О́tken jyly Reseı Ýkraınaǵa qarsy áskerı operasııa bastaǵan kezde Fınlıandııa qaýipsizdik qamyna kirisip, Soltústik Atlantıka odaǵyna kirýge yqylas tanytty. Alaıda bul sheshim birden qoldaý tappady. О́ıtkeni NATO quramyndaǵy otyz el birdeı kelisim berýi qajet edi, al keıbir memleketter qoldaý bildirýge asyqpady. Fınlıandııamen birge Shvesııa da sondaı tilek bildirip edi, ol da synǵa ushyrap, qoldaý tappady. Negizi eki eldiń de NATO quramyna osy kúnge deıin múshe bola almaýyna Majarstan men Túrkııa sebep boldy. Memleketter birqatar talap qoıyp, ol oryndalmaıynsha, Býdapesht pen Ankara sheshimderin ózgertpeıtinderin málimdedi. Atap aıtar bolsaq, Ankara Skandınavııa elderinen «terrorıst» (Túrkııa málimeti boıynsha) kúrd sodyrlaryna qarsy shara qoldanýdy talap etken edi. Negizi Túrkııa prezıdenti Redjep Taııp Erdoǵan Fınlıandııaǵa qaraǵanda Shvesııanyń NATO quramyna kirýine qarsy. Túrkııa Shvesııa NATO-ǵa ótinish túsirmeı turyp-aq bul memlekettiń uıym quramyna enýine túbegeıli qarsy boldy. Ankara Stokgolmniń Kúrdistan jumysshy partııasy (PKK) sııaqty kúrd sodyrlyq toptarynyń múshelerin jáne AQSh-ta turatyn musylman dinbasy Fethýllah Gúlenniń izbasarlaryn eline kirgizgenin alǵa tartty. Shvesııanyń burynǵy bıligi ótken jyldyń maýsym aıynda osy másele boıynsha jasalǵan memorandýmnyń bir bóligin ǵana oryndaǵan. Olar qarý embargosyn alyp tastap, Sırııadaǵy YPG dep atalatyn kúrd toptaryna qarjylyq jáne basqa da qoldaý kórsetýdi toqtatqan bolatyn. Ankara bolsa PKK jáne Túrkııada terrorıst dep tanylǵan basqa da toptarmen baılanysy bar adamdardyń elden túbegeıli ekstradısııalanýyn talap etip otyr. Ázirge Shvesııa Ankaranyń eki ótinishin ǵana maquldady. Skandınavııalyq BAQ-tyń habarlaýynsha, elden shyǵarylýy yqtımal elýden asa adamnyń tizimi áli qaralyp jatyr.
Buǵan deıin sarapshylar odaqtas eki eldiń NATO quramyna kirýge sheshim qabyldaýynan góri olardyń qaýipsizdik alıansyna tolyq múshe bolýy qıynǵa soǵatynyn aıtqan edi. Olar «Stokgolm men Helsınkıdiń ótpeli kezeńi 12 aıǵa sozylýy múmkin, óıtkeni NATO-nyń 30 memleketiniń árqaısysy olardyń músheligin ratıfıkasııalaýy qajet, barlyǵynyń biraýyzdan qoldaýy ekitalaı», degen boljamdaryn da jasyrmady. Sondaı-aq olar «negizi eki el qorǵanys maqsatynda ǵana NATO quramyna kirmek», dep pikir de bildirdi.
