Dostyq dıalogi: Qytaımen aradaǵy saýda-sattyq quny – 565 mln dollar

Aýqymdy is-sharaǵa deıin Ma Sınjýı Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovpen kezdesip, saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń máselelerin talqylady. Premer-mınıstr Qytaı Qazaqstannyń eń iri saýda seriktesteriniń biri ekenin atap ótip, onyń jalpy taýar aınalymy qurylymyndaǵy úlesi 18%-dy quraıtynyn, ózara saýda kóleminiń 40%-dan astamy ShUAA-ǵa tıesili ekenin atap ótti.

– Eki memleket basshylarynyń 2030 jylǵa qaraı taýar aınalymyn 35 mlrd dollarǵa deıin ulǵaı­tý jó­nindegi mindetin eskeretin bolsaq, Qazaqstannyń Shyńjańmen ózara saýdasy budan da zor ma­ńyz­ǵa ıe bolady. Biz qytaılyq árip­tes­terimizben birge osynaý bıik maq­sat­tarǵa jetý úshin birlesip jumys is­teýge daıynbyz, – dedi Álıhan Smaıylov.

О́z kezeginde Ma Sınjýı Qazaq­stan men Qytaıdy tyǵyz eko­no­mı­kalyq qarym-qatynastar baı­lanystyratynyn atap ótip, ShUAA aýyl sharýashylyǵy, óner­ká­sip, energetıka, logıstıka, bi­lim berý, ınnovasııa, taǵy basqa ba­ǵyttar boıynsha ózara tıimdi yn­ty­maqtastyqty jandandyrýǵa daıyn ekenin málimdedi.

Premer-mınıstr bes tarmaqtyń ekeýinde aýyl sharýashylyǵy ónim­de­rin jedeldetip ótkizý úshin «jasyl dálizder» iske qosylǵanyn aı­typ, qalǵan úsheýinde: «Dostyq – Alashankoý», «Maıqapshaǵaı – Zımýnaı» jáne «Qaljat – Dýlaty» beketterinde olardy iske qosý mańyzdy ekenin jetkizdi. Sonymen qatar Álıhan Smaıylov eldiń júk tasymaldaýshylaryna QHR-ǵa kirý úshin vıza berý rásimderin jedeldetý máselesin sóz etti, bul jalpy taýar aınalymynyń qarqynyn art­ty­rýǵa múmkindik beredi.

Jalpy, Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy yntymaqtastyq kún ótken saıyn artyp keledi. Buǵan eki eldiń saýda, ınvestısııa, logıstıka salasyndaǵy keleli ister dálel bola alady.

– Memleket basshylary jan-jaqty yntymaqtastyqty damy­tý­ǵa kóp kóńil bóledi. Bıyl «Bir beldeý – bir jol» bastamasyna 10 jyl tolady. Osy kezeńde aradaǵy seriktestik jańa deńgeıge kóte­­rildi. Yntymaqtastyqtyń bar­­lyq baǵyttary boıynsha oń ser­pin baıqalady. Búginde Qazaq­standa taý-ken metallýrgııa ke­sheni, óńdeý ónerkásibi jáne basqa da strategııalyq salalarda 3 300 bir­lesken kásiporyn jumys isteı­di, – dedi Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstri Serik Jumanǵarın eki eldiń forýmynda.

Negizi eki eldi dástúrli túrde baı­lanystyryp otyrǵan negiz­gi aımaq – Qytaıdyń Shyń­jań ólkesi, óıtkeni onyń úlesine Qa­zaq­stan men Qytaıdyń barlyq taýar aınalymynyń 40%-dan astamy tıesili. Vıse-premerdiń aıtýynsha, Qazaqstan Qytaıǵa 1 mlrd dollardan astam qarjyǵa ónerkásiptik jáne aýyl sharýa­shy­lyǵy taýarlarynyń 135 túrin usy­nyp otyr. Atap aıtqanda, otan­dyq kásiporyndar QHR-ǵa salqyndatylǵan et ónimderin, ba­lyq ónimderin, qus, jylqy, shoshqa eti men qosalqy ónimderdi, ju­myrtqa jáne joǵary marjaly taýarlardyń basqa da túrlerin jetkize alady.

– Bul úshin otandyq et ónim­derin Qytaıǵa eksporttaýǵa jan­ýarlardyń aýrýlarymen baılanysty shekteýlerdi joıý óte mańyzdy. Jaqynda Janýarlardyń densaýlyǵyn saqtaý dúnıejúzilik uıymy aýsyl tirkelmegen jáne oǵan qarsy ekpe salynǵan Qazaq­stan­nyń bes ońtústik-shyǵys aı­ma­­ǵynyń mártebesin rastaýdy usyndy, – dedi Serik Jumanǵarın Qy­taı delegasııasynyń ókilderine.

Sonymen qatar vıse-premer QHR Bas keden basqarmasy ma­man­darynyń eldegi ósimdik jáne mal sharýashylyǵy ónimderin óndi­rý­shi­lerge ınspeksııa júrgizý úshin Qa­zaq­stanǵa kelý qajet ekenin aıtty.

– Qazaqstan QHR-ǵa jyl saıyn­ǵy bıdaı jetkizý kólemin 1 mln tonnaǵa deıin jáne odan da joǵary deńgeıge jetkizýge daıyn. Bul úshin ınfraqurylymdyq múmkindikter de bar. Men bir temirjol astyq quramyn QHR-dyń bond aımaǵyna pılottyq negizde baǵyttaý týraly tapsyrma berdim, – dep Serik Jumanǵarın Qytaı ókilderin habardar etti.

