Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Aldymen QHA-nyń qandaı maqsatta qurylǵanyn aıtar bolsaq, bul ınstıtýtty qurý qajettiligi saıası turǵydan, sondaı-aq jańadan qurylǵan, táýelsiz, polıetnosty, polıkonfessııalyq memlekettiń turaqty damýy turǵysynan týyndaǵan edi. Assambleıa qurylǵan 1995 jyly eldegi qazaqtyń sany 50 paıyz shamasynda ǵana bolǵan edi. Osy kezde túrli ult ókilderi kóptep qonystanǵan Qazaqstanda ultaralyq tatýlyqty saqtap, jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin Qazaqstan halqy Assambleıasy qajet boldy.
Bul bastama mádenıetaralyq dıalogti nyǵaıtýdyń jańa kezeńiniń negizin qalap, etnosaralyq qatynastardy damytý máselelerin joǵary deńgeıde sheshýge múmkindik jasaıtyn álemdik tájirıbedegi tyń baǵyt edi. Jıyrma jyldam astam tarıhynda Assambleıa qarqyndy damyp, eleýli ózgeristi bastan keshirdi. Onyń damýy barysynda etnosaralyq toleranttylyq jáne qoǵamdyq kelisimniń erekshe úlgisi qalyptasty. Osy jyldar ishinde Qazaqstan halqy Assambleıasynyń ınstıtýsıonaldyq qurylymy nyǵaıyp, qoǵamdy uıystyrýshy áleýeti tolysty, ol halyq dıplomatııasynyń mańyzdy kúretamyryna aınaldy. Búginde Assambleıa – 2007 jyldan bastap el Prezıdenti tóraǵalyq etetin konstıtýsııalyq organ. Bul onyń erekshe mártebesin aıqyndaıdy. Osydan keıin QHA Parlamenttiń tómengi palatasy – Májilistiń toǵyz depýtatyn saılaý quqyǵyna ıe boldy. Bul onyń qoǵamdyq-saıası rólin birshama kúsheıtti.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqy Assambleıasy eldegi saıası reformalardy júzege asyrýdaǵy rólin kúsheıtý qajet ekenin aıtyp, onyń Májilistegi kvotasyn Senatqa aýystyrý týraly usynysyn bildirdi. Sondaı-aq Memleket basshysy óziniń Senattaǵy kvotasyn 15 depýtattan 10 depýtatqa azaıtty. Osyǵan oraı olardyń beseýin Qazaqstan halqy Assambleıasy saılamaıdy, tek usynys beredi.
«Bul – saıası jaǵynan da, zańdyq turǵydan da durys qadam. Bul kvota Senatqa aýysady jáne 9-dan 5 depýtatqa deıin kemıdi. Sonyń nátıjesinde Májilistegi depýtattardyń jalpy sany azaıady. «Az bolsa da, saz bolǵany» jaqsy. Mundaı ózgeris túrli etnostyq toptarǵa mandat berip, olardyń úni joǵarǵy palatada estilýine múmkindik jasaıdy. Jalpy, Senattyń joǵarǵy palata retinde jumys isteýin durys ári oryndy dep sanaımyn», dedi bul týraly Prezıdent.
Keıingi jyldary Assambleıa qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi de qozǵap, onyń sheshimin tabýǵa zor úles qosyp keledi. Máselen, QHA janynda analar, aqsaqaldar keńesi, medıasııa ınstıtýty paıda boldy. Assambleıa ókilderiniń aıtýynsha, bul mekemelerdiń barlyǵy zańǵa sáıkes uıymdastyrylyp otyr.
«Qazirgi kúni Assambleıa quzyryndaǵy medıasııa ınstıtýty jaqsy jumys istep keledi. Iаǵnı isti sotqa jetkizbeı sheshimin tabatyn máselelerdi retteý arqyly zań júzinde, advokat shaqyryp, máselelerdi aldyn ala kelisimge kelý arqyly beıbit jolmen sheshý joldary qalyptasty. Sonymen qatar tálim-tárbıe, salt-dástúrdi saqtaý máselesinde Analar qoǵamynyń atqaryp jatqan ıgi isterin atap aıtýǵa bolady. Bulardyń barlyǵy assambleıa jumysyn jan-jaqty damytýǵa tikeleı áser etedi. Sondaı-aq qazir bir ǵana Astana qalalyq assambleıasyna tirkelgen 21 etnomádenı birlestik bar. Assambleıaǵa múshe bolý úshin olar ózderiniń jumysyn kórsetip, alǵa qoıǵan maqsattaryn dáleldese ǵana qalalyq assambleıaǵa múshe bola alady. Qazir assambleıa hatshylyǵynda etnomádenı birlestikterdi akkredıtteý júrip jatyr. Komıssııa otyrysynda etnomádenı birlestiktiń birjyldyq jumysy tyńdalady. Jumysty taldaý nátıjesinde etnomádenı birlestikke baǵa beriledi. Sol nátıjege baılanysty assambleıaǵa músheligi anyqtalady», deıdi Astana qalasy Qazaqstan halqy Assambleıasy Qoǵamdyq kelisim keńesiniń tóraǵasy Ámirjan Álpeıisov.
Qazir qalalyq assambleıaǵa qarasty 56 shyǵarmashylyq ujym bar. Bular negizinen bı, vokal, balalar ansamblderi jáne basqa da óner janrlarynda jumys isteıdi. Baǵdarlamalarynda mindetti túrde memlekettik tildegi ánderge, qazaq halqynyń bıi men ónerine erekshe mán berip, patrıottyq, otanshyldyq baıqaýlardy kóptep uıymdastyrady. Osylaısha, tatýlyq, beıbitshilikpen qatar QHA mádenıettiń oshaǵyna da aınaldy.
Al ótken jyly Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen «Assambleıa TV» telearnasy kórermenge jol tartty. Ol «Qazaqtelekom» AQ telekommýnıkasııalyq kompanııasynyń platformasynda iD TV kabeldik teledıdar paketinde taratylady, sondaı-aq «TV+» mobıldi qosymshasynda qoljetimdi. Telearna efırinen QHA jańalyqtary, mádenı, oıyn-saýyq baǵdarlamalary, Qazaqstanda turatyn etnomádenı birlestikterdiń arnaıy jobalary kórsetiledi.
«Assambleıa TV»-nyń maqsaty – Qazaqstan halqynyń birligi men kelisimin qalyptastyrýda jetekshi telearna bolý. Al basty mindeti –etnomádenı birlestikterdiń qyzmetin jáne ultaralyq qatynas salasyndaǵy memlekettik saıasat máselelerin jarııalaý. Telearna úlken múmkindikterge jol ashpaq. Ásirese etnosaralyq tatýlyqty nyǵaıtatyn memlekettik tildiń mańyzyn arttyrýǵa septigin tıgizetinine senimdimiz», dedi Etnosaralyq qatynastar komıtetiniń múshesi Meıirjan Nuradınov.
Assambleıa músheleriniń basym kópshiligi Qazaq jerine deportasııalanyp nemese basqalaı taǵdyr aıdap kelgen túrli etnostyń ókilderi. Osyǵan qarap bul ınstıtýt etnostyq azshylyq toptardyń quqyǵyn ǵana qorǵaıdy deý – qatelik. Oǵan tereńirek mán beretin bolsaq, Assambleıanyń eń aldymen, eldiń múddesi úshin qurylǵanyn kóremiz.
