Eger álem osyndaı robottardy damytyp, júıeni neırondyq jeliler negizinde oqytatyn bolsa, onda qurylǵy kishi medısına qyzmetkerleriniń ornyn basady. Bul degenińiz maman tapshylyǵy máselesin tolyǵymen sheshpek. Osy ıdeıany jańǵyrtqan Taldyqorǵandaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń joǵary synyp oqýshylary Erkejan Úmbetbaeva men Vıktor Kahno. Ǵylymı jetekshisi Nıkolaı Avdıýnınniń bastamasymen qos shákirti osyndaı ǵajaıyp jańalyqqa bet buryp otyr.
Med-Bot roboty neırondyq jelilerge negizdelgen. Ol dárigerlerge qolǵabys bolar aqyldy apparat. Pasıentterdi baqylaýǵa arnalǵan Face ID fýnksııasy bar. Odan bólek naýqastyń qolyndaǵy tańbaǵa da nazar salady. Solar arqyly syrqatty tanyp, dáriger qoıǵan dıognoz boıynsha emdeý jumystaryn júrgizedi. Arnaıy resept boıynsha belgili bir ýaqytta dárisin usynyp, sýdy da quıyp beredi. Tipti bulshyqet ishine ıneksııalardy uıymdastyrady. Kvarstaý kabınetteri men jeke baqylaý júıesi qarastyrylǵan.
N.Avdıýnınniń aıtýynsha, bul – biregeı joba. О́zine uqsas robottardan qaraǵanda artyqshylyǵy kóp hám naýqastyń emosııasyna da mán beredi. «Medbıke robot ıneksııa jasaı alady, ýaqytynda dári-dármek beredi jáne úı-jaıdy kvarstaı alady. Ishinde mobıldi qosymsha engizildi, onda dáriger emdelýshige reseptterdi baǵdarlamalaıdy. Al pasıentter ózderiniń jeke derekterin kóre alady, sondaı-aq dári-dármekterdi qabyldaý týraly málimetpen qanyǵady. Bul robotty qazirdiń ózinde aýrýhanalarda engizýge bolady jáne belgili bir parametrlerden keıin ony naýqastardy úıde qaraý úshin paıdalanýǵa negiz bar», deıdi robototehnıka mamany.
Onyń aıtýynsha, joba pasıentterdiń jeke kartalarynyń derekter bazasy bar qosymshaǵa negizdelgen. Osy rette robottyń jumys isteý úderisine nazar aýdarsaq. Áýeli naýqas júıege kirý úshin dáriger nemese pasıent retinde baptaýdy tańdaıdy. Eger paıdalanýshy dáriger bolsa, odan tirkelgende jazǵan aty men qupııa sózin engizý suralady. Sodan keıin ol ımpýlsti, jeke derekterdi jáne basqa aqparatty bilý úshin ár pasıenttiń profılin tekseredi. Sondaı-aq dáriger aýrýdyń ataýyn jáne qajetti dári-dármekterdi jazyp, málimetter bazasyna qosady. Tipti jańa pasıenttiń profıldik fotosýretin salyp, jeke derekterin (mekenjaıy, telefon nómiri jáne t.b.) engizýge de quqyly. Ǵajaby sol, munda siz dárigerdiń barlyq dári-dármekti qalaı taǵaıyndaıtynyn jáne jańadan qosylǵan profıldiń qalaı qurylǵanyn kóre alasyz. Onda arnaıy pasıentter úshin kirý ekrany bar. Olardyń ótinishinde dári-dármektiń tizimin, sondaı-aq qabyldaýǵa deıingi ýaqyty berilgen. Med-robot bárin eskertip otyrady.
– Naýqasty qabyldaǵannan keıin dáriger naqty em taǵaıyndaıdy. Sodan soń biz ázirlegen mobıldi qosymshany paıdalana otyryp, dáriger naýqasty tirkeıdi, onyń jeke derekterin jáne Face ID úshin fotosýretin engizedi. Ári qaraı dáriger dári-dármek pen ıneksııaǵa reseptti baǵdarlamalaıdy da ishetin ýaqytyn kórsetedi. Árbir dárini qabyldaý aralyǵyn naqty jazady. Resept baǵdarlamalanǵan kezde dáriger «Qosylý» túımesin basyp, ony jadyna júkteıdi. Osylaısha, robot óz betinshe áreket ete bastaıdy. Kún saıyn tańǵy saǵat 7:00-den túngi 00:00-ge deıin robot qosylyp, emdelýshige dári-dármek pen ıneksııa beredi. Sýdyń kúndelikti tutynylýyn baqylaıdy, sondaı-aq naýqasqa jalpy monıtorıng júrgizedi, – deıdi Erkejan Úmbetbaeva.
Jas ǵalymnyń aıtýynsha, belgili bir ýaqytta neırondyq jeliniń kómegimen robot adamdy taýyp, oǵan jaqyndaıdy. Aýrýhana ishindegi kedergilerden aýlaq bola otyryp, bólmeden bólmege erkin qozǵala alady. Face ID fýnksııasy arqyly ekinshi neırondyq jeliniń kómegimen robot fotosýretin salystyrý arqyly adamdy tanıdy. Eger ol qajet pasıent bolsa, robot oǵan óziniń reseptin dál qoldanady.