Sarapshylar sózin saıasatkerler de rastady. Fınlıandııa saıasatkeri Elına Valtonen Fınlıandııa prezıdenti men premer-mınıstriniń NATO-ǵa dereý kirý týraly sheshimine baılanysty Ulybrıtanııanyń «Sky News» basylymyna suhbat bergen edi. «Fınlıandııa ondaǵan jyl boıy beıtarap el boldy, biraq biz shyǵystaǵy kórshimizdiń tóndiretin qaýpin eshqashan umytqan emespiz. Biz eshqashan keńes odaǵynyń quramynda bolǵan emespiz, óıtkeni biz buryn Reseı men keńes odaǵyna qarsy soǵysqanbyz. Biraq qazir zaman basqa. Kórshimizdiń odan beter agressıvti, tosyn minez tanytqanyn kórip otyrmyz. Sondyqtan el qaýipsizdigi úshin NATO-ǵa kirýdiń kezi keldi», dedi saıasatker. «Fınlıandııanyń NATO-ǵa kirýine baılanysty Reseı qaýip tóndirýi múmkin be?» degen suraqqa ol: «NATO – qorǵanys odaǵy. Sondyqtan Fınlıandııa bolsyn, múmkin Shvesııa bolsyn bolashaqta óz erkimen nemese halyqtyń sheshimimen NATO quramyna kiretini sózsiz. Biz demokratııalyq elmiz jáne ǵasyrlar boıy saqtap kele jatqan qundylyqtarymyzdy qorǵaǵymyz keledi», dedi Elına Valtonen.
Sarapshylardyń boljamy dál kelip Fınlıandııa NATO quramyna on eki aı ótkennen soń ǵana enip otyr. Al Shvesııanyń Soltústik Atlantıka odaǵyndaǵy taǵdyry qalaı bolary áli belgisiz. Shved saıasatkeri Ennı Lıof Fınlıandııanyń NATO-ǵa kirýin Shvesııany da áreket etýge shaqyrý retinde qabyldaǵanyn jetkizdi. «Syrtqy dúnıeniń kózi endi Shvesııa men Fınlıandııaǵa aýdy. Shvesııa Fınlıandııamen birge Skandınavııa jáne Baltyq jaǵalaýy aımaqtaryndaǵy qaýipsizdikti jaqsartýǵa tıis memleket», dep jazdy ol óziniń Twitter paraqshasynda. Osylaısha eki ǵasyr beıtarap pozısııany ustanǵan Shvesııa bul kózqarasyn ózgertpek. Al synshylar bolsa bul baǵytta Shvesııanyń óz ustanymy joǵyn alǵa tartyp, ózge eldermen birge, kóp ishinen asa kóp daralanbaı alǵa jyljyp otyrǵanyn aıtady.
Negizi Fınlıandııa men Shvesııany NATO quramyna enýine múddeli bolyp, úgittegen Ulybrıtanııanyń burynǵy premer-mınıtri Borıs Djonson edi. Ol atalǵan elderge qaýip tóne qalsa, Ulybrıtanııa olarǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekenin aıtyp, eki elmen qaýipsizdik týraly deklarasııaǵa qol qoıǵannan soń osyndaı málimdeme jasady. Budan soń Borıs Djonsonnyń úgit-nasıhaty myqty bolyp, Shvesııany NATO quramyna enýdi ıtermeledi deýshiler de tabyldy. Mundaı pikir ıelerine Shvesııa sarapshylarynyń jaýaby da daıyn.
«Ulybrıtanııa – álemdik tarıhta óz ornyn oıyp alǵan elderdiń biri. Onyń «Brexit» nemese «Partygate» saıasaty Shvesııanyń kózqarasyn múldem ózgertpeıdi. Biz Ulybrıtanııanyń Ýkraınany áý bastan qoldaǵanyn kórdik, bul atalǵan elge senim arttyrdy. Biz áli de Ulybrıtanııanyń EO múshe bolýyn qalaımyz», dedi shved sarapshysy Fegersten.
Qalaı dese de eń bastysy halyq bul máselede úkimetti qoldap otyr. Kún saıyn shyǵatyn shved baspasóziniń biri «Aftonbladet» gazeti júrgizgen saýalnama nátıjesi eldiń NATO-ǵa kirýin qoldaıtyn turǵyndardyń sany kún saıyn ósip otyrǵanyn kórsetip otyr. Máselen, qazir múshelikti qoldaıtyn halyqtyń sany 70 paıyzǵa jetken.
Sońǵy málimetter boıynsha Shvesııa 11 shildege qaraı NATO-ǵa qabyldanýy múmkin. Bul týraly AQSh-tyń Memlekettik hatshysy Entonı Blınken «Euronews» arnasyna bergen suhbatynda málimdedi. Ol Túrkııa men Majarstan Shvesııany qoldaıdy dep senim bildirdi. Osylaısha Shved eli alıanstyń 32-múshesi bolmaq.