Buǵan qosa taraptar jol bo­ıyn­daǵy ótkizý beketteri, logıs­tı­kalyq ortalyqtar men kólik ınfraqurylymy jumysynyń tıimdiligin arttyrý joldaryn talqylady. Qazirgi ýaqytta «Qor­ǵas» HShYO jáne «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA-da saýda ınfraqurylymy men shekaralyq baqylaý júıesin jańǵyrtý qaras­ty­rylyp jatyr. 2022 jyly Qazaq­stannyń temirjol arqyly tranzıtpen júk tasymaldaý kólemi 1,1 mln tonnaǵa artyp, 9,4 mln tonnaǵa jetti. QHR-dan avtokólikpen tran­zıt­tik tasymaldaý eki ese ósip, 980,6 myń tonnany quraǵan.

Úkimettiń aqparatyna súıensek, Lıanıýngan portynda Qazaqstan-Qy­taı logıstıkalyq termınaly­men birge júkterdiń kedergisiz tranzıti úshin qajetti baza bar. Qo­l­aıly ınfraqurylymdyq jaǵ­daı jasaý úshin Úrimshi men Almatyda saýda habyn salý josparlanyp otyr. Budan basqa Baqty (QR) - Sháýeshek (QHR) avtomobıl ótkizý beketi aýdanynda eki el arasyndaǵy úshinshi temirjol ótkeli ashylmaq.

Forým aıasynda ekonomıkanyń qurylys, energetıka, taý-ken óner­ká­sibi, aýyl sharýashylyǵy, tamaq ónerkásibi, mashına jasaý, týrızm, ınvestısııalar sekildi salalarynda qazaqstandyq jáne qytaılyq kásipkerler arasynda B2B formatynda ekijaqty kelissózder ótti. Onda 16 ekijaqty qujatqa qol qo­ıyl­dy, onyń beseýi – 565,4 mln dol­lardy quraıtyn kommersııalyq qu­jat.

Qytaı delegasııasynyń basshysy, QKP OK Saıası bıýrosynyń múshesi, QKP Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdany partııa ko­mı­tetiniń hatshysy Ma Sınjýı bolsa aldymen qazaq eline qonaq­jaı­lylyǵy úshin alǵysyn bildirdi. Ol Qazaqstan Prezıdenti kezdesý barysynda delegasııany jyly qabyldap, aıryqsha iltıpat kór­set­kenin erekshe atap ótip, muny QHR Tóraǵasy Sı Szınpın men Qasym-Jomart Toqaev arasyndaǵy jeke dostyqtyń, Qytaıdyń kópultty halqyna degen izgi nıettiń kórinisi retinde qabyldaıtynyn jet­kizdi.

– Bul sapar biz kópten kútken úmitimizge jan bitirdi jáne shekara mańy óńirleriniń ákimderimen kezde­sý­di asyǵa kútemiz. QHR Tóra­ǵasy Sı Szınpın tek Qytaı aýmaǵynda emes, sonymen qatar syrtqy álemge ashyqtyqqa baǵyttalǵan Qytaıdy jańǵyrtýdyń aýqymdy josparyn usyndy. Qytaılyq jańǵyrtý tek QHR-ǵa ǵana emes, sonymen qatar kór­shiles elderge, sonyń ishinde Qa­zaq­stanǵa da tıimdi bolady, – dedi Ma Sınjýı.

Qytaı tarapy Almatyda jáne Úrimshide keshendi termınaldar salý, sondaı-aq áýe reısteriniń sa­nyn kóbeıtýdi usyndy. Osy oraı­da QHR-men shekaralas óńir­ler­diń – Almaty qalasy, Almaty, Jetisý, Abaı, Shyǵys Qazaqstan ob­lystarynyń ákimderi ózara yn­ty­­maqtastyqqa qatysty usy­nys­­taryn jetkizdi.

– Almaty el ekonomıkasynyń 17%-yn jáne memlekettik bıýdjet kiristeriniń 26%-yn qamtamasyz ete otyryp, Qazaqstannyń damýynda erekshe oryn alady. Qytaı kapıtalynyń qatysýymen re­s­pýblıka boıynsha barlyq kásip­oryn­dardyń jartysynan kóbi Almaty qalasynda ornalasqan. Dostyq qarym-qatynasymyzdyń arqasynda bizdiń megapolıs pen Qytaı arasyndaǵy taýar aınalymy dástúrli túrde joǵary deń­geı­de saqtalyp otyr. 2022 jyly taýar aınalymy 1,5 eseden astamǵa ul­ǵa­ıyp, 6,8 mlrd dollardy qu­ra­dy, – dedi qala ákimi Erbolat Dosaev.

Al Shyǵys Qazaqstan obly­sy­nyń ákimi Danıal Ahmetov oblys aýmaǵynda birlesken ınno­va­sııalyq kásiporynnyń, qýat­ty­lyǵy jylyna 200 tonna ýran bolatyn AES úshin jylý bóletin qu­ras­tyrmalar shyǵaratyn zaýyt­tyń damý perspektıvalaryn sóz etti. Zaýyt barlyq ónimin Qy­taı naryǵyna eksporttaıdy. Ol bul joba eki el arasyndaǵy qarym-qa­tynasty odan ári nyǵaı­ta­ty­nyn atap ótti. Joba tolyqtaı maq­sa­ty­na jetkende jalpy tabys 120 mln dollardan 200 mln dollarǵa deıin artpaq.