jaqsartý maqsatynda birqatar keshendi jobalar júzege asyrylǵan. Ústimizdegi jyly EKSPO-2017 kórme qalashyǵynyń nysandaryn elektr qýatymen qamtamasyz etýdi jaqsartý maqsatynda «Olımp» jáne «Aeroport» qosalqy stansalary iske qosylmaq. Sonymen birge, elordanyń basqa aımaqtaryn elektrmen jabdyqtaýdy jaqsartý maqsatynda qýaty 220 kVt bolatyn taǵy eki qosalqy stansa iske qosylady. Búginde qala boıynsha barlyǵy 2250 qosalqy stansa jumys istep tur. Elordany jylýmen jáne elektr energııasymen kidirissiz jáne tolyq qamtamasyz etý maqsatynda is júzine asyrylyp jatqan osyndaı keshendi jobalarmen qatar, elektr energııasyn únemdeý maqsatynda aıtarlyqtaı jumystar júrgizilýde. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasymen qalada 2013-2015 jyldar aralyǵynda elektr energııasyn únemdeý maqsatyndaǵy keshendi jospar belgilenip, is júzine asyrylýda. Osy elektr energııasyn únemdeý maqsatyndaǵy keshendi jospardy is júzine asyrý barysynda 2015 jylǵa taman jylyna 78 mln. kVt. saǵat elektr energııasyn; jylyna 170 myń gıgakalorııa jylý energııasyn; 48 myń tonna shartty otyn únemdeýge qol jetkiziletin bolady. Jylqybaı Jaǵyparuly, «Egemen Qazaqstan».

Kóshpeliler órkenıeti festıvali

«Myńjyldyqtar toǵysyndaǵy Astana» atty dástúrli kóshpeliler órkenıeti festıvaliniń baǵdarlamasy sońǵy 6 jyl boıy qala merekesi kúni ótkiziletin mazmuny tereń ári qyzyqty joba bolyp keledi. Al bıylǵy merekede bul festıval buryn­ǵydan kórikti, burynǵydan da áserli mazmunǵa ıe bolǵaly otyr. Bıylǵy jyly ádettegi kóne qalalar qorshalatyn dýaldyń ornyna kórmege arnalǵan shatyrly keshen boı kóteredi. Iаǵnı bul – abylaısha jáne qos tárizdi shatyrlarmen qorshalǵan ári arqanmen tartylǵan qurylys túrindegi qalashyq bolmaq. Bıylǵy jyldyń taǵy bir jańalyǵy, at ústindegi tarıhı qoıylymdarǵa arnal­ǵan alań bolmaıdy. Onyń ornyna at qulaǵynda oınaıtyn kaskaderlardyń óner kórsetýine 1600 sharshy metr aýmaqqa qum tóselgen arnaıy alań jasalady. Sonymen birge, «Jel jetkizgen estelik» ınstallıasııasy men ádet-ǵuryp golografııalyq teatryna arnalǵan shar tárizdi keshen kelýshilerdiń nazaryna usynylady. Sóıtip, kóshpeliler órkenıeti festıvali aıasynda mynadaı sharalar uıymdastyrylady. Ádet-ǵuryp golografııalyq tea­t­ry. Negizgi ustanymy naǵyz akter­lerdiń vırtýaldy nysandarmen ózara qarym-qatynasynan turady. Akterler men úlgi kórsetýshiler vırtýaldy sahna keńistiginde ádet-ǵuryptardy keńinen kórsetedi. Ár rásimniń kórermendi birese ózen jaǵasyna, birese kıiz úıge aparatyn ózindik golografııalyq sahnasy bar. Teatr kórermeni qyr adamynyń ómir jolyn akterlermen birge basynan ótkeredi. Dástúrli mýzyka konserti. Dástúr­li túrki mýzykalyq murasynyń janrlyq ár alýandyǵy kórinis tabady. Dombyradan esken kúı, qobyzdan tógilgen kóne saryn tyńdaýshylardy erekshe áserge bólese, halyq ánderi men dástúrli kompozısııalar, tolǵaý, termeler qulaq quryshyn qandyrady. Aqyndar aıtysy. Sýyrypsalma óneri men zerektikti, tapqyrlyq pen tanymdy synǵa salatyn qaıtalanbas ulttyq óner. Aıtys óneriniń ereksheligi – aıtyskerler qaı zamanda bolmasyn qoǵamnyń ótkir máselelerin qaımyqpaı ortaǵa salǵan. Baǵdarlama barysynda aıtys óneriniń «Qyz ben jigit» aıtysy, «Jumbaq aıtys», «Qaıym aıtys» jáne «Túre aıtys» túrlerinen aqyndar synǵa túsedi. «At jalynda» at-sporty shoýy. «At jalynda» shoýynyń bıylǵy ereksheligi qummen kómkerilgen arnaıy alańnyń (65H25 m.) uıymdastyrylýy, onda kaskaderlar dala tósinde sheber óner kórsetken qyr balasyndaı bar bilgenderin ortaǵa salady.  «Jamby atý» ulttyq sport túri. Oǵan qatysýshylar ózderiniń mergendikterin synǵa salady. Ulttyq qoldanbaly óner jár­meńkesi. Shatyrly jármeńke kesheninde Uly dalanyń ulttyq-qoldanbaly óner jádigerleri kórinis tabady: zergerlik buıymdar, ulttyq ydys-aıaq, toqyma jáne kilem toqý óneri, aǵash joný men tas qashaý jáne t.b. óner túrleri ortaǵa salynady. Jármeńke barysynda qoldanbaly ónerden sheberlik saǵattary uıymdastyrylady. Kóshpeli sırk. Arqanmen órme­leýshi, jongler, ekvılıbrıster óner kórsetedi «Kıiz basý» etno-shoýy. Festıval kórermenderiniń kóz aldynda kıiz basý óneriniń qyr-syry jaıylady. Sondaı-aq, sheberlik saǵattary qarastyrylǵan. «Altyn saqa» sport saıysy. Fes­tıvalǵa qatysýshylar «asyq atý» ulttyq oıynyna qatysý arqyly óz mergendikteri men eptilikterin tarazylaı alady. «Folklorǵa toly ómir» etno-shoýy. Kóshpeliler ómirindegi aıtýly oqıǵalardyń ár alýandyǵyn jáne onyń folklorlyq mýzykada kórinis tapqanyn kórsetýge baǵyt­tal­ǵan. Baǵdarlamaǵa óz ultynyń folklor­lyq murasyn nasıhattaıtyn túrki halyqtarynyń ókilderi qatysady. Sonymen birge, dástúrli kóshpeliler órkenıeti festıvali aıasynda ulttyq qazaq aspaptarynyń sherýi, «Kıim tarıhy» shoýy, balalarǵa arnalǵan «Meniń kishkentaı kıiz úıim» sheberlik-saǵaty, mýzykalyq aspaptar jáne qyran qus pen tazy, ulttyq taǵam kórmeleri ótkiziletin bolady. Ulbosyn RAQAEVA, Uıymdastyrý komıteti medıa-shtabynyń úılestirýshisi. Astana.

«Nurberekeniń» nurly bastamasy

Kún sanap kórkeıip kele jatqan elordamyzdy keshegi Selınogradpen salystyrý múldem múmkin emes. Sáýletti ǵımarattar men saýda oryndary jahandaný zamanynda bir-birimen básekelesip, tutynýshylarǵa barynsha yńǵaıly jaǵdaı jasaýda. Osyndaı zamanaýı ǵımarattardyń biri – «Samǵaý» saýda úıi. Qalamyzdaǵy Ortalyq bazar janynan boı kótergen bul keremet sáýletti ámbebap bazar ǵımaratynyń ishi 25000 sharshy metrdi quraıdy. Syrtqy sáýletinen bastap kóz tartar orynnyń aýmaǵynda kelýshilerge arnalǵan 600 oryndyq avtoturaq tegin jáne minsiz qyzmet etpek. Bes qabattan turatyn bul mekende kásipkerler men satyp alýshylarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan. «Mıtsýbısı» kompanııasynyń lıftileri, segiz eskalator, jańa zamanǵa saı jasaqtalǵan dúńgirshekter tutynýshylar úshin qyzmet etedi. – Birinshi qabatta azyq-túlik satatyn oryndar, shaǵyn ashana qyzmet etpek, –deıdi «Nur» kompanııalar toby dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Qaıyrly Keńesbekuly. – Eń bir ereksheligi, birinshi qabattaǵy saýda ornynda biz kez kelgen kásipkerge óz isin jasaýǵa múmkindik bermekpiz. Munda kelip zeınetkerlerimiz óz aýlasyndaǵy ónimderin de, shaǵyn sharýa qojalyqtarynyń ókilderi óz sút ónimderin de tutynýshyǵa usyna alady. Gıpermarketterge emes, halyqqa osyndaı múmkindik berý arqyly shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý bizdiń basty maqsatymyz bolyp otyr. Iá, ne desek te ıgilikti bastama biraz aǵaıynǵa óz isin úıirip áketýge múmkindik bermek. Ekinshi jáne úshinshi qabattarda kıim-keshek, aıaq kıim, qymbat átirler men shveısarııalyq saǵattar satatyn dúńgirshekter óz qyzmetterin usynbaq. Sany da, sapasy da saı bul taýarlar tutynýshy qajettiligin qamtamasyz eteri sózsiz. Tórtinshi qabatta jıhazdyq taýarlar satylsa, besinshi qabatta túrli qyzmetter jumys istemek. Taǵy bir ereksheligi, besinshi qabatta balalarǵa arnalǵan alańqaılar salynbaq. Jastarǵa arnalǵan úsh birdeı shaǵyn kınozal da besinshi qabatta óz jumysyn bastamaq. Barlyq qondyrǵy amerıkalyq «Chıller» kompanııasynan alynǵan naryqtaǵy óte sapaly taýarlar bolyp tabylady. О́rt sóndirý qyzmeti barlyq qabattarda ornalasqan. О́rttiń bastalǵan oshaǵyn dereý aýyzdyqtaýǵa múmkindik bar. О́rt sóndirýden jıylǵan sý tómengi qabatqa emes, arnaıy qubyrlar arqyly syrtqa shyǵarylatyn kórinedi. Qaýipsizdik sharalary da jan-jaqty qaralǵan. Elordamyzda ózindik bedeli bar «Sıgnal» kúzet fırmasy atalmysh orynnyń qaýipsizdigine tolyq jaý­ap bermek. – «Sıgnal» kúzet fırmasy 2007 jyldan be­ri qyzmet etip keledi. Osy kúni 2902 ny­­san bizdiń qorǵaýymyzda. Astana qalasy ish­ki ister departamentimen arnaıy memorandým aıasynda birigip qyzmet etemiz. Barlyq ny­­san­dar qatań qorǵalýda, – dedi «Sıgnal» kú­­zet fırmasynyń dırektory Nafasbek Aıdıbekov. – Bazar  halyqtyń eń kóp jıylatyn oryny. Osy oraıda, bazar arqyly halyqtyń mádenıetin arttyrýǵa qyzmet etpekpiz. Besinshi qabattan qolóner, sýret úıirmelerine tegin oryn berilmek. Al ár aptanyń senbi-jeksenbi kúnderi túrli is-sharalar uıym­dastyrý da bizdiń oıda, – dedi «Nur» kompan­ııalar toby dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Qaıyrly Táýken. – 14-15 maýsym kúnderi Kásipkerler palatasymen birigip, «Nur Otan» partııasynyń qoldaýy aıasynda otandyq taýarlardyń jármeńkesin jasadyq. Bul arqyly otandyq ónimniń deldalsyz tikeleı tutynýshyǵa jetýine sebepker boldyq. Kásipkerlerge jeńildik jasaý aıasynda jalǵa beriletin oryndardy alǵashqy aılarda tegin berý kózdeldi. Al jalpy, jalǵa beriletin dúńgirshekter men oryndardyń jalǵa berilýiniń sharshy metri 1500-2000 teńgeni qurap otyr. Bul ázirge kásipkerlerge qoıylyp otyrǵan eń tómen baǵalyq kórsetkish bolyp tabylady. Bizdiń basty maqsatymyz – otandyq kásipti damytý. Elbasymyz aıtqandaı, Otandy súıý tek sóz emes, ispen dáleldenýi tıis. Biz osy sózdi janymyzǵa serik etip kelemiz, – dep sózin támamdady Qaıyrly Keńesbekuly. Rasynda, tek qana kommersııalyq  emes, mádenı-kópshilik baǵytta qyzmet eter, halyqtyń kóńilinen shyǵar sáýletti meken  desek te óz jumysyn bastady. Bes qabatty záýlim nysan halyqtyń tek materıaldyq qana emes moraldyq qajettilikterin qana­ǵattandyrýǵa daıar ekenin bek dáleldedi. Aıta keter jaıt, nysan «Nur» kompanııa­lar toby «Nurbereke» kompanııasynyń ıeligi bolyp tabylady. Bekarystan Amanjolov, EUÝ stýdenti.

Balalar Astanaǵa saıahat jasady

Jýyrda Qostanaı oblysyn­daǵy Lısakov qalasynyń №4 orta mektebiniń bir top oqý­shylary Astana qalasyna saıahat jasady. Olar – jyl boıy oqýda, sportta úzdik kórsetkishterimen, mektep ómirine belsendi qaty­syp, kózge túsken 500-den as­tam oqýshynyń arasynan irik­telip alynǵan 5-10 synyp aralyǵyndaǵy 28 ozat oqýshy. Atalǵan mektep basshysy men Indýstrııa jáne jańa tehnologııa­lar birinshi vıse-mınıstri, uzaq jyldar Lısakov qalasynda jaýapty oryndarda qyzmet atqarǵan Albert Raýdyń kelisimi boıynsha, osymen tórtinshi jyl boıy oqý úlgerimi úlgili mektep oqýshylary Astana qalasyna saıahat jasap, serýendep, kóńil kóterip qaıtýǵa múmkindik alýda. Eki kún ishinde mektep bel­sendileri elordanyń kórik­ti jáne sáýletti jerlerin, ǵımarattardy aralap kórip, týǵan jerlerine kádimgideı áser alyp qaıtty. Balǵyndar Tuńǵysh Pre­zıdent murajaıynda, Beı­bitshilik jáne kelisim saraıynda, «Dýman» oıyn-saýyq kesheninde, «Ata­meken» Qazaqstan kartasy» etno-memorıaldyq kesheninde, Táýelsizdik saraıyn­da, «Han Shatyr» saýda-oıyn-saýyq ortalyǵynda, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginde boldy. Sonymen qatar, jasóspirimder osymen ekinshi ret «Qazmedıa» ortalyǵynda bolyp, «Qazaqstan» ulttyq korporasııasynyń tynys-tirshiligimen tanysý múmkindigin de aldy.  Olar tikeleı efırge shyǵatyn jańalyqtar, baǵdar­lamalar stýdııasyn aralap, tilshi­lerdiń jumys isteıtin ornymen tanysty. Onda jasalatyn beınematerıaldardyń sapasynyń joǵarylyǵy sonsha, kóptegen oblystyq jáne respýblıkalyq baıqaýlarda júldeli oryndardy ıelengen. Sol sebepten de, elimizge tanymal «Qazaqstan» ulttyq telearnasynyń jumysymen tanysý stýdııada eńbektenetin jas tilshiler, operatorlar, rejısserler úshin óte qyzyqty, áserli de paıdaly bolǵanyn oqýshylar men olardyń top jetekshileri de jasyryp qalmady. Ábdirahman QYDYRBEK, «Egemen Qazaqstan». Betti ázirlegen Jylqybaı JAǴYPARULY,  «Egemen Qazaqstan» .