Kóktemgi dala jumystaryna memleket bıyl 140 mlrd teńge kóleminde qarajat bóledi. Buǵan qosa sharýalarǵa jeńildetilgen baǵamen 413 myń tonna dızel otyny da daıarlanýda. Alaıda fermerlerdiń aıtýynsha, ońtústik óńirlerde egis naýqany bastalyp, basqa aımaqtar áne-mine kiriskeli tursa da, bólingen qarjy dittegen jerine – dıqanǵa áli jetip úlgermegen kórinedi. Ol ol ma, eldegi eńbekqor aǵaıyn bul kólem áli de jetkiliksiz dep shyr-pyr bolady.
«Jyl saıyn jeńildetilgen dızel otynynyń tapshylyǵy týyndap, fermerler ony qaıta-qaıta másele qylyp kóterýmen keledi. Bólingen kólem jetkiliksiz, óıtkeni Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ósimdik sharýashylyǵyna degen qajettiliktiń bir bóligin ǵana eskeredi. Biraq egindi egý men jınaýdan basqa qar toqtatý, ósirý, tyńaıtqyshtar engizý, býlap óńdeý qajet. Sonymen qatar vedomstvo mal ósirýshilerdiń qajettilikterin, aýyldaǵy aǵaıyndy áleýmettik qoldaý úshin qajetti otyn-sýdy múldem eskermeıdi – bul turǵyndarǵa otyn, jem, qar tazalaý, qoqys shyǵarý» deıdi Ulttyq agroqozǵalystyń tóraǵasy Almasbek Sadyrbaı.
Onyń aıtýynsha, kóktemgi egis jumystaryna bólingen 140 mlrd teńgeniń az mólsheri ǵana shaǵyn fermerlerge beriledi eken, óıtkeni qarajattyń negizgi kólemi – iri agroholdıngterdiń «sybaǵasy». Olardyń kepilmen qamtamasyz etilýine baılanysty aldyn ala bólinip qoıylady. Sondyqtan sarapshynyń pikirinshe, shaǵyn fermerler úshin nesıe alý kezinde talaptardy qaıta qaraý jáne jeńildetý qajet. Mysaly, óndiristegi bes jyldyq tarıhyn eskere otyryp, shaǵyn fermerlerge kepildikpen nesıe berý jaıy usynylady.
«Taǵy bir mańyzdy másele – mıneraldy tyńaıtqyshtar boıynsha normatıv tek 26%-ǵa oryndalady. Bizdiń elimiz ózin tek 60-70% deńgeıinde tyńaıtqyshtarmen qamtamasyz etedi, qalǵanyn – syrttan «arbalaımyz». Al bul degenimiz, artynsha-aq tasymaldanǵan tyńaıtqyshtardyń baǵasy ósedi degendi bildiredi. Jer ýchaskeleriniń degradasııasy oryn alýda, ónimdilik jyl saıyn tómendeıdi», dep atap ótti agrosarapshy.
Almasbek Sadyrbaıdyń aıtýynsha, egis naýqanyn sátti júrgizý úshin aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń 80%-dan astam tozýy da aıtarlyqtaı kedergi keltirýi múmkin.
«Búginde elimizde 150 myńǵa jýyq traktor, 38,5 myń kombaın bar. Olardyń kópshiligi eskirgen tehnıkalar. Amal joq, fermerler osy eski tehnıkany qurap-surap, jamap-jasqap jumys isteýge májbúr. Tipti birazynyń tozý shegine jetkeni de aragidik aıtylyp qalyp jatady. Jyl saıyn aýyl sharýashylyq parkteri tek 3%-ǵa jańartylady. Osyǵan baılanysty fermerler ony jóndeýge aqsha jumsaıdy, bul ónimniń ózindik qunyna, sapasyna jáne kólemine tikeleı áser etedi. Árıne, munyń bári eldegi agrarlyq salanyń damýyna kedergi keltiredi. Jalpy, mundaı tásilmen egis naýqanyn sátti ótkerý qıyndaý», deıdi Ulttyq agroqozǵalystyń tóraǵasy.
Sarapshy qosymsha salyq dep sanalatyn kádege jaratý alymynyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy shaǵyn fermerler úshin múldem qoljetimdi bolmaǵanyn atap ótti. Sonymen qatar Qazaqstanda jergilikti mashına jasaý óndirisi joq, elge aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy bólshektelgen túrde ımporttalady, munda iri toraptyq qurastyrý júrgiziledi.
«Salystyrý úshin, Reseı Federasııasynda aýyl sharýashylyq tehnıkasynyń óndirisi – 50%-dy, Belarýste – 90%-dy, О́zbekstanda 80%-dy quraıdy. Osyǵan qaramastan, Reseı men О́zbekstan agrarlyq tehnıkaǵa qatysty kádege jaratý alymdary men kedendik bajdardan bas tartty. Nelikten elimizde mundaı kedergiler men aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna baj salyǵy áli kúnge deıin alynyp tastalmaǵany túsiniksiz», dep atap ótti Almasbek Sadyrbaı.
Ashylaý aıtylsa da, sarapshy sózinde jan bar. «Egin – eldiń nesibesi» deıdi dana halqymyz. Nesibemizge nemkettileý qaraý túbinde nanǵa zaryqtyryp qoımasyn dep qaýiptengennen de aıtylyp otyrǵan bolar. Biraq «budan jaman kúnimizde de toıǵa barǵanbyz» dep, ótken kúnderdi ókpege qımaı, búginge úlgi qylatyn kezderimiz kóp bolýshy edi ǵoı. Ol jyldarǵa qaraǵanda, jer tyrmalaǵan qaýymdy qoldaý jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi emes pe? Eshteńege qaramaı bıylǵy el yryzdyǵyn da jaıqalta ósirip, tókpeı-shashpaı jınap alýǵa qaýqarymyz jetedi dep alaqan ysqylap otyrǵan «dala jaýyngerleri» jetkilikti. Qalaı desek te, bıyl da dıqannyń qambasy qyzyl dánge tolyp, shańyraǵy áýelegen ánnen bosamasyn dep tilek qosamyz.