Qurylǵy resept boıynsha arnaıy aınalmaly barabandarda ornalasqan qajetti tabletkalardy beredi. Ár barabannyń ózindik dári-dármek túri bar. Kishkentaı tabletkalar ár barabandy bir pozısııaǵa aınaldyryp, arnaıy tartylatyn naýaǵa quıylady. Sosyn robot sýdy tartylatyn naýada turǵan staqanǵa quıady. Sý 2 lıtrge eseptelgen arnaıy ydysta ornalasqan. Tamaqtaný kezinde qabyldanǵan suıyqtyqtardy eskere otyryp, adamnyń bir táýlikte sý tutyný normasyn shyǵarady. Artynan arnaıy tútik arqyly sý sorylady. Bári daıyn bolǵan soń, naýa robottan sozyla shyǵyp, naýqasqa keregin usynady. Osylaısha, naýqas ekranda jazylǵan tártip boıynsha emin qoldanady. Em qabyldaý sharasy aıaqtalǵan soń, pasıent staqandy naýaǵa qoıady, naýa keri syrǵyp ketedi. Barlyq mehanızmniń jumysy ishki datchıktermen jáne shekti ajyratqyshtarmen baqylanady. Sý aǵyny rezervýar ishindegi sý deńgeıiniń datchıkterimen tekseriledi. Sondyqtan mehanızmniń jumysy tolyǵymen dál ári senimdi. Osydan keıin qurylǵylardy zararsyzdandyrý úshin robot ishinde ýltrakúlgin sham qosylady. Sonyń sebebinen kún saıyn qatań túrde ýaqytyly robot jumys isteıdi. Olar adamdar sııaqty umytshaq emes ári belgili bir tártipke baǵynady. Syltaý aıtpaıdy, jumystan qashpaıdy.
Al ıne salar kezde naýqas tósekte oń qolyn sozyp jatýy shart. Sonda robot neırondyq jelini paıdalana otyryp, naýqastyń qolyndaǵy arnaıy belgini tabady. Bul sizge ıneksııa jasaý kerek jer, ıakı bulshyqet. Eger robot durys kúıde bolǵan jaǵdaıda búrký mehanızmi iske qosylady. Qurylǵydaǵy shprısterde daıyn ıneksııalyq eritindisi bar baraban ornatylǵan. Arnaıy ustaǵyshpen qajetti shprısti alyp, barabannan shyǵarady. «Ine terige jaqyndaǵanda mehanızm toqtap, sorǵy iske qosylady. Ol medısınalyq spırti bar ydystan spırtti soryp alady jáne ıneniń ústine ornatylǵan búrikkish arqyly ıneksııa ornyna spırtti shashady. Alkogol spreıiniń bulty da ıneniń boıymen ótedi. Bul kenedeı ıneni de, ıneksııa ornyn da dezınfeksııalaýǵa múmkindik beredi. Sodan keıin robot ıneni bulshyqetke jyldam engizedi. Ári qaraı robot emdelýshiden ıneni alyp, paıdalanylǵan shprıs týraly jazbamen bos shprısti ornyna qoıady. Osydan keıin qurylǵylardy zararsyzdandyrý úshin robot ishinde ýltrakúlgin sham qosylady. Barlyq mehanızmniń jumysy ishki sensorlarmen, shekti ajyratqyshtarmen baqylanady. Sondyqtan onyń jumysyna kúmánmen qaramaımyz», deıdi jas ǵalymdar.
– Robottyń ózinde ornatylǵan neırondyq jeliler naýqastyń jaǵdaıyn baqylaýǵa jáne emdeýge kómektesýge múmkindik beredi. Naýqas qajetti dári-dármekterdi resept boıynsha qatań túrde alady jáne únemi nazarda bolady. Sondyqtan robot turaqty kishi medısınalyq personal rólin aýystyryp, dárigerdiń ámbebap kómekshisi bolady. Ýaqytyly kómek kórsetý, qadaǵalaý jáne baqylaý pasıentter arasyndaǵy ólim qaýpin azaıtady. Med-bot buryn kórsetilgendeı, bir halyqqa shaqqandaǵy medbıkeler tapshylyǵyn sheshýde mańyzdy ról atqarady. Bul joba halyqtyń barlyq sanattaryna sapaly medısınalyq kómek kórsetý jaǵdaıyn jaqsartady. Bul bizdiń ultymyzdyń álemdegi eń deni saý jáne kóńildi bolýyna múmkindik beredi, – deıdi V.Kahno.
Bizdi qyzyqtyrǵan taǵy bir derekke kóz salsaq. Atalǵan qurylǵy qaraýsyz qalǵan ata-analarǵa nemese úı jaǵdaıynda tósek tartyp jatqan naýqastarǵa úlken járdemshi. Odan bólek jumysbasty adamdar ýaqytyly dárisin ishýdi kóp jaǵdaıda umytyp ketedi. Bul aparat onyń aldyn alýǵa beıil. Ári sharshamaıdy, fızıkalyq turǵydan qýaty adamdarǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵary.
Jetisý oblysy
